İhsangazi Ekşili Pilavı

İhsangazi ekşili pilavı, Türkiye’nin Batı Karadeniz Bölgesi’nde yer alan Kastamonu iline özgü, yerel mutfak kültürünün tarihsel birikimini yansıtan ve özellikle İhsangazi ilçesiyle özdeşleşmiş geleneksel bir pilav yemeğidir.

Pirinç, yeşil mercimek ve yörede “ekşi” olarak adlandırılan doğal fermente edilmiş malzemelerin birlikte kullanılmasıyla hazırlanan bu yemek, hem gündelik beslenmede hem de toplu yemeklerde ve özel günlerde tüketilmesiyle Kastamonu’nun somut olmayan kültürel mirası içerisinde önemli bir yere sahiptir.

Tarihçe ve Köken

İhsangazi ekşili pilavının kökeni, bölgenin tarımsal üretim yapısı ve iklim koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Kastamonu ve çevresinde mercimek ve pirinç üretiminin yaygın olması, bu iki temel malzemenin geleneksel mutfakta sıkça bir araya gelmesini sağlamıştır.^【1】 

Yemeğin ayırt edici unsuru olan ekşi tat ise, geçmişte buzdolabı gibi modern saklama imkânlarının bulunmadığı dönemlerde, gıdaların doğal yollarla fermente edilmesi sonucu elde edilen ürünlerin mutfakta değerlendirilmesiyle ortaya çıkmıştır.

Zamanla ekşili pilav, özellikle İhsangazi ilçesinde özgün bir hazırlama ve pişirme geleneği kazanmış, bu yönüyle yerel kimliğin simgelerinden biri hâline gelmiştir.

Malzeme ve Hazırlanış Özellikleri

İhsangazi ekşili pilavının temel bileşenlerini pirinç ve yeşil mercimek oluşturur. Yemeğe karakteristik tadını veren ekşi unsur ise, yörede geleneksel yöntemlerle hazırlanan ve genellikle fermente edilmiş hamur ya da benzeri doğal ürünlerden elde edilen sıvının pilava eklenmesiyle sağlanır.

Pilavın hazırlanışında mercimek önceden haşlanarak yumuşatılır, pirinç ise ayrı bir aşamada kavrularak pişirilir; ardından bu iki malzeme ekşi unsurla birlikte birleştirilerek yemeğe özgü dengeli lezzet elde edilir. Bu yöntem, yemeğin hem besleyici hem de uzun süre tok tutan bir özellik kazanmasını sağlar.

Kültürel ve Sosyal Önemi

Ekşili pilav, Kastamonu mutfağında yalnızca bir yemek olmanın ötesinde, toplumsal paylaşım ve dayanışma kültürünün de bir göstergesidir.

Düğünler, mevlitler, bayram sofraları ve köy hayırları gibi toplu etkinliklerde sıkça hazırlanması, yemeğin sosyal hafızadaki yerini güçlendirmiştir. Özellikle İhsangazi ilçesinde ekşili pilav, yöre halkı tarafından kimlik belirleyici bir unsur olarak görülmekte ve kuşaktan kuşağa aktarılan tariflerle yaşatılmaktadır.

Coğrafi İşaret ve Tescil Süreci

İhsangazi ekşili pilavının yöresel değerinin resmî olarak tanınması, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından verilen coğrafi işaret tesciliyle sağlanmıştır. “İhsangazi Ekşili Pilavı” adıyla tescillenen bu ürün, belirli bir coğrafi alanla özdeşleşmiş üretim ve hazırlama yöntemlerine sahip olduğunu belgelemektedir. ^【2】 

Coğrafi işaret tescili, yemeğin özgün niteliklerinin korunmasına katkı sağlarken, aynı zamanda yerel mutfağın tanıtımı ve gastronomi turizminin gelişmesi açısından da önem taşımaktadır.

Günümüzde İhsangazi Ekşili Pilavı

Günümüzde İhsangazi ekşili pilavı, hem yerel halk tarafından evlerde yapılmaya devam etmekte hem de yöresel yemekleri tanıtan etkinlikler ve gastronomi platformları aracılığıyla daha geniş kitlelere ulaşmaktadır. Kültür ve turizm odaklı dijital yayınlarda ve ansiklopedik çalışmalarda yer alması, bu yemeğin yalnızca bölgesel değil, ulusal ölçekte de tanınan bir lezzet hâline geldiğini göstermektedir.