Haremde Beethoven (Tablo)

Haremde Beethoven, Şehzade Abdülmecid Efendi (1868-1944) tarafından 1915 yılında yapılan tuval üzerine yağlıboya bir tablodur.^【1】 155,5 x 211 cm boyutlarındaki eser, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi İstanbul Resim ve Heykel Müzesi Koleksiyonu’nda yer almaktadır.^【2】 Abdülmecid Efendi’nin 1918 Viyana Sergisi’ne gönderdiği tablolar arasında bulunan çalışma, sanatçının Bağlarbaşı’ndaki köşkünün salonunda geçen bir müzik icrasını konu edinmektedir.^【3】 Kompozisyonda, Batı müziği icra eden müzisyenler ile dinleyiciler resmedilmiş; resim, heykel ve müzik disiplinleri aynı mekânsal kurgu içinde bir araya getirilmiştir.^【4】

Eserin sanatçısı Şehzade Abdülmecid Efendi, Sultan Abdülaziz'in oğlu olup son Osmanlı halifesi ve 1909 yılında kurulan Osmanlı Ressamlar Cemiyeti’nin fahri başkanıdır. Saray bünyesinde Şehzadegân Mektebi'nde eğitim alan sanatçı; tarih, edebiyat ve yabancı dillere ilgi duymuş, resim eğitimini ise İtalyan oryantalist ressam Salvatore Valeri'den almıştır.^【5】 Sanatçı, hanedan mensuplarını ve kadınları, Batılı müzik ve edebiyat disiplinleriyle ilgilenen bireyler olarak temsil etmiştir.^【6】

^{Haremde Beethoven Tablosu - Hareketlendirilmiş (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Eserin mekânı, Şehzade Abdülmecid Efendi’nin Bağlarbaşı’ndaki köşkünün Batı tarzında döşenmiş salonudur. Kompozisyonda piyano, keman ve viyolonselden oluşan bir müzik topluluğu ile onları dinleyen saray mensupları yer almaktadır. Müzik icrasında piyanoda Hatça Kadın (Ofelya), kemanda Şehsuvar Kadınefendi ve viyolonselde (gerçekte saray görevlisi bir kadın olan Behruze Kalfa'nın resimde genç bir erkeğe dönüştürüldüğü) erkek figür yer almaktadır.

Müzik performansını, kompozisyonun sağ tarafında askerî üniforması ve kalpağıyla kanapede oturan Şehzade Abdülmecid Efendi ile sol tarafta ayakta duran eşi Mehisti Kadınefendi ve diğer iki saraylı kadın dinlemektedir. Salonun gerisinde, ortada yer alan beyaz mermer kaide üzerinde Sultan Abdülaziz’in C. F. Fuller imzalı bronz atlı heykeli; sağdaki dresuarın üzerinde Beethoven büstü ve arkasındaki duvarda romantik manzara resmi bulunmaktadır. Zeminde üst üste yığılmış nota kitaplarının en üsttekinde "Beethoven" ibaresi okunmaktadır.^【7】

Eser, Batı tarzı akademik gerçekçi bir üslupla, belirgin fırça izleri bırakılmadan kurgulanmıştır. İç mekânın düzenlenmesinde çizim, boyut, ölçek, anatomi ve nesne yapısı perspektif kurallarına uygun biçimde aktarılmıştır. Kompozisyonun sağ alt köşesinden başlayan diyagonal hat üzerine yerleştirilen ana figürler ile sol tarafta konumlandırılan figür grubu arasında asimetrik bir denge kurulmuştur. Sağ tarafta büyük ölçekli resmedilen Abdülmecid Efendi, keman çalan figür, büst ve nota kâğıtları; sol taraftaki kalabalıkla dengelenerek kompozisyona dinamizm kazandırılmıştır. Renk, nesne ve figür tanzimiyle yüzeyde derinlik etkisi ve görsel hareketlilik oluşturulmuştur.^【8】

Haremde Beethoven, Batı resmindeki Oryantalist harem algısına karşı yerli ve alternatif bir saray yaşamı kurgulamaktadır. Eser, saraylı kadınları Batılı giysiler içinde, müzik icra eden ve dinleyen bireyler olarak temsil etmektedir. Sanatçı, gerçekte bir saray görevlisi olan Behruze Kalfa’yı resimde viyolonsel çalan genç bir erkek figürüne dönüştürmüştür.^【9】 Bu görsel değişiklikle haremin yalnızca kadınlara ait kapalı bir alan yerine, kadın ve erkeğin aynı müzik ortamında bir arada temsil edildiği bir mekân olarak gösterilmesinin amaçlandığına dair yorumlar bulunmaktadır. Böylece resimsel tercihler doğrultusunda, hanedan mensuplarının sanatla kurduğu ilişki ortaklaşa bir alan üzerinden kurgulanmıştır.^【10】