Gemici Bağları

Gemici bağları, halat ve incelerin kuvvetlerinden hiçbir şey kaybetmeden çıma veya bedenlerine kolayca volta ve fora olabilecek şekilde yapılan, denizciliğe özgü dolamalara verilen isimdir. Yüzyılların tecrübesiyle günümüze ulaşan bu bağların ana özellikleri; belirli bir amaca hizmet etmeleri, kolay yapılabilmeleri, yük altında sıkışmamaları ve istenildiğinde kolayca çözülebilmeleridir.

Tarihsel sürece bakıldığında, gemici bağlarının ilk olarak MÖ 4800-5000 yıllarında Finlandiya'da kullanıldığı görülmektedir.^【1】 MÖ 3000'li yıllarda Mısır'da, Peru'da, İnkalarda ve Kuzey Amerika'da balık avcılığında kullanılmış; zamanla Almanya, Afrika, Rusya ve İngiltere gibi dünyanın pek çok bölgesine köprü yapımı, hayvanlara yük bağlanması ve denizcilik faaliyetleri vasıtasıyla yayılmıştır.^【2】 Gemici bağları genellikle; ortaya çıkaran ulusa veya kişiye, kullanıldıkları yere ya da benzedikleri şekle göre isimlendirilmiştir.

^{Doblin Yapılmış Halat} (MEB)

^{Kroz Yapılmış Halat} (MEB)

• Beden: Halat ve incelerin iki çıma arasında kalan ve genellikle asıl yükü taşıyan orta kısmına denir.
• Çıma: Halat ve incelerin uç kısımlarını ifade eder.
• Doblin: Halat ve incelerin kıvrımlı, çiftli şekilde meydana gelen sarkık orta kısmıdır; kasa kısa iken doblin uzun bir yapıya sahiptir.
• Kroz: Bir bağ işlemine başlama durumunda halat çımasının veya bedenin birbiri üzerine zıt konulmasıyla oluşturulan halkadır.

^Mezevolta (MEB)

^{Halat Elemanları} (MEB)

• Mezevolta: Halatların herhangi bir yere veya kendi bedeni üzerine usulüne uygun sarılmasından sonra çımaların aksi istikametlere çekilmesiyle oluşan, krozun ters voltası niteliğindeki bağdır.

^{Halat Kısımları} (MEB)

• Bağ ve Düğüm Ayrımı: Denizcilikte kullanılan bağlara kimi zaman yanlışlıkla "düğüm" denilse de, düğüm aslında halatların bedenleri üzerine bir kroz meydana getirilip çımalarından herhangi birinin bu krozun içinden çekilmesiyle oluşan bir bağ formudur.

• Elemanlar: Halatın yapıldığı malzemenin en ince parçasına lif; liflerin bir tarafa bükülmesiyle elde edilen ana elemana flasa; flasaların bükülmesiyle elde edilen ikinci ana elemana ise kol adı verilir. Tüm kolların büküm yönünün aksi istikametinde bir arada bükülmesiyle nihai halat meydana gelir.
• Ölçüm: Bitkisel ve sentetik halatlar dairesel çevreleriyle (burgata birimiyle), madeni halatlar ise çaplarıyla (pus birimiyle) ölçülür. Her iki ölçü birimi de 1 inçe (2,54 cm) tekabül eder.^【3】

^{Kazık Bağı} (Sahil Güvenlik Komutanlığı)

Bir halatı kazığa, puntel veya vardavela gibi iki tarafı kapalı demirlere veya ince bir halatı kalın bir halata bağlamak için kullanılır. Çabuk yapılan emniyetli bir bağ olmakla birlikte yük altında çok sıkışır. Halatın bağlama payı ayrıldıktan sonra çımayla üstten bir volta alınır, alttan gelen çıma beden üzerinden çapraz alınıp alt kısımdan dolaştırılır ve çapraz bedenin altından geçirilerek suga edilir (sıkıştırılır).

^{Çifte Kazık Bağı}

(Sahil Güvenlik Komutanlığı)

• Çifte Kazık (Matafiyon) Bağı: Bağın daha sağlam olması için çapraz bedenin altından ikinci bir volta daha alınarak yapılır. Yelken ve tenteleri gergi tellerine bağlamakta yaygın olarak kullanılır.
• Foralı Kazık Bağı: Bağın daha kolay fora edilmesi (çözülmesi) istendiğinde alttan gelen çımanın doblin yapılarak geçirilmesiyle elde edilir.

^{Sancak Bağı} (Sahil Güvenlik Komutanlığı)

Fırdöndüsü olmayan sancak savlolarını birbirine bağlamak veya bir halatın çımasını diğerinin kasasına eklemek için kullanılır. Sıkışmaya yatkındır ve kolay sıyrılmaz. Bağlanacak çımalardan birine doblin kasa yapılır, diğer çıma bu kasanın altından geçirilerek kasa üzerinde volta atılır ve kendi bedeni altından geçirilerek sıkıştırılır.

^{Çifte Sancak Bağı}

(Sahil Güvenlik Komutanlığı)

• Çifte Sancak (Iskota) Bağı: Bağın daha kuvvetli ve emniyetli olması için çıma, doblin kasa ile bedenin arasından alttan iki defa dolaştırılarak yapılır. Yelken ıskotalarını bağlamada kullanıldığı için ıskota Bağı adını da alır.
• Foralı Sancak Bağı: Yağmurlu ve sert havalarda sıkışan bağın kolay çözülmesi için çımanın doblin yapılarak geçirilmesiyle oluşturulur.

^{Anele Bağı} (MSÜ)

Halat çımasını aneleye veya mapaya bağlamak için kullanılan, çözülmesi oldukça kolay bir bağdır. Çıma anelenin üstünden volta alınır, alttan gelen çıma beden üzerine iki veya üç mezevolta yapılarak adi piyanla sabitlenir. Anele ve mapalara halat sabitlemek için balıkçı anele bağı ve rıhtım/havuz kolona ile anelelerine verilen halatlar için kullanılan kolona anele bağı varyasyonları mevcuttur.

^{Kropi Bağı} (Sahil Güvenlik Komutanlığı)

Halat veya ıskota çımasının bir delikten, makaradan veya tornadan çıkmasını (sıyrılmasını) önlemek için halat bedenine (çımaya yakın bir yere) yapılan bağdır. Bedene bir kroz kırılır, çıma uzun bedenin arkasından dolaştırılıp krozun üstünden içeri geçirilerek boşu alınır. Delikten çıkmanın daha da zorlaştırılması istendiğinde çifte kropi bağı tercih edilebilir.

^{Yoma Bağı} (MEB)

^{Çifte Yoma Bağı} (MEB)

Aynı burgatada (kalınlıkta) olmayan iki halatı birbirine eklemek için kullanılır. Halat çımaları yan yana getirilir, uzun olan halat kroz (yarım volta) yapılır, çımalar geriye döndürülüp altta kalan çıma üsttekinin altından çekilerek piyanlanır.

• Çifte Yoma Bağı: Yoma bağının çok daha sağlam versiyonudur.
• Mezevoltalı Yoma Bağı: Gemilerin sahile veya şamandıraya bağlanması amacıyla kurtağzı ve loçalardan verilecek halatları birbirine eklemek için karşılıklı ikişer mezevolta alınarak yapılır.
• İzbarçolu Yoma Bağı: Loça ve kurtağızlarından geçmeyecek büyüklükteki halatları bağlamakta kullanılır.

^{Camadan Bağı} (Sahil Güvenlik Komutanlığı)

^{Burmalı Camadan Bağı} (MEB)

Genellikle aynı kalınlıktaki iki halatın ucunu birleştirmek veya yelken satıhlarını küçültmek (camadana vurmak) amacıyla camadan kamçılarını bağlamak için kullanılır. Çımalar alttan ve üstten alınarak yarım volta atılır, çımaların ilk girdikleri yerden çıkmasına dikkat edilerek ikinci yarım volta atılır. Yük bindiğinde halatlar birbirinin krozu içinde sıkışır ve kurtulmazlar. Daha sağlam bir yapı için burmalı camadan bağı, kolay fora edilmesi için foralı camadan bağı uygulamaları bulunur.

^{Çürük Bağı} (Sahil Güvenlik Komutanlığı)

Zedelenmiş, çürümüş veya kol atmış bir halatı kesmeden by-pass ederek geçici olarak güçlendirmek veya halat boyunu kısaltmak için kullanılır. Çürük veya zayıf kısım ortada kalacak şekilde sağa ve sola iki doblin yapılır, uzun bedenlerle bu doblinlere birer mezevolta alınarak sabitlenir ve piyanlanarak (veya kavela geçirilerek) tamamlanır. Ortaya daha mukavim bir yapı çıkarmak adına çifte çürük bağı da uygulanabilir.

^{İzbarço Bağı} (MEB)

Halat çımalarına geçici kasa yapmak, yelken ıskota ve mandarlarını bağlamak ve bordada çalışan personeli emniyete almak amacıyla kullanılır. Krozda sıkışan çıma kasayı daima aynı formda tuttuğu için kasa küçülmez ve yük altında açılmaz. Beden üzerine kroz kırılır, çıma krozun altından, uzun bedenin etrafından dolaştırılıp tekrar krozdan geçirilerek yapılır.

^{Çifte İzbarço Bağı} (MEB)

• Çifte İzbarço Bağı: Baca, direk, dikme gibi yüksek yerlerde kandilisa tahtası olmadan çalışacak personeli askıya almak (koltuk altlarından geçirmek) için donatılan halatlara yapılır.
• Foralı İzbarço Bağı: Yapılan bağın çabuk fora edilmesi için çımanın krozun içerisine doblin olarak sokulması suretiyle yapılır.
• Doblin İzbarço Bağı: Aborda olan gemilerin sert havalarda verdikleri halatların doblin çımalarına uygulanır.
• Sugalı İzbarço Bağı: Deniz üzerinde yüzen bir cismi kement yaparak yakalamak amacıyla uzun bir doblin üzerinden kroz kırılarak yapılır.

^{Gizli Piyan Bağı} (MEB)

Kesilen halat çımalarının flasalanarak dağılmasını önlemek amacıyla mumlu gırcala veya ıspavlo kullanılarak yapılan sabitleyici bir işlemdir. Geçici bir işlem olarak beden üzerine 5-6 tur sarılıp mezevolta ile sabitlenen adi piyan ve çıma içinden uzun tarafın doblin olarak çekilmesiyle uygulanan gizli piyan gibi çeşitleri vardır.

^{Dülger Bağı} (Sahil Güvenlik Komutanlığı)

Teknelerde en çok kullanılan bağlardan biridir. Bir halatın çımasını mapaya, aneleye, başka bir halatın bedenine veya seren ile direklerin hamaylısına (ortasına) bağlamakta kullanılır. Çıma direk üzerinden bir volta alındıktan sonra, alttan gelen çıma direk üzerindeki bedenin arkasından ve önündeki bedenin içinden geçirilerek yapılır.

^{Balıkçı Bağı} (Sahil Güvenlik Komutanlığı)

İki halatın çımalarını ve genellikle misinaları birbirine bağlamak için kullanılır. Eşit çaptaki iki ipin ucu ters yönde yerleştirilir, her iki ipin ucu diğerinin bedeni etrafında döndürülerek kendisinin oluşturduğu dairenin içinden (uç dışa gelecek şekilde) geçirilir ve her iki yönde çekilerek sıkıştırılır.

Tente ve branda gibi malzemeleri denk yapmak ve bağlamak için kullanılır. Sarılan bir brandanın baş tarafından dolandırılan kasasız çımanın, kasalı çımanın içerisinden geçirilip sıkıştırılması ve ince bedeni ile branda üzerine muayyen aralıklarla mezevoltalar alınmasıyla tamamlanır.