Köken

İrmik, Türkçede “öğütülmüş ve elenmiş buğday tanesinin kalın parçaları” anlamında kullanılan bir isimdir. Kelime, Orta Türkçe dönemine ait yırmık veya yarmık biçimlerinden evrilmiştir. Bu biçimler, Eski Türkçe yar- ya da yır- fiillerine, yani “yarmak, parçalamak, kırmak” anlamına gelen eylemlere dayanır. Sözcüğün sonundaki +mUk eki, Türkçede fiilden isim türetmeye yarayan ve yapılan işi ya da sonucu ifade eden bir ektir. Böylece irmik kelimesi, etimolojik olarak “yarılmış, kırılmış şey” yani “kırılmış tahıl tanesi” anlamına gelir. Bu türetme biçimi, Anadolu ağızlarında ve yazılı Türkçede çeşitli biçimleriyle görülmüş ve standart Türkçede irmik biçiminde yerleşmiştir.

Kullanım Alanları

• Gıda ve Mutfak Kültürü: İrmik, özellikle tatlı (irmik helvası, irmik tatlısı) ve unlu mamuller (irmikli kek, makarna yapımı) üretiminde kullanılan bir gıda maddesini tanımlar.
• Ağız derlemeleri: “İrmik” kelimesi bazı bölgelerde “yarmuk”, “yırmık” biçiminde geçer ve bu varyantlar irmik maddesi altında toplanır.
• Yemek kitapları: Geleneksel tariflerde “irmik helvası”, “irmikli kek” gibi başlıklarda yer alır.
• Eğitim yayınları: Besin türleri arasında veya örnek cümlelerde “irmik” kelimesi geçer; örnek: “İrmikten tatlı yapılır.”