İnsansız Deniz Aracı (İDA)

İnsansız deniz aracı ( İDA) deniz yüzeyinde veya su altında insan bulunmaksızın görev yapabilen, uzaktan kumanda edilen ya da otonom olarak faaliyet gösterebilen deniz platformudur.^【1】 Bu araçlar, deniz ortamında yürütülen askerî, sivil ve bilimsel görevlerin yerine getirilmesi amacıyla geliştirilmiş; haberleşme, seyrüsefer, kontrol, algılama ve görev sistemlerini bir araya getiren platformlardan oluşmuştur. Deniz teknolojilerinde yaşanan gelişmelerle birlikte görev alanları genişlemiş, farklı operasyon ihtiyaçlarına uygun olarak çeşitli platformlar geliştirilmiştir. Deniz ortamının fiziksel koşulları, görev gereksinimleri ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda su üstünde ve su altında faaliyet gösterebilen farklı sistemler ortaya çıkmıştır.

İnsansız deniz araçlarının geliştirilmesi, deniz ortamında gerçekleştirilen görevlerin insan hayatı açısından oluşturduğu risklerin azaltılması amacıyla başlamıştır. Özellikle su altındaki yüksek basınç, tuzluluk, dalga hareketleri, sınırlı haberleşme imkânları ve enerji gereksinimi, insanlı sistemlerin yerine insansız platformların geliştirilmesini gerekli hâle getirmiştir. Son yıllarda gerçekleştirilen akademik ve endüstriyel araştırmaların önemli bir bölümü, deniz ortamında görev yapabilecek insansız sistemlerin geliştirilmesine yönelmiştir. İnsansız su altı araçlarının ortaya çıkışına ilişkin kesin kabul gören bir başlangıç bulunmamakla birlikte, kayıtlara geçen ilk örneklerden biri 1864 yılında Avusturya'da geliştirilen PUV (Programmed Underwater Vehicle) adlı, programlanmış torpido biçimindeki su altı aracı olmuştur.^【2】

Günümüzde kullanılan sistemlere daha yakın özellikler taşıyan ilk uzaktan kumandalı su altı aracı ise 1953 yılında geliştirilmiştir.^【3】 Daha sonraki dönemlerde özellikle Britanya Kraliyet Donanması ile Amerika Birleşik Devletleri Donanması tarafından yürütülen çalışmalar, bu araçların gelişim sürecini hızlandırmıştır. İlk dönemlerde ağırlıklı olarak mayın tespiti, patlayıcıların etkisiz hâle getirilmesi ve deniz tabanında gerçekleştirilen görevlerde kullanılan bu sistemler, teknolojik gelişmeler doğrultusunda daha farklı görevleri yerine getirebilecek yapıya kavuşmuştur.

Amerika Birleşik Devletleri Donanması tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda uzaktan kumandalı su altı araçları 1957 yılından itibaren belirli bir program kapsamında geliştirilmeye başlanmış, 1970 yılından sonra sınırlı sayıda envantere alınmıştır. İlk kullanım alanları arasında okyanus tabanının haritalandırılması ve deniz mayınlarının yerlerinin belirlenmesi yer almıştır.^【4】 Aynı dönemde Britanya Kraliyet Donanması da uzaktan kumandalı su altı araçlarını deniz altında kalan eğitim torpidolarının bulunması ve çıkarılması amacıyla kullanmıştır.

Teknolojik gelişmeler doğrultusunda insansız deniz araçlarının görev kapsamı genişlemiştir. İlk dönemlerde uzaktan kumandalı sistemler ön planda bulunurken, enerji sistemleri, seyrüsefer teknolojileri, haberleşme altyapıları ve kontrol sistemlerindeki gelişmeler sonucunda otonom görev gerçekleştirebilen platformlar geliştirilmiştir. Böylece araçlar yalnızca önceden belirlenen görevleri yerine getiren sistemler olmaktan çıkmış, görev sırasında karşılaşılan durumlara göre faaliyetlerini sürdürebilecek yetenekler kazanmıştır.

Deniz araştırmalarında kullanılan otonom su altı araçları ile su altı planörlerinin geliştirilmesi de bu sürecin önemli aşamalarından biri olmuştur. Uzun süreli görev yapabilen bu sistemler sayesinde deniz ortamına ilişkin verilerin geniş alanlardan toplanması mümkün hâle gelmiş, okyanus araştırmaları ve çevresel incelemelerde insansız sistemlerin kullanımı yaygınlaşmıştır.

Türkiye'de de insansız deniz araçlarına yönelik çalışmalar zaman içerisinde çeşitlenmiştir. Savunma sanayisi kuruluşları tarafından farklı görev ihtiyaçlarına uygun su üstü platformları geliştirilirken, üniversitelerde insansız su altı araçlarının tasarımı, kontrol sistemleri ve uygulama alanlarına yönelik akademik çalışmalar yürütülmüştür. Bunun yanında teknoloji yarışmalarıyla özgün tasarımların geliştirilmesi teşvik edilmiş, üniversite öğrencilerinin bu alandaki çalışmalara katılımı desteklenmiştir.

İnsansız deniz araçları; görev yaptıkları ortama, kontrol yöntemine ve operasyon kabiliyetlerine göre farklı gruplara ayrılmıştır. En temel sınıflandırma, su yüzeyinde görev yapan insansız su üstü araçları (İSÜA) ile su altında görev yapan insansız su altı araçları (İSAA) arasında yapılmıştır. Su altı araçları ise kontrol biçimlerine göre uzaktan kumandalı su altı araçları (ROV) ve otonom su altı araçları (AUV) olarak iki ana grupta değerlendirilmiştir. Bunun yanında görev amacı, hareket kabiliyeti, enerji sistemi ve taşıdığı görev yüküne göre farklı özelliklere sahip platformlar da geliştirilmiştir.

^{ULAQ SİDA (}Anadolu Ajansı⁾

İnsansız su üstü araçları, deniz yüzeyinde görev yapmak üzere geliştirilmiş platformlardır. Bu araçlar uzaktan kumanda ile kullanılabildiği gibi, görev planına bağlı olarak otonom şekilde de faaliyet gösterebilmektedir. Haberleşme sistemleri, seyrüsefer donanımları, algılayıcılar ve görev yükleri aynı platform üzerinde bir araya getirilerek farklı görev ihtiyaçlarına uygun çözümler oluşturulmuştur.

İnsansız su üstü araçları; keşif, gözetleme, istihbarat toplama, su üstü harbi, asimetrik harp, denizaltı savunma harbi, elektronik harp, silahlı eskort, kuvvet koruma, stratejik tesis güvenliği ve mayın karşı tedbirleri gibi görevlerde kullanılabilecek şekilde geliştirilmiştir. Bazı platformlar yalnızca belirli bir görevi yerine getirmek amacıyla tasarlanırken, bazıları farklı görev yüklerinin entegre edilebildiği modüler yapıya sahip olmuştur.

Son yıllarda geliştirilen sistemlerde yapay zekâ destekli kontrol algoritmaları, görüntü işleme uygulamaları ve sürü mimarisi kullanılmaya başlanmıştır. Böylece birden fazla aracın aynı görev kapsamında koordineli biçimde hareket edebilmesi, görev paylaşımı yapabilmesi ve birbirleriyle veri alışverişinde bulunabilmesi mümkün hâle gelmiştir.

İnsansız su altı araçları, deniz yüzeyinin altında görev yapmak amacıyla geliştirilmiş platformlardır. Deniz ortamının fiziksel koşulları nedeniyle bu araçların tasarımında su basıncı, haberleşme sınırlamaları, enerji tüketimi ve hidrodinamik yapı dikkate alınmıştır.

İnsansız su altı araçları; deniz tabanının incelenmesi, mayın tespiti, deniz araştırmaları, oşinografik ölçümler, boru hatlarının kontrolü, arama-kurtarma faaliyetleri, batık araştırmaları ve çeşitli askerî görevlerde kullanılmaktadır. Görev ihtiyaçlarına bağlı olarak farklı boyutlarda ve farklı teknik özelliklerde geliştirilen bu araçlar, insan dalışının mümkün olmadığı veya risk oluşturduğu bölgelerde görev yapabilmektedir.

Kontrol yöntemine göre uzaktan kumandalı ve otonom sistemler olmak üzere iki temel gruba ayrılmaktadır:

Uzaktan kumandalı su altı araçları (Remotely Operated Vehicle-ROV), yüzeyde bulunan operatör tarafından kontrol edilen sistemlerdir. Araç ile kontrol merkezi arasındaki iletişim kablo aracılığıyla sağlanmaktadır. Bu bağlantı sayesinde komutlar araca iletilmekte, araçtan elde edilen görüntü ve diğer veriler eş zamanlı olarak kontrol istasyonuna aktarılmaktadır.

ROV sistemleri; su altı aracı, kontrol istasyonu, bağlantı kablosu, güç sistemi ve aracı denize indirip geri almak amacıyla kullanılan ekipmanlardan oluşmaktadır. Taşıdığı kamera, sonar, manipülatör ve farklı algılayıcılar sayesinde su altındaki görevler operatör tarafından gerçek zamanlı olarak yürütülebilmektedir.

ROV'lar kullanım amaçlarına göre farklı sınıflarda geliştirilmiştir. Mikro ve mini sınıftaki araçlar daha çok gözlem ve inceleme çalışmalarında kullanılmaktadır. Daha büyük sistemler ise derin sularda gerçekleştirilen bakım, onarım ve teknik müdahale görevlerinde kullanılabilmektedir. Manipülatör kollarıyla donatılan platformlar, su altındaki nesnelerin tutulması, taşınması veya çeşitli teknik işlemlerin gerçekleştirilmesine imkân sağlamaktadır.

Bu araçlar; petrol ve doğal gaz tesisleri, su altı boru hatları, liman yapıları, barajlar, köprü ayakları, batık araştırmaları, mayın tespiti ve arama-kurtarma faaliyetleri gibi çok sayıda uygulama alanında kullanılmaktadır.

Otonom su altı araçları (Autonomous Underwater Vehicle-AUV), görevlerini sürekli operatör kontrolüne ihtiyaç duymadan yerine getirebilen sistemlerdir. Görev planı araç içerisine önceden yüklenmekte, araç görev süresince kendi kontrol sistemleriyle hareket etmektedir.

AUV'ler kendi enerji kaynaklarını taşımakta, belirlenen rotayı takip edebilmekte ve görev sırasında elde ettikleri verilere göre hareketlerini düzenleyebilmektedir. Haberleşmenin kesintiye uğradığı durumlarda görevlerine devam edebilmekte, uygun zamanlarda su yüzeyine çıkarak topladığı verileri uydu haberleşmesi aracılığıyla kontrol merkezine aktarabilmektedir.

Bu araçlar çoğunlukla hidrodinamik yapıya sahip silindirik gövdelerle üretilmektedir. Hareketlerini sağlayan itki sistemi ile yönlendirme yüzeyleri birlikte çalışmaktadır. Enerji kapasitesi, görev süresi ve taşınabilecek faydalı yük miktarı araç performansını belirleyen temel unsurlar arasında yer almaktadır.

Otonom su altı araçları; deniz tabanının haritalandırılması, oşinografik veri toplanması, çevresel gözlemler, deniz bilimleri araştırmaları ve askerî görevlerde kullanılmaktadır. Uzun süre görev yapabilmeleri ve geniş alanlardan veri toplayabilmeleri, bu araçların en belirgin özellikleri arasında yer almaktadır.

İnsansız deniz araçlarının görevlerini yerine getirebilmesi; gövde yapısı, tahrik sistemi, enerji kaynağı, kontrol sistemi, haberleşme altyapısı, seyrüsefer donanımları, algılayıcılar ve görev yüklerinin birlikte çalışmasına bağlıdır. Araçların teknik özellikleri, yerine getireceği görevin niteliğine, görev süresine, faaliyet göstereceği deniz ortamına ve taşıyacağı faydalı yüklere göre belirlenmiştir. Su üstü ve su altı platformlarında kullanılan sistemler görev ihtiyaçlarına göre farklılık göstermekle birlikte, temel çalışma prensipleri benzer bir yapıya sahiptir.

İnsansız deniz araçlarının gövde yapısı, deniz ortamında karşılaşılan fiziksel koşullar dikkate alınarak tasarlanmıştır. Su altı araçlarında hidrodinamik yapının korunması, akış direncinin azaltılması ve enerji tüketiminin düşürülmesi amacıyla çoğunlukla silindirik veya torpido biçimindeki gövdeler tercih edilmiştir. Bu yapı, aracın su içerisinde daha dengeli hareket etmesini ve uzun süre görev yapabilmesini sağlamaktadır.

Otonom su altı araçlarında dalış ve yükselme hareketi, klasik denizaltılarda kullanılan balast tanklarından farklı olarak motorlar ve hareketli kanatlar aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Araçların su içerisinde dengeli hareket edebilmesi için ağırlık merkezi ile kaldırma kuvveti arasındaki denge dikkate alınmıştır. Herhangi bir sistem arızasında aracın su yüzeyine çıkabilecek şekilde tasarlanması güvenlik açısından temel özelliklerden biri olmuştur.

Su üstü araçlarında ise gövde tasarımı; sürat, manevra kabiliyeti ve görev süresi dikkate alınarak oluşturulmuştur. Farklı görev profillerine göre değişen boyutlarda platformlar geliştirilmiş, görev ihtiyacına bağlı olarak çeşitli faydalı yüklerin taşınabileceği yapılar oluşturulmuştur.

İnsansız deniz araçlarının hareketi tahrik sistemi tarafından sağlanmaktadır. Kullanılan tahrik sistemi, aracın görev yapacağı ortama ve görev süresine göre belirlenmektedir. Su altı araçlarında hareket; itki sağlayan motorlar ile yönlendirme yüzeylerinin birlikte çalışmasıyla gerçekleştirilmektedir. Su üstü araçlarında ise görev gereksinimlerine uygun tahrik sistemleri kullanılmaktadır.

Enerji sistemi, insansız deniz araçlarının görev süresini belirleyen temel unsurlardan biridir. Özellikle otonom su altı araçlarında enerji kapasitesi, aracın görev menzili ile doğrudan ilişkilidir. Enerji kaynağı yalnızca hareket sistemini değil; kontrol bilgisayarını, haberleşme sistemlerini, algılayıcıları ve diğer elektronik donanımları da beslemektedir. Bu nedenle enerji tüketiminin görev süresince dengeli biçimde yönetilmesi gerekmektedir.

Enerji teknolojilerindeki gelişmeler, insansız deniz araçlarının daha uzun süre görev yapabilmesine ve daha geniş alanlarda faaliyet gösterebilmesine imkân sağlamıştır.

İnsansız deniz araçlarında görev rotasının izlenmesi ve güvenli hareketin sağlanması amacıyla seyrüsefer sistemleri kullanılmaktadır. Bu sistemler aracın konumunu belirlemekte, planlanan rotayı takip etmekte ve görev sırasında gerekli yönlendirmeleri gerçekleştirmektedir.

Otonom sistemlerde görev başlamadan önce belirlenen rota araç hafızasına yüklenmektedir. Görev sırasında elde edilen sensör verileri değerlendirilerek gerekli durumlarda rota güncellenebilmekte ve engellerden kaçınmaya yönelik yeni hareket planları oluşturulabilmektedir.

Su altındaki haberleşme sınırlamaları nedeniyle otonom su altı araçları görevlerini kendi seyrüsefer sistemleriyle sürdürebilmekte, belirli zamanlarda su yüzeyine çıkarak konum bilgilerini güncelleyebilmekte ve topladığı verileri kontrol merkezine iletebilmektedir.

İnsansız deniz araçlarında haberleşme sistemi, aracın kontrolü ile görev sırasında elde edilen verilerin aktarılmasını sağlamaktadır. Deniz suyunun elektromanyetik dalgaları önemli ölçüde zayıflatması nedeniyle su altındaki haberleşme, su üstü platformlarına göre daha farklı yöntemlerle gerçekleştirilmektedir.

ROV sistemlerinde araç ile kontrol istasyonu arasındaki iletişim kablo üzerinden sağlanmaktadır. Bu bağlantı sayesinde komutlar araca iletilmekte, kamera görüntüleri ile diğer sensör verileri eş zamanlı olarak operatöre aktarılmaktadır.

Otonom su altı araçlarında ise görev planı önceden oluşturulmaktadır. Araç, görev süresince kendi kontrol sistemiyle hareket etmekte; uygun durumlarda su yüzeyine çıkarak uydu haberleşmesi aracılığıyla kontrol merkeziyle veri alışverişi yapabilmektedir.

Su üstü insansız deniz araçlarında görüş hattı haberleşmesi, uydu sistemleri, mobil haberleşme altyapıları ve örgü ağ yapısı birlikte kullanılabilmektedir. Böylece araçlar yalnızca kontrol merkeziyle değil, aynı görevde bulunan diğer platformlarla da haberleşebilmektedir.

İnsansız deniz araçlarında çevrenin algılanması ve görevlerin yerine getirilmesi amacıyla farklı algılayıcı sistemler kullanılmaktadır. Görev gereksinimine göre radar, sonar, kamera, elektro-optik sistemler ve çeşitli sensörler platforma entegre edilmektedir.

Bu sistemlerden elde edilen veriler aracın görev bilgisayarında değerlendirilerek çevrenin algılanması, hedeflerin belirlenmesi, engellerin tespit edilmesi ve görev planının yürütülmesi sağlanmaktadır. Görev sırasında elde edilen bilgiler kontrol merkezine aktarılabilmekte veya araç üzerinde depolanarak daha sonra kullanılabilmektedir.

Farklı görevler için geliştirilen platformlarda silah sistemleri, manipülatörler, elektronik harp ekipmanları ve diğer faydalı yükler de görev sisteminin bir parçasını oluşturmaktadır. Modüler tasarım sayesinde aynı platform farklı görev yükleriyle kullanılabilmektedir.

İnsansız deniz araçlarının gelişiminde otonom kontrol sistemleri önemli bir yer tutmaktadır. Otonom sistemler, görev planını uygulayabilmekte, sensörlerden elde edilen verileri değerlendirebilmekte ve belirlenen kurallar doğrultusunda hareket edebilmektedir.

Yeni nesil platformlarda görüntü işleme, hedef tespiti, hedef takibi, engellerden kaçınma, rota planlama ve sürü hâlinde görev yapabilme özellikleri birlikte kullanılmaktadır. Birden fazla aracın aynı görev kapsamında koordineli biçimde hareket etmesi, görev paylaşımı yapması ve birbirleriyle veri alışverişinde bulunması bu kontrol yapısının sağladığı yetenekler arasında yer almaktadır.

Bu teknolojik yapı sayesinde insansız deniz araçları, görevin niteliğine bağlı olarak uzaktan kumandalı veya otonom şekilde faaliyet gösterebilmekte; farklı görev yükleriyle yeniden yapılandırılarak çeşitli operasyonlarda kullanılabilmektedir.

İnsansız deniz araçları, sahip oldukları teknik özellikler ve farklı görev yüklerinin platformlara entegre edilebilmesi sayesinde askerî, bilimsel, endüstriyel ve sivil alanlarda kullanılmaktadır. Görevin niteliğine göre uzaktan kumandalı veya otonom olarak faaliyet gösterebilen bu araçlar, deniz yüzeyi ile su altındaki operasyonların yürütülmesinde farklı ihtiyaçlara cevap verecek biçimde geliştirilmiştir. Kullanım alanları, platformların teknik özellikleri ve taşıdığı sistemlere göre çeşitlilik göstermektedir.

İnsansız deniz araçlarının en yaygın kullanım alanlarından biri askerî faaliyetler olmuştur. Deniz kuvvetleri tarafından yürütülen operasyonlarda keşif, gözetleme, istihbarat toplama, deniz güvenliğinin sağlanması ve farklı harekât görevlerinin yerine getirilmesi amacıyla kullanılmaktadır.

İnsansız su üstü araçları; su üstü harbi, denizaltı savunma harbi, asimetrik harp, silahlı eskort, kuvvet koruma, elektronik harp, stratejik tesis güvenliği ve mayın karşı tedbirleri gibi görevlerde kullanılmaktadır. Görev sırasında radar, kamera, elektro-optik sistemler ve diğer algılayıcılardan elde edilen veriler kontrol merkezine aktarılabilmekte veya aracın görev yönetim sistemi tarafından değerlendirilebilmektedir.

Silahlı platformlarda farklı silah sistemleri kullanılabilmekte, hareketli veya sabit hedeflere yönelik görevler gerçekleştirilebilmektedir. Yapay zekâ destekli kontrol sistemleri sayesinde hedef tespiti, hedef teşhisi, hedef takibi ve otonom görev yönetimi gerçekleştirilebilmektedir. Sürü kabiliyetine sahip sistemlerde ise birden fazla araç koordineli biçimde hareket ederek görev paylaşımı yapabilmekte ve ortak operasyon yürütebilmektedir.

İnsansız su altı araçları ise mayın tespiti ve etkisiz hâle getirilmesi, deniz tabanının incelenmesi, liman güvenliği, kritik su altı bölgelerinin kontrolü, denizaltı savunma faaliyetleri ve çeşitli keşif görevlerinde kullanılmaktadır. Uzaktan kumandalı sistemler operatör kontrolünde görev yaparken, otonom araçlar önceden belirlenen görev planını bağımsız olarak yerine getirebilmektedir.

İnsansız deniz araçları, deniz bilimleri alanındaki araştırmalarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Deniz ortamına ilişkin verilerin toplanması, oşinografik çalışmaların yürütülmesi ve uzun süreli gözlem faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi bu araçların temel kullanım alanları arasında yer almaktadır.

Otonom su altı araçları ile su altı planörleri, geniş deniz alanlarında uzun süre görev yaparak sıcaklık, tuzluluk ve diğer çevresel verileri toplayabilmektedir. Görev sırasında elde edilen bilgiler uygun haberleşme imkânı oluştuğunda kontrol merkezlerine aktarılabilmekte, böylece deniz ortamının uzun süreli izlenmesi mümkün olmaktadır.

Deniz tabanının haritalandırılması, okyanus tabanının incelenmesi, batık alanlarının araştırılması ve farklı bilimsel ölçümlerin gerçekleştirilmesi de insansız deniz araçlarıyla yürütülen çalışmalar arasında bulunmaktadır.

İnsansız deniz araçları endüstriyel uygulamalarda inceleme, bakım, kontrol ve teknik destek amacıyla kullanılmaktadır. Özellikle insanların çalışmasının güç veya riskli olduğu su altı ortamlarında bu araçlardan yararlanılmaktadır.

Petrol ve doğal gaz tesislerinin kontrolü, su altı boru hatlarının incelenmesi, kablo güzergâhlarının denetlenmesi, liman yapılarının gözlemlenmesi, köprü ayaklarının kontrol edilmesi ve barajlarda gerçekleştirilen teknik incelemeler bu uygulamalar arasında yer almaktadır.

Uzaktan kumandalı su altı araçları, manipülatör sistemleri sayesinde bakım ve onarım çalışmalarında da kullanılabilmektedir. Gerektiğinde su altındaki nesnelerin tutulması, taşınması veya teknik müdahalelerin gerçekleştirilmesi mümkün olmaktadır.

Gemi gövdelerinin, pervanelerin ve su altında kalan diğer bölümlerin incelenmesi de bu araçlarla gerçekleştirilebilmektedir. Böylece bakım işlemleri sırasında dalgıç kullanımının azaltılması ve teknik incelemelerin daha kısa sürede tamamlanması sağlanmaktadır.

İnsansız deniz araçları arama-kurtarma çalışmalarında da kullanılmaktadır. Su altında kaybolan kişi veya cisimlerin aranması, olay yerlerinin incelenmesi ve ulaşılması güç bölgelerin görüntülenmesi bu görevler arasında bulunmaktadır.

Emniyet ve güvenlik birimleri tarafından yürütülen çalışmalarda su altındaki delillerin araştırılması, batıkların incelenmesi ve çeşitli adli incelemeler de insansız su altı araçlarıyla gerçekleştirilebilmektedir.

Bunun yanında limanların, kıyı bölgelerinin ve stratejik öneme sahip deniz tesislerinin sürekli izlenmesi amacıyla da insansız deniz araçlarından yararlanılmaktadır. Farklı algılayıcı sistemlerle donatılan platformlar sayesinde deniz yüzeyi ve su altındaki faaliyetler sürekli olarak takip edilebilmektedir.

İnsansız deniz araçları çevresel gözlem çalışmalarında da kullanılmaktadır. Deniz ortamındaki fiziksel değişimlerin izlenmesi, çevresel verilerin toplanması ve uzun süreli gözlem faaliyetlerinin yürütülmesi bu kapsamda gerçekleştirilmektedir.

Bunun yanında balık çiftliklerinin kontrol edilmesi, su altı yapılarının incelenmesi, batık araştırmaları, belgesel ve su altı görüntüleme çalışmaları ile çeşitli denetim faaliyetlerinde de bu araçlardan yararlanılmaktadır. Görev yüklerinin değiştirilebilmesi sayesinde aynı platform farklı görev ihtiyaçlarına uygun biçimde kullanılabilmektedir.

Türkiye'de insansız deniz araçlarına yönelik çalışmalar, deniz ortamında gerçekleştirilen askerî ve sivil görevlerde kullanılabilecek yerli sistemlerin geliştirilmesine yönelmiştir. Bu süreçte insansız su üstü ve su altı araçlarına ilişkin araştırma, tasarım, üretim ve test faaliyetleri yürütülmüş; otonom sistemler, haberleşme teknolojileri, kontrol yazılımları, algılama sistemleri ve görev yönetimi alanlarında çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Farklı kurumlar tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda görev ihtiyaçlarına göre farklı özelliklere sahip platformların geliştirilmesine yönelik altyapı oluşturulmuştur.

Türkiye'de insansız deniz araçlarının geliştirilmesine yönelik faaliyetler, savunma sanayii kuruluşları, üniversiteler ve araştırma ekiplerinin yürüttüğü çalışmalarla ilerlemiştir. Bu çalışmalar kapsamında deniz ortamında görev yapabilecek platformların tasarımı, kontrol sistemleri, haberleşme altyapısı, otonom hareket kabiliyeti, algılayıcı sistemler ve görev yazılımları üzerinde çalışmalar yapılmıştır.

İnsansız deniz araçlarının geliştirilmesi sürecinde yalnızca aracın mekanik yapısı değil, görev bilgisayarı, elektronik sistemler, güç yönetimi, haberleşme sistemleri ve yazılım altyapısı da birlikte ele alınmıştır. Böylece farklı görev gereksinimlerine uyarlanabilecek bütünleşik sistemlerin geliştirilmesi amaçlanmıştır.

Teknolojik gelişmelere bağlı olarak uzaktan kumandalı sistemlerin yanında otonom görev yapabilen platformların geliştirilmesine yönelik çalışmalar da yürütülmüştür. Bu kapsamda araçların önceden belirlenen görev planını uygulayabilmesi, çevresini algılayabilmesi, rotasını takip edebilmesi ve görev sırasında elde ettiği verileri değerlendirebilmesi amacıyla çeşitli kontrol algoritmaları geliştirilmiştir.

Otonom sistemlerde görev planlama, hedef tespiti, hedef takibi, engellerden kaçınma, rota oluşturma ve görev yönetimi gibi işlevlerin aynı kontrol altyapısı içerisinde çalışmasına yönelik çözümler geliştirilmiştir. Bunun yanında birden fazla aracın koordineli biçimde görev yapmasına imkân sağlayan sürü kabiliyetine yönelik çalışmalar da yürütülmüştür.

Üniversitelerde insansız deniz araçlarına yönelik akademik çalışmalar; araç tasarımı, hidrodinamik yapı, kontrol sistemleri, haberleşme yöntemleri, yapay zekâ uygulamaları, görüntü işleme teknikleri ve otonom hareket kabiliyeti gibi konular üzerinde yoğunlaşmıştır. Araştırma projeleri kapsamında geliştirilen prototipler ile farklı kontrol yöntemleri ve görev senaryoları uygulamalı olarak değerlendirilmiştir.

Akademik çalışmaların yanında araştırma merkezleri ve savunma sanayisi kuruluşları tarafından yürütülen projelerde de farklı görev ihtiyaçlarına uygun teknolojilerin geliştirilmesine devam edilmiştir. Böylece araştırma faaliyetleri ile uygulama çalışmaları birbirini tamamlayan bir yapı içerisinde sürdürülmüştür.

Türkiye'de geliştirilen insansız deniz araçlarında haberleşme sistemleri, elektro-optik algılayıcılar, radar ve sonar sistemleri, görev bilgisayarları, kontrol yazılımları ve yapay zekâ uygulamalarının aynı platform üzerinde birlikte çalışmasına yönelik teknolojiler geliştirilmiştir. Bunun yanında modüler tasarım yaklaşımı benimsenerek farklı görev yüklerinin aynı platforma entegre edilebilmesine imkân sağlanmıştır.

Bu çalışmalar sonucunda keşif, gözetleme, istihbarat, elektronik harp, denizaltı savunma harbi, mayın karşı tedbirleri, stratejik tesis güvenliği ve diğer görevlerde kullanılabilecek insansız deniz araçlarının geliştirilmesine yönelik teknik altyapı oluşturulmuştur.

Türkiye'de insansız deniz araçlarına yönelik yürütülen çalışmalar sonucunda farklı görev ihtiyaçlarına uygun çeşitli su üstü platformları geliştirilmiştir. Geliştirilen platformlar; keşif, gözetleme, istihbarat, elektronik harp, su üstü harbi, denizaltı savunma harbi, stratejik tesis güvenliği, kuvvet koruma, mayın karşı tedbirleri ve taarruz görevleri gibi farklı kullanım amaçlarına göre tasarlanmıştır. Platformların geliştirilmesinde uzaktan komuta, otonom görev icrası, modüler görev yükü, haberleşme altyapısı ve görev yönetim sistemleri temel unsurlar arasında yer almıştır.

^{ULAQ KAMA (}Anadolu Ajansı⁾

ULAQ, Türkiye'de geliştirilen silahlı insansız su üstü araçlarından biridir. Platform, uzaktan komuta edilebilmekte veya otonom görev icra edebilmektedir. Kompozit gövde yapısına sahip olan araçta milli kriptolu haberleşme altyapısı ile gündüz ve gece görev yapabilen görüntüleme sistemleri kullanılmaktadır.

Platform; keşif, gözetleme, istihbarat, su üstü harbi, asimetrik harp, silahlı eskort, kuvvet koruma ve stratejik tesis güvenliği görevlerini yerine getirebilecek şekilde geliştirilmiştir. Araç; mobil kara kontrol istasyonları, komuta kontrol merkezleri ve yüzer platformlar üzerinden yönetilebilmektedir.

ULAQ üzerinde milli füze sistemlerinin kullanılmasına yönelik entegrasyon gerçekleştirilmiştir. Daha sonraki geliştirme sürecinde platforma deniz şartlarına uygun uzaktan komutalı silah sistemi eklenmiş; yapay zekâ destekli hedef tespiti, hedef teşhisi ve hedef takibi gibi kabiliyetler kazandırılmıştır. Sistem; deniz, kara ve hava hedeflerine yönelik görevlerde kullanılabilecek şekilde geliştirilmiştir.

^{MARLİN 100 EW / İnsansız Deniz Aracı (}Aselsan⁾

MARLİN, farklı görev yüklerinin entegre edilebildiği modüler yapıya sahip insansız deniz araçlarından biridir.^【5】 Platform; uzaktan komuta edilebilmekte, gerekli durumlarda otonom görev de gerçekleştirebilmektedir.

Araç; keşif, gözetleme ve elektronik harp görevlerinin yanı sıra farklı operasyon ihtiyaçlarına uygun görev yükleriyle kullanılabilecek şekilde geliştirilmiştir. Açık mimariye sahip yapısı sayesinde çeşitli elektronik sistemler platforma entegre edilebilmektedir. Görev sırasında elde edilen veriler kontrol merkezine aktarılabilmekte ve farklı platformlarla koordineli görev yürütülebilmektedir.

^{ALBATROS-S / Sürü Yetenekli İnsansız Deniz Aracı (}Aselsan⁾

ALBATROS-S, sürü görev konsepti doğrultusunda geliştirilen insansız deniz araçları arasında yer almaktadır. Platform, aynı görev içerisinde birden fazla aracın koordineli biçimde hareket edebilmesine imkân sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.^【6】

Araçlar arasında kurulan haberleşme altyapısı sayesinde görev paylaşımı yapılabilmekte, platformlar birbirleriyle veri alışverişinde bulunabilmekte ve ortak görev planını eş zamanlı olarak uygulayabilmektedir. Sürü yapısı içerisinde her araç belirlenen görev doğrultusunda faaliyet göstermekte, görev yönetimi ortak kontrol yapısı üzerinden sürdürülebilmektedir.

^{TUFAN- Kamikaze İnsansız Deniz Aracı (}Aselsan⁾

TUFAN, kamikaze görevleri için geliştirilen insansız deniz araçlarından biridir. Platform, yüksek infilaklı duyarsız harp başlığı taşıyabilecek şekilde geliştirilmiş; ileri düzey otonomi ve durumsal farkındalık özellikleriyle donatılmıştır.^【7】

Araç, sürü hâlinde görev yapabilmekte ve aynı görev içerisinde farklı alt gruplar oluşturarak faaliyet gösterebilmektedir. Görev sırasında hareketli veya sabit hedeflere yönelik operasyon gerçekleştirebilmekte, kaçınma manevraları uygulayabilmekte ve görev planını otonom olarak sürdürebilmektedir.

Türkiye'de geliştirilen insansız deniz araçlarında uzaktan komuta ve otonom görev yetenekleri birlikte kullanılmaktadır. Platformlarda görev bilgisayarı, haberleşme sistemi, elektro-optik algılayıcılar, radar, yapay zekâ destekli kontrol yazılımları ve farklı görev yükleri aynı sistem içerisinde çalışmaktadır.

Modüler tasarım anlayışı sayesinde platformlar farklı görevlere uygun biçimde yapılandırılabilmektedir. Görev ihtiyacına göre keşif, gözetleme, istihbarat, elektronik harp, denizaltı savunma harbi, mayın karşı tedbirleri, kuvvet koruma ve stratejik tesis güvenliği gibi görevlerde kullanılabilecek farklı sistemler platformlara entegre edilebilmektedir. Ayrıca bazı platformlarda sürü görev kabiliyeti, ortak görev yönetimi ve araçlar arası veri paylaşımına yönelik altyapılar da bulunmaktadır.