Gelişmiş Yapay Zeka İnovasyonunu ve Güvenliğini Teşvik Etme Kararnamesi (2026)

Gelişmiş Yapay Zeka İnovasyonunu ve Güvenliğini Teşvik Etme Kararnamesi (Promoting Advanced Artificial Intelligence Innovation and Security), ABD Başkanı Donald Trump tarafından 2 Haziran 2026 tarihinde imzalanan, federal hükümetin en gelişmiş yapay zeka modellerini kamuoyuna sunulmadan önce gönüllü olarak incelemesine olanak tanıyan bir çerçeve oluşturan ve ulusal güvenlik kapsamında siber güvenlik tehditlerini sınırlamayı amaçlayan kapsamlı bir yürütme emridir.^【1】

Emrin temel amacı ulusal güvenlik kaygıları çerçevesinde siber güvenlik tehditlerini sınırlamaktır. Bununla birlikte, katılımın zorunlu değil gönüllü tutulması, Trump yönetiminin teknoloji sektörüne yönelik düzenleyici tutumunun sınırlarını ortaya koymaktadır

Trump, Ocak 2025'te göreve döner dönmez, eski Başkan Joe Biden tarafından yapay zekanın güvenli geliştirilmesine yönelik standartlar belirlemek amacıyla çıkarılan yürütme emrini yürürlükten kaldırmıştır.^【2】

^{Joe Bıden'ın Yapay Zeka Açıklaması - 14 Ocak 2025 (}Anadolu Ajansı⁾

Bu karar, Trump'ın teknoloji sektörüne müdahale etmeme ilkesinin erken dönem sinyali olarak değerlendirilmiştir. Söz konusu yaklaşım çerçevesinde yönetim, eyaletlerin bağımsız yapay zeka düzenlemeleri yapmasını da caydırmaya çalışmıştır.

Nisan 2026'da Anthropic, "Claude Mythos" adını verdiği gelişmiş bir yapay zeka modelini duyurmuştur. Söz konusu model, yaygın kullanımdaki yazılımlardaki güvenlik açıklarını tespit edebilme kapasitesiyle rağbet görmüş; yapay zeka güvenliği uzmanları, hükümetler ve teknoloji şirketleri arasında rekabete yol açmıştır.

Mythos'un duyurulmasının ardından ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ve dönemin Federal Rezerv Başkanı Jerome Powell, Wall Street CEO'larıyla acil bir toplantı düzenlemiş; söz konusu modelin küresel yazılım altyapısına yönelik siber güvenlik risklerine dikkat çekmiştir.

Anthropic, Mythos'a erişimi yalnızca büyük teknoloji şirketleri ve bankalar gibi güvenilir ortaklarla sınırlı tutmuştur. Şirket, 2 Haziran 2026 tarihinde bu güvenilir ortaklar havuzunu 150 yeni kuruluşla genişlettiğini açıklamıştır.^【3】

Trump, 21 Mayıs 2026 tarihinde Oval Ofis'te düzenlenmesi planlanan imza törenini son dakikada iptal etmiştir. Başkan, emrin ilk taslağındaki bazı hükümlerin ABD'nin teknoloji rekabetindeki liderliğini zedeleyebileceği gerekçesiyle töreni ertelemiştir.^【4】

^{Donald Trump Beyaz Saray'da Açıklama Yapıyor (}The Guardian⁾

Trump konuya ilişkin şunları söylemiştir: "Bazı yönlerini beğenmedim, erteledim. Çin'in önündeyiz, herkesin önündeyiz; bu öncülüğümüzü engelleyecek hiçbir adımı atmak istemiyorum."^【5】

Bu erteleme kısmen Silikon Vadisi liderlerinin Beyaz Saray üzerindeki etkisinin sonucudur. Elon Musk, Mark Zuckerberg ve eski Beyaz Saray yetkilisi David Sacks'ın Trump ile özel telefon görüşmeleri yaparak emrin kapsamını sınırlandırması yönünde baskı uyguladığı birden fazla haber kaynağı tarafından bildirilmiştir.

Ertelemenin ardından emrin nihai versiyonu sessiz bir şekilde imzalanmış; herhangi bir tören düzenlenmemiştir. İlk taslakta yer aldığı bildirilen 90 günlük ön inceleme süresi, nihai metinde 30 güne indirilmiştir.^【6】

Promoting Advanced Artificial Intelligence Innovation and Security kararnamesi, "kapsanan sınır modelleri" (covered frontier models) olarak nitelendirilen ileri düzey yapay zeka sistemlerinin kamuoyuna sunulmadan en fazla 30 gün önce federal hükümete erişime açılmasını teşvik etmektedir.

^{Beyaz Saray (}Anadolu Ajansı⁾

Kararname aynı zamanda geliştiricilerin, federal hükümetle iş birliği yaparak modellerinin ne ölçüde riskli olduğunu ve gönüllü inceleme çerçevesinden yararlanıp yararlanmayacağını değerlendirebileceklerini öngörmektedir.

Metin, hükümetin bu süreçte seçici davranacağını da açıkça belirtmektedir. Beyaz Saray'ın sosyal medya paylaşımında şu ifadelere yer verilmiştir: "Tüm yeni modeller üzerinde denetim yürütmüyoruz; bu düzeyde bir devlet müdahalesi ifade özgürlüğü ve inovasyon üzerinde caydırıcı etki yaratacaktır."^【7】

Kararname, özellikle bu bölümdeki hiçbir hükmün; sınır modeller de dahil olmak üzere yeni yapay zeka modellerinin geliştirilmesi, yayımlanması, yayınlanması eller veya dağıtılması için zorunlu bir hükümet lisansı, ön onay ya da izin zorunluluğu getirilmesine izin verecek şekilde yorumlanamayacağını hükme bağlamaktadır.

Kararname, federal kurumların 30 gün içinde ulusal güvenlik ve sivil sistemlerin siber savunmasını önceliklendirmesini zorunlu kılmaktadır. Hazine, İç Güvenlik ve Savunma bakanlıklarını kapsayan gönüllü bir iş birliği modeliyle yazılım açıklarını tespit edecek bir yapay zeka siber güvenlik takas merkezi kurulması öngörülmektedir.

Hazine Bakanı Scott Bessent'in bankalar ve yapay zeka firmaları ile koordinasyon içinde yazılımları taraması ve güvenlik açıklarına yönelik yamalar geliştirmesi talep edilmektedir. "Kritik altyapı" kapsamında bankalar, acil servisler, taşra hastaneleri, yerel kamu hizmetleri ve topluluk bankaları sayılmaktadır.

Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) ve Savunma Bakanlığı hangi yapay zeka modellerinin hükümet incelemesinden geçeceğine karar verecektir. Kararname ayrıca hükümetin yapay zeka ve siber güvenlik alanında daha fazla uzman istihdam etmesini ve kilit altyapıyı işleten kurumlardaki siber güvenlik sistemlerini güçlendirmesini öngörmektedir.^【8】

Yapay zeka destekli savunma araçlarını geliştirecek ve sivil federal hükümet bilgi sistemlerinin siber savunmasını hızlandıracak programlar kurulması da kararname kapsamında yer almaktadır. Kararname, mevcut yapay zeka siber yeteneklerini değerlendirmek ve sınır model eşiğini belirlemek amacıyla gizli bir kıyaslama süreci oluşturulmasını da emretmektedir.

Savcıbaşının, yapay zekayı yetkisiz biçimde bir bilgisayara erişmek veya zarar vermek amacıyla kullanan herkese karşı federal yasaları öncelikli olarak uygulaması direktifi verilmiştir.

The Guardian'ın değerlendirmesine göre kararname, Trump'ın siber güvenlik ve ulusal güvenlik tehditleri üzerindeki denetimini sıkılaştırma girişimini yansıtmakta; ancak gönüllülük esasına dayanan yapısı, düzenleyici baskılara karşı direncin devam ettiğine işaret etmektedir.^【9】

Nihai kararnamenin, yenilik üzerindeki kısıtlamaları reddeden ifadeler içermesi dikkat çekicidir. Metinde ABD'nin yapay zeka alanında dünyaya liderlik etmeye devam ettiği ve ülkenin bu yeniliği aşırı hantal düzenlemelerle boğmayı reddettiği vurgulanmaktadır.

Libertarian eğilimli Cato Enstitüsü'nden politika analisti Juan Londoño, emrin kusurlu olduğunu ancak ileri düzey yapay zeka sistemlerinin piyasaya sürülmesine yönelik hazırlık açısından doğru yönde atılmış bir adım niteliği taşıdığını belirtmiştir.^【10】

^{Donald Trump Konuşma Yapıyor (}Anadolu Ajansı⁾

Juan Londoño, sürecin gönüllülük esasına dayandırılmasını olumlu karşılamakla birlikte, NSA direktörünün hangi modellerin incelemeye tabi tutulacağını ve güvenilir ortakların kimler olacağını belirleme konusundaki geniş takdir yetkisi konusundaki muğlaklığa ilişkin kaygılarını dile getirmiştir.^【11】

Analist, NSA direktörüne bu denli geniş bir takdir yetkisi tanınmasının, politikanın Anthropic gibi kendisiyle çelişen şirketlere karşı silah olarak kullanılmasına zemin hazırlayabilecek tehlikeli bir emsal oluşturduğunu da vurgulamıştır.

Demokrat Senatör Mark Warner (Virginia, İstihbarat Komitesi Başkan Yardımcısı) Trump'ın politikasını desteklemiş; ancak yönetimi ilk yılında aceleyle söküp attığı şeyi yeniden yapma ihtiyacını geç fark etmekle suçlamıştır.^【12】 Nitekim Trump, bir yıl önce göreve döndükten hemen sonra Biden döneminin yapay zeka güvencelerini yürürlükten kaldırmıştı.^【13】

Önde gelen yapay zeka firmaları, kararnameyi genel olarak olumlu karşılamıştır. Anthropic, emrin Amerika'nın yapay zeka alanındaki liderliğini güçlendirme yolunda önemli bir adım olduğunu açıklamış ve uygulamasına destek vermek amacıyla Beyaz Saray ile iş birliği yapacağını taahhüt etmiştir.^【14】

OpenAI CEO'su Sam Altman, emrin doğru dengeyi kurduğunu ifade etmiştir. Sam Altman görüşlerini şöyle özetlemiştir: "ABD, en iyi modelleri geliştirmeye, bu modellerin güvenliğini sağlamaya ve siber araçları güvenilir savunucuların eline geçirmeye devam ederek yapay zekada liderliğini sürdürmelidir."^【15】 Google Yöneticisi Kent Walker ise emri önemli bir ilerleme olarak nitelendirmiştir.

OpenAI Küresel İlişkiler Direktörü Chris Lehane, şu değerlendirmede bulunmuştur: "Yapay zeka yetenekleri gelişmeye devam ederken, etkili güvenlik çerçevelerinin teknik uzmanlıktan ve geniş paydaş katılımından beslenerek demokratik kurumlar aracılığıyla geliştirilmesi; hesap verebilirliği ve kamuoyu güvenini pekiştirecektir."^【16】

Mayıs 2026'da Trump yönetimi, Microsoft, Google DeepMind ve xAI ile söz konusu şirketlerin piyasaya sürmeden önce yeni modellerine erken erişim sağlamaları amacıyla anlaşmalar imzalamıştır. Bu anlaşmalara ilişkin ayrıntılar Ticaret Bakanlığı'nın web sitesinden kaldırılmış olup gerekçe açıklanmamıştır.^【17】 Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Yapay Zeka Standartları ve İnovasyonu Merkezi (CAISI), daha önce OpenAI ve Anthropic ile benzer anlaşmalar imzalamıştı.^【18】