Hurufat Atatürk Üniversitesi Baskı Müzesi

Hurufat Atatürk Üniversitesi Baskı Müzesi, Erzurum ilinde Atatürk Üniversitesi bünyesinde yer alan, matbaacılık ve yazı tarihini araştırmak, korumak ve gelecek nesillere aktarmak amacıyla kurulmuş bir müzedir. Müzenin adı, Arapça "harfler" anlamına gelen ve matbaacılıkta kullanılan metal yazı karakterlerini ifade eden "hurufat" kelimesinden gelmektedir. Yaklaşık 700 metrekarelik bir alan üzerine kurulu olan müze, Türkiye'nin baskı alanındaki en kapsamlı ve büyük koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapmaktadır^【1】.

Müzenin kökeni, 1957 yılında kapılarını açan Atatürk Üniversitesi'nin akademik yayın, kitap, dergi ve resmi evrak ihtiyaçlarını karşılamak üzere 1959 yılında kurulan basımevine dayanmaktadır. Yarım asır boyunca üniversiteye hizmet veren bu birim, gelişen teknolojiyle birlikte 2010 yılında faaliyetlerini durdurmuş ve ekipmanları Prof. Dr. Fuat Sezgin Kütüphanesi bünyesinde muhafaza edilmiştir. 2021 yılında Güzel Sanatlar Fakültesi öğretim üyesi Doç. Dr. Mehmet Ferruh Haşıloğlu tarafından başlatılan ve üniversite yönetimi tarafından desteklenen "Yeni Nesil Üniversite Tasarım ve Dönüşüm Projesi" kapsamında, atıl durumdaki bu basımevinin müzeye dönüştürülmesi kararlaştırılmıştır. Müze, 17 Ekim 2024 tarihinde Milli Eğitim Bakanı Prof. Dr. Yusuf Tekin ve diğer devlet yetkililerinin katılımıyla resmi olarak ziyarete açılmıştır.

^{Hurufat Atatürk Üniversitesi Baskı Müzesi Açılışı} (Atatürk Üniversitesi)

Müze; baskı öncesi, baskı ve baskı sonrası süreçleri kapsayan beş ana fonksiyonel bölüme ayrılmıştır:

Matbaacılıkta kullanılan metal harflerin el ile dizilerek basıma hazır hale getirildiği bölümdür. Geleneksel dizgi yöntemlerinin sergilendiği bu alanda, harflerin doğru sırada dizilmesi ve estetik bir baskı düzeni oluşturulması için yürütülen titiz çalışmalar ziyaretçilere sunulmaktadır.

^{Mürettiphane}(Atatürk Üniversitesi)

Mürettiphanede hazırlanan dizgilerin kağıt üzerine aktarıldığı ve çoğaltıldığı birimlerdir. Müzede hem geleneksel tipo baskı teknikleri hem de modern ofset baskı teknolojisinin temel prensipleri uygulamalı olarak gösterilmektedir. Ofset baskı bölümünde su ve yağın birbirine karışmaması prensibine dayanan yüksek hızlı baskı mekanizmaları incelenebilmektedir.

^Baskı (Atatürk Üniversitesi)

Basımı tamamlanan materyallerin ciltlenerek kitap veya dergi formuna getirildiği son aşama bölümüdür. Mücellithanede hem geleneksel el yapımı sanatsal ciltleme yöntemleri hem de işlevsel modern ciltleme teknikleri ve malzemeleri sergilenmektedir.

^{Mücellithane} (Atatürk Üniversitesi)

Matbaacılıkta kullanılan hurufatın metal kalıplara dökülerek üretildiği birimdir. Yüksek hassasiyet gerektiren bu zanaatın teknik detaylarının yanı sıra atölye içerisinde geleneksel yöntemlerle atık kağıtlardan yeniden kağıt üretimi yapılan bir bölüm de bulunmaktadır.

^{Döküm Atölyesi}(Atatürk Üniversitesi)

Müze envanterinde; baskı öncesi, baskı ve baskı sonrası süreçlerde kullanılan toplamda 32 ile 40 arasında değişen sayıda makine yer almaktadır^【2】. Koleksiyonun en eski parçaları 80 yıllık (1940'lı yıllar) geçmişe sahip makinelerden oluşmaktadır. Müzede sergilenen on binlerce metal harf (hurufat) içerisinde sadece Latin karakterleri değil, Arapça karakterler, matematik sembolleri ve çeşitli özel tipografik figürler de mevcuttur^【3】. Ayrıca müzenin bir bölümünde, üniversitenin kuruluşundan basımevinin kapandığı tarihe kadar (1959-2010) burada basılmış olan kitaplar sergilenmektedir.

Hurufat Atatürk Üniversitesi Baskı Müzesi, Erzurum'un Yakutiye ilçesinde, Atatürk Üniversitesi kampüsü içerisindeki Kütüphane ve Ziraat Fakültesi kavşağında konumlanmıştır. Müze, hafta içi her gün 10:00-16:00 (bazı kayıtlara göre 09:30-16:00) saatleri arasında ücretsiz olarak gezilebilmektedir. Hafta sonları ve resmi tatillerde ziyarete kapalıdır.