Guernica (Tablo)

Guernica, İspanyol ressam Pablo Picasso tarafından 1937 yılında üretilen, İspanya İç Savaşı sırasındaki sivil yıkımı konu edinen büyük boyutlu bir yağlı boya tablodur. Eserin konusunu, 26 Nisan 1937 tarihinde General Francisco Franco önderliğindeki milliyetçi güçleri destekleyen Nazi Almanyası'na ait Kondor Lejyonu ve İtalyan faşist hava birlikleri tarafından Bask bölgesinde yer alan Guernica kasabasına düzenlenen hava bombardımanı oluşturmaktadır.^【1】 Bask kültürünün merkezi ve Cumhuriyetçi direnişin kalesi konumundaki kasaba, yaklaşık iki saat boyunca bombalanmış ve yeni askeri taktiklerin denendiği bir alana dönüşmüştür.^【2】

İspanya Cumhuriyeti Hükûmeti, 1937 Paris Uluslararası Sergisi’ndeki İspanyol Pavyonu için Picasso’dan bir duvar resmi talep etmiştir. Katliam haberini basın aracılığıyla öğrenen sanatçı, mevcut eskizlerini bir kenara bırakarak 1 Mayıs 1937 tarihinde doğrudan Guernica saldırısını ele alan kompozisyona başlamış ve eseri yaklaşık bir ay içerisinde tamamlamıştır.

Eser, tuval üzerine yağlı boya tekniğiyle üretilmiş anıtsal bir duvar resmi niteliğindedir; yaklaşık 3,5 metre (349,3 cm) yüksekliğinde ve 7,8 metre (776,6 cm) genişliğindedir.^【3】 Kompozisyonda renk kullanımı dışlanmış; yalnızca siyah, beyaz ve grinin tonları tercih edilmiştir. Rengin elenmesi ve monokrom palet, olayın gazete sayfaları ve dönemin siyah-beyaz basın fotoğrafları aracılığıyla duyurulmasına doğrudan bir gönderme taşımaktadır.^【4】

Tablo; Kübizm, Gerçeküstücülük ve dışavurumcu unsurların sentezlenmesiyle oluşturulmuştur. Sahne hem iç hem dış mekân ögelerini eş zamanlı olarak barındıran bir mimari alanda geçer. Kompozisyon, klasik bir üçgen düzen mantığıyla dengelenmiştir; merkezdeki üçgen alanın tepe noktasında gaz lambası ile ampul, tabanında ise parçalanmış asker gövdesi yer almaktadır.

Tabloda doğrudan askeri teçhizat, uçak ya da patlama sahnesi resmedilmemiştir; yıkım sivil ve hayvansal figürler üzerinden aktarılmıştır:

• Boğa: Kompozisyonun sol üst kısmında yer alır; genellikle faşizmin, şiddetin ve savaşın acımasızlığının bir simgesi olarak yorumlanır.
• Yaralı At: Kompozisyonun merkezinde acı içinde çırpınan attır; savaşın masum sivil kurbanlarını ve ıstırap çeken halkı temsil eder. Gövdesindeki çizgisel dokular gazete baskılarını andırırr.^【5】
• Kucağında Ölü Çocuk Taşıyan Anne: Boğanın altında, başını göğe kaldırarak çığlık atan figürdür; Hristiyan ikonografisindeki "Pietà" formunu anımsatmaktadır.
• Yerde Yatan Asker ve Kırık Kılıç: Ön planda parçalanmış gövdesiyle yerde yatan savaşçıdır; tuttuğu kırık kılıcın hemen yanından yeşeren küçük bir çiçek, yıkımın ortasında dahi yaşamı ve barış umudunu simgeler.
• Ampul ve Gaz Lambası: Tavanı aydınlatan ve sivri ışık hüzmeleri yayan lamba modern teknolojinin getirdiği yıkımı hissettirirken, pencereden uzatılan gaz lambası gerçeği aydınlatma ve tanıklık etme çabasını simgeler.
• Kaçan ve Yanan Kadınlar: Sağ tarafta alevler içindeki binadan düşen ve içeriye doğru sendeleyerek koşan kadın figürleri, sivil halkın çaresizliğini yansıtmaktadır.

^Guernica (Flickr)

Paris Sergisi'nin ardından yapıt, İspanya İç Savaşı'nda Cumhuriyetçilere fon sağlamak amacıyla Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri turnesine çıkarılmıştır.^【6】 II. Dünya Savaşı sırasında Nazi işgali altındaki Paris'te yaşayan Picasso'ya bir Alman subayının tablonun fotoğrafını göstererek "Bunu siz mi yaptınız?" sorusuna ressamın "Hayır, siz yaptınız" yanıtını verdiği aktarılmaktadır. ^【7】Picasso, İspanya’da demokrasi ve cumhuriyet yeniden kurulana kadar eserin ülkeye sokulmamasını şart koştuğundan tablo uzun yıllar New York’taki Modern Sanat Müzesi’ne (MoMA) emanet edilmiştir. 1974 yılında savaş karşıtı eylemci Tony Shafrazi tablo üzerine kırmızı sprey boyayla yazı yazarak eylemde bulunmuş, yapıt müze uzmanlarınca temizlenmiştir.^【8】

Franco rejiminin sona ermesi ve demokratik anayasal düzenin kurulmasıyla birlikte tablo, 10 Eylül 1981 tarihinde İspanya'ya teslim edilmiştir.^【9】 İlk olarak Prado Müzesi'ne bağlı Casón del Buen Retiro'da kurşungeçirmez cam arkasında sergilenen eser, daha sonra kalıcı olarak Madrid’deki Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía koleksiyonuna devredilmiştir.^【10】

1955 yılında Nelson A. Rockefeller’ın siparişi üzerine eserin bir duvar halısı (goblen) dokunmuştur. Fransa'daki Atelier J. de la Baume-Durrbach atölyesinde Picasso’nun gözetimi altında üretilen 328 x 680 cm boyutlarındaki halı, 1985 yılında Birleşmiş Milletler’e ödünç verilmiş ve New York'taki BM Güvenlik Konseyi Salonu'nun girişine asılmıştır.^【11】