+1 Daha
Kuruluş | 31 Ağustos 1897 | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Resmi Emri Veren | Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa | ||||||||
Koleksiyon | 23.000'den fazla eser (yaklaşık %10'u sergide) | ||||||||
Konum | İskele Meydanı, Beşiktaş, İstanbul | ||||||||
Ana Birimler | Deniz İhtisas Kütüphanesi ve Arşiv. Ana Teşhir Binası Saltanat Kayıkları Galerisi | ||||||||
Kuruluş Yeri | Tersane-i Âmire, Kasımpaşa | ||||||||
İlk Adı | Müzehane / Müze ve Kütüphane İdaresi | ||||||||
Yeni Binanın Açılışı | 4 Ekim 2013 | ||||||||
Arşiv | Yaklaşık 25.000 klasör, 3-3,5 milyon belge | ||||||||
Kütüphane | Deniz İhtisas Kütüphanesi, 21.000'den fazla kitap | ||||||||
Kurucu Kadro | Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa Arif Hikmet Paşa Süleyman Nutki | ||||||||
İstanbul Deniz Müzesi, Beşiktaş İskele Meydanı'nda, Kaptan-ı Derya Barbaros Hayrettin Paşa'nın türbesi ve anıtının yanında yer alan, Türkiye'nin denizcilik alanındaki en büyük müzesi olarak tanımlanan askerî müzedir; barındırdığı koleksiyonun çeşitliliği bakımından dünyanın sayılı müzeleri arasında gösterilmektedir.【1】 Kuruluşu 31 Ağustos 1897 tarihinde Kasımpaşa'daki Tersane-i Âmire'de gerçekleşmiş,【2】 kurum bir asrı aşan tarihi boyunca Kasımpaşa, Dolmabahçe ve Beşiktaş olmak üzere üç ana yerleşim evresinden geçmiştir. Bugünkü müze binası 4 Ekim 2013'te hizmete açılmıştır.【3】
Kurumun işlevi, Türk devletlerinin denizle ilişki kurmaya başladığı devirlerden günümüze kadar deniz harp tarihini belgeleyen eski eserleri teşhir etmek, henüz müzeye kazandırılmamış olanları toplamak, sınıflandırmak, restore ederek gerekli bakıma tabi tutmak ve milletin ortak malı olan müzelik eşyayı emniyetle korumak biçiminde tanımlanmıştır.【4】
Kurumun ilk adı "Müzehane"dir.【5】 Kültür ve Turizm Bakanlığı kaydında kuruluş adı "Müze ve Kütüphane İdaresi" olarak verilmektedir.【6】Cumhuriyet öncesinde Müze Amirliği gibi adlandırmalar da kullanılmış, kurum bir dönem "Bahriye Müzesi Müdürlüğü" adını taşımış, sonraları bugün de kullanılan "Deniz Müzesi" adı yerleşmiştir.【7】 1948'de Dolmabahçe'de açıldığında resmî adı "Deniz Müzesi ve Arşivi Müdürlüğü" olmuş; aynı yıllarda dönem basınında kurum Bahriye Müzesi, Deniz Müzesi, İstanbul Deniz Müzesi ve Askerî Deniz Müzesi gibi farklı adlarla anılmıştır.【8】
Müze, II. Abdülhamid'in tahta çıkışının yıldönümü olan 31 Ağustos 1897 günü, Kasımpaşa'dan Tersane yönüne giderken deniz tarafında bulunan Mayın Müfreze Komutanlığı binasında ziyarete açılmıştır.

İstanbul Deniz Müzesi (Milli Eğitim Bakanlığı)
Bir anlatıya göre kurum, II. Abdülhamid'in emri, Bahriye Nazırı Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa'nın desteği ve deniz subayı ile ressam kimliğini birlikte taşıyan Süleyman Nutki Bey'in gayretleriyle vücuda getirilmiştir.【9】
Kültür ve Turizm Bakanlığı kaydında ise kuruluş, Hasan Hüsnü Paşa'nın emri ve Tersane Komutanı Amiral Arif Hikmet Paşa'nın desteğiyle Binbaşı Süleyman Nutki tarafından gerçekleştirilmiştir.【10】
Çekirdek koleksiyon gemi parçaları ve silahlardan oluşturulmuştur. Erken dönem müzeciliğini kayda geçiren Enver Behnan Şapolyo, tersanede yıllardır bulunan padişah kayıkları ile tersanenin odalarındaki çeşitli yüzyıllara ait silah, bayrak ve denizcilik aletlerinin bir araya getirilmesiyle bir Bahriye Müzesi oluşturulduğunu belirtmektedir.【11】Kuruluş aşamasında eserlerin tasnifi yapılmamış, koleksiyon bir müze deposu görünümünde sergiye açılmıştır.
Ali Sami (Boyar), 1901 yılında Bahriye Mektebi'nden teğmen olarak mezun olmuş; resimleri beğenildiği için Bahriye Nazırı Hasan Hüsnü Paşa, Sanayi-i Nefise Mektebi'ne devam etmesini istemiştir. Bu okuldaki eğitimini tamamladıktan sonra Bahriye Nazırlığınca resim eğitimini sürdürmek üzere Paris'e gönderilmiş, ülkesine döndükten sonra müze müdürlüğüne getirilmiştir; akademik incelemede bu görevlendirme 1917 yılına bağlanmaktadır.【12】 Kültür ve Turizm Bakanlığı kaydında ise atama, Bahriye Nazırı Cemal Paşa'nın 1914'teki reform girişimlerinin bir parçası olarak gösterilmektedir.【13】
Ali Sami Bey'in kendi anlatımına göre Cemal Paşa, Bahriye Nazırı olunca Kasımpaşa'da İskele Meydanı'nda bir müze ve kütüphane kurmaya niyetlenmiş ve Fransa'daki tahsilinden yeni dönmüş olan Ali Sami Bey'i müdürlüğe tayin etmiştir.【14】
Ali Sami Bey, askerî kıyafetler için mankenlerin ve gemi maketlerinin üretildiği model atölyelerini kurmuş; müzenin ilk kataloğu olan 1917 tarihli Bahriye Müzesi Kataloğu'nu da hazırlamıştır.【15】 Bu birimler Kültür Portalı kaydında "gemi model atölyesi" ve "mulaj (döküm)-manken atölyesi" adlarıyla anılmakta, Türk gemilerinin tam ve yarım modellerinin burada üretildiği belirtilmektedir.【16】
Hatıralarında, kendisinden önce toplanmış ve muntazam bir depo hâlinde bulunan gemi modeli, vesika, hatıra, kitap ve silahları devirlere ayırarak tasnif ettiğini, kitapları evsaflarına göre kaydettiğini ve ziyaretçiler için bir katalog vücuda getirdiğini anlatmaktadır. Aynı dönemde Sarayburnu'ndaki kayıkhanede bulunan eski saltanat kayıklarını Tersane'deki gözlere naklettirmesi, ileride kurulacak Tarihi Kayıklar Galerisi'nin nüvesini oluşturmuştur.【17】
Cemal Paşa'nın askerî görevleri gereği İstanbul'dan ayrılmasının ardından, daha önce kendisine yardımcı olanlar dahi çalışmaktan vazgeçmiş; Ali Sami Bey çevresinde "Donanması olmayanın Bahriye Müzesi mi olurmuş?" denildiğini esefle aktarmıştır. Bütçesi de bulunmayan kurumda ikili ilişkiler ve iyi niyetle yaptırılabilenler dışında hiçbir işte ilerleme kaydedilememiştir. Mütareke yıllarında Damat Ferit Paşa Hükümetinin Bahriye Müsteşarı Miralay Enver Bey, koleksiyona kazandırılmış Çanakkale Harbi hatıralarının bir kısmını müzeden almak, bir kısmını da eski sahiplerine iade etmek istemiş; Ali Sami Bey şifahi bir emirle bunun gerçekleştirilemeyeceğini belirterek isteğe karşı çıkmış, bu tavrının ardından görevinden uzaklaştırılmış ve talep edilen eşya alınmıştır.【18】
Kurum, Cumhuriyet öncesinde Kasımpaşa Tersanesi sınırları dışına çıkmamıştır; önce mayın deposu olarak kullanılan binada bulunmuş, bu depoya ihtiyaç duyulduğu gerekçesiyle boşaltılınca yine Tersane içindeki Nakkaşhane binasına geçmiştir.【19】
Kültür ve Turizm Bakanlığı kaydında Nakkaşhane'ye taşınma 1933 yılına tarihlenmektedir.【20】1931 tarihli bir habere göre "Haliç Sarayı diye isimlendirilen eski Bahriye Nezareti binası, Deniz Müzesi adıyla, cuma hariç her gün ve herkese açıktır."【21】
Cumhuriyet idaresi koleksiyonu devraldığında müze, konumu nedeniyle az ziyaretçi alan, eserlerin belli bir düzen içinde kısmen teşhir edildiği, daha çok depolandığı bir mekân durumundaydı. Buna karşılık 1936 tarihli bir gazete yazısı koleksiyonun "muntazam bir şekilde tasnif edilmiş" olduğunu vurgulamakta; bu durum, eserlerin 1910-1930 arasındaki yirmi yıllık süreçte tasnif edildiği ve depo düzeninin değiştirildiği yorumuna imkân vermektedir. Aynı yıl müzeyi gezen yazar Hikmet Feridun Es, düşman gemileri batırılarak alınan bayrakların Kasımpaşa'daki mütevazı müesseseyi "dört duvarlı bir kahramanlık abidesi" hâline soktuğunu yazmıştır.【22】
1930'ların ortasında, dönemin müzeler bölgesi olarak öne çıkan Sultanahmet çevresine uzaklığı gerekçesiyle kurumun Gülhane taraflarında kullanılmayan bir binaya taşınması önerilmiş; soruna çare olarak ikiye bölünmesi de teklif edilerek Kasımpaşa'da rutubetli bir ambarda tutulan eserlerin bir kısmının Gülhane'ye, bir kısmının Askerî Müze'ye yerleştirilmesi planlanmıştır.【23】
Şehir planını hazırlayan şehircilik uzmanı Henri Prost, müze için iki yer önermiştir: Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'un fethi sırasında kadırgalarını suya indirdiği Dolmabahçe Meydanı ve Barbaros Hayrettin Paşa'nın türbesinin bulunduğu Beşiktaş Meydanı. Plan dahilinde şehirde düzenlenen ilk iki meydanın Beşiktaş ve Dolmabahçe olması, taşınma tartışmalarını ilk günden itibaren gündemde tutmuştur.【24】
Müzenin türbe yakınına inşa edileceğine dair haberler 1937'den itibaren yoğunlaşmıştır. "Bahriye Müzemiz Denizcilik Tarihimizin Şerefile Uygun Bir Binaya Kavuşuyor" başlıklı haberde, dünyanın en zengin denizcilik müzesinin İstanbul'da bulunduğu ancak kimsenin bunun farkında olmadığı belirtilmiş; Kasımpaşa'da "mini mini bir salaşa sığdırılmış" bu kurumun kıymetinin anlaşılmasından övgüyle söz edilmiştir.【25】
1940'ların başında İstanbul'da duran imar faaliyetleri hareketlenince Vali Lütfi Kırdar, açılacak meydanlar için inceleme gezilerine çıkmış; Barbaros Hayrettin Paşa Türbesi yakınlarında birkaç kez tetkikte bulunarak, ileride yapılması düşünülen müze için türbenin denize bakan tarafındaki evlerin kaldırılmasına yönelik istimlak çalışmalarının bir an evvel bitirilmesini istemiştir. Aynı haberden anlaşıldığına göre bu müzede Kasımpaşa'daki koleksiyonun tamamı değil, "Barbaros ve devrine aid silahlar, elbiseler, denizciliğe aid sair vesait ve eşya" teşhir edilecekti.【26】
Dönem gazetelerinde türbe, müzeden daha sık gündeme gelmiştir; ölüm yıldönümlerinde ve deniz zaferlerinde türbe başında devlet merasimi düzenlendiğinden, şehrin idarecileri meydanın düzenleneceğine dair sık sık açıklama yapmaktaydı. Bu yıllarda Reşat Ekrem Koçu, "Tam manasiyle bir Deniz Müzesi ne zaman açılacak?" diye soran bir yazı kaleme almış; her yıl Barbaros'un türbesi önünde tören yapıldığını, denize çelenkler atıldığını, heykel için müsabaka açıldığını hatırlatarak yirmi milyonluk Türkiye'de bir Deniz Müzesi'nin varlığından kaç kişinin haberi olduğunu sormuş, mevcut kurumun "bir eşya anbarından" farkı bulunmadığını yazarak "Kasımpaşa'da deniz müzesi olmaz" demiş ve biçilmiş yerin Barbaros türbesinin yanı olduğunu savunmuştur.【27】
Aynı dönemde Rumeli Hisarı'nın müzeye çevrilmesi fikri de ortaya atılmış; habere göre Prost'un Beşiktaş'ı işaret etmesine rağmen türbe yakınında uygun genişlikte yer ayrılamadığından bu fikirden vazgeçilmiş, Kasımpaşa'da daha geniş bir yer aranmış, ancak tarihî kadırgaların gireceği büyüklükte bir bina bulunmadığına karar verilmiştir.Eserlerin geri getirilmesinden önce kurumu ilgilendiren son gelişme, 29 Mayıs 1953'te kutlanacak olan İstanbul'un Fethi'nin 500. yıldönümüne kadar müzenin açılmasına dair kararın basına yansımasıdır.【28】
Türkiye savaşa resmen girmemiş olsa da savaşın yıkıcı tesirleri 1930'ların sonunda başta ekonomik alanda olmak üzere ülkede hissedilmeye başlanmış; Avrupa'da birçok şehirde tarihî yapıların gördüğü zarar üzerine Türk müzelerindeki kıymetli eserlerin Anadolu'da daha güvenli sayılan bölgelere nakledilmesine karar verilmiştir.【29】
Eserler önem ve ağırlıklarına göre Ankara, Eskişehir ve Niğde'de farklı noktalara dağıtılmış, boyutları nedeniyle taşınamayanlar Tersane içindeki gözlerde muhafaza altına alınmıştır. Buna göre altın ve gümüş gibi değerli eşya ile tarihî sancaklar Ankara'da Sarıkışla binasında, ikinci derecede önem taşıyan eserler Niğde'de eski bir bazilikada, üçüncü derecedekiler Seymen-Bahçecik'teki Amerikan Okulunda, arşiv defterleri ise Bozhöyük'te saklanmıştır.【30】

İstanbul Deniz Müzesi (Milli Eğitim Bakanlığı)
Kültür ve Turizm Bakanlığı kaydı nakil yerlerini Ankara, İzmit ve Niğde olarak vermektedir.【31】Nakle ilişkin ayrışan anlatılar da bulunmaktadır: Ferruh Gerçek eserlerin topyekûn Konya'ya taşındığını yazarken, Topkapı Sarayı Müzesi müdürlerinden Tahsin Öz koleksiyonun önce Geyve'ye, oradan Heybeliada ve Niğde'ye gönderilerek "perişan edildiğini" belirtmiştir.【32】
II. Dünya Savaşı sırasında müze koleksiyonlarının nerelere taşındığı, ne kadarının taşıma ve depolama aşamalarında zarar gördüğü ve ne kadarının müzelerine dönebildiği meselesinin aradan geçen uzun yıllara rağmen çözülmemiş olduğu vurgulanmaktadır.【33】
Müze Müdürlüğü yayınlarında, taşıma şartlarının yetersizliği yüzünden asar-ı atika müze eşyasının "kırılıp dökülmüş ve gerçek değerinden çok şey" kaybettiği kayıtlıdır; Ali Sami Boyar da dönemin müdürü Binbaşı Mehmet Ali Bey'in kendisine, eşyanın fena şartlar altında sandıklar içinde karmakarışık biçimde İç Anadolu'ya nakledildiğini, hatta bazı kıymetli gemi modellerinin ambalajlarının baş aşağı edildiğini anlattığını aktarmaktadır. Savaş, devletin neredeyse tüm imkânlarının korunma faaliyetlerine ayrılması nedeniyle imar işlerinde yavaşlamaya yol açmış, bu da yeni bir müze binası yapılmasını imkânsız kılmıştır.【34】
Dolmabahçe Camii, Dolmabahçe Sarayı'nın yanına ve Saray'la aynı dönemde, 1850'lerin ilk yarısında inşa edildiği için çoğunlukla bu adla anılmakla birlikte, banisi Bezmialem Valide Sultan'ın adını taşımaktadır; inşaatına Sultan Abdülmecid'in annesi Bezmialem Valide Sultan'ın sağlığında başlanmış, yapı onun vefatından sonra Abdülmecid tarafından tamamlanmıştır. Mimarı Balyan ailesine mensup Garabet Balyan olan eklektik yapıda ampir, barok ve rokoko üsluplarına rastlanır; camiye bitişik, iki katlı ve çok odalı Hünkâr Kasrı da aynı dönemde yapılmıştır.【35】
Cumhuriyet idaresi Osmanlı Devleti'nden yalnız saltanat yapılarını değil, büyük kısmı uzun yıllar bakımsız kalmış çok sayıda vakıf eserini de devralmıştır. İhtiyaçların çok, imkânların az olduğu ve bu yapıların gelecek kuşaklara aktarılması düşüncesinin henüz önem kazanmadığı bir dönemde, kullanılabilir durumdaki yapıların ihtiyaçlar dahilinde dönüştürülmesi sıkça başvurulan bir çözümdü. Cumhuriyet'in ilk yıllarında ihtiyaç fazlası olduğu veya harap hâlde bulunduğu için kadro harici bırakılacak camilerin tespitine yönelik komisyonlar kurulmuş; kadro içinde kalacak camilerin cemaat sayısı ve belirlenen mesafelerde kaç cami bulunacağı gibi ölçütlere dayalı bir tasnif yapılmıştır.【36】
Yapının ibadet dışı bir işleve tahsisi ilk kez 1941'de gündeme gelmiş; müştemilatıyla birlikte Toprak Mahsulleri Ofisi emrine verilmesi teklifi reddedilmiştir. Vakıflar Umum Müdürü Başvekâlete yazdığı yazıda caminin kadro içinde bulunduğunu ve ibadet dışındaki bir kullanımın vakıflar mevzuatına aykırı olduğunu belirtmiş, ilgili arşiv evrakında "Mutena bir mevkide ve kıymetli eserlerimizden olan bu Cami kadro içinde bulunduğundan mabed kalması lazımdır" ifadesi yer almıştır.【37】
Tahsisin yapıldığı dönemde ise Belediye'nin şehircilik faaliyetlerine dair hazırladığı bir kitapta, caminin kenarda kaldığı için namaza gelenlerin azaldığı ve bu yüzden bakımsız kaldığı, Deniz Müzesi olunca daha iyi bakılacağı yönünde savunma niteliği taşıyan ifadeler kayda geçmiştir; bu açıklama, bir ibadet mekânının müzeleştirilmesi fikrinin dönem itibarıyla da eleştiriye açık görüldüğünü ve idarecilerce tartışma yaratmasının beklendiğini göstermektedir.【38】
Savaş tehlikesinin geçmesiyle 1946 yılı itibarıyla farklı illerde tutulan eserlerin parça parça İstanbul'a getirilmesine karar verilmiş, bunu takiben uygun ve güvenli bir yer tahsisi için girişimlerde bulunulmuştur. Müze Müdürü Haluk Şahsuvaroğlu, görevlendirildiği ilk günlerde Vali Lütfi Kırdar ile görüştüğünü ve Vali'nin Prost'tan bir rapor hazırlamasını talep ettiğini aktarmaktadır. Prost raporunda Dolmabahçe'nin tarihî ehemmiyeti üzerinde durmuş, bu önemin yalnızca Fatih'in gemilerini buradan karaya çıkarmasından kaynaklanmadığını, meydanın aynı zamanda Mustafa Kemal Atatürk'ün İngiliz gemilerini karşıladığı yer olduğunu belirtmiş ve kısmen metruk durumdaki cami içinde bir kadırgalar müzesi kurulabileceğini söylemiş; fikir ortaya atıldığında "Mademki Fatih kadırgalarını buradan çıkarmıştır, o hâlde bu camiyi bir kadırgalar müzesi yapmak doğru olur" diyerek kararı desteklemiştir.【39】
1947 tarihli bir haber, Barbaros Meydanı'ndan Dolmabahçe'ye geçişin arka planını açıklamaktadır: Genelkurmay Başkanlığı 1936'da Millî Eğitim Bakanlığı'ndan türbe etrafındaki binaların yıkılarak meydanın açılmasını ve uygun bir yerine hal binası yaptırılarak müzedeki tarihî tekne ve kadırgaların burada teşhir edilmesini istemiş; oluşturulan komisyon burada bir müze binası inşasını uygun bulmuştur. Ancak Millî Savunma Bakanlığı bu iş için bütçe ayıramamış ve uzun tartışmalardan sonra Dolmabahçe Sarayı'nın Ağalar Dairesi ile müştemilatının uygun olacağına karar verilmiştir.【40】
Bu yapılardan sonradan neden vazgeçildiği bilinmemekle birlikte, caminin müzeye açıldığı yıllarda Ağalar Dairesi dahil birçok müştemilat yapısı yersizlik nedeniyle depo binası olarak hizmet görecektir. Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni'ndeki bilgiye göre, Savunma Bakanlığı ve Belediye türbe çevresindeki "sahanın istimlakini külfetli gördüklerinden" projeyi onaylamamış ve Millî Emlak'tan başka bir bina tahsisi istenmiştir. Abidin Daver ise Beşiktaş'ta iskelenin boğaz tarafında ve türbenin karşısındaki bloğun Prost tarafından "müstakbel Deniz Müzesi'nin yeri" olarak belirlendiğini, üzerinde kıymetsiz binalar bulunan bu sahanın Evkaf'a ait olduğunu, Evkaf İdaresinin burayı satmak istediğini ancak Belediye'nin buna müsaade etmediğini yazmıştır.【41】
Eski müdürlerden Ali Sami Boyar, yer seçimine dair kuşkusunu dile getirerek Dolmabahçe Camisi'nin ne dereceye kadar münasip bir deniz müzesi olabileceğini sormuş ve her gün yeni bir ilim müessesesinin temeli atılırken bir deniz müzesinin de yeniden temelinin atılabileceğini savunmuştur.【42】
Vakıflar Umum Müdürlüğü, camiyi Deniz Müzesi olmak üzere Belediye'ye devretme kararını Ocak 1946'da almış; caminin ve Saray kayıkhanesinin Millî Savunma Bakanlığına tahsisine ise Bakanlar Kurulu'nun 7 Mart 1947 tarihli toplantısında karar verilmiştir. İki karar arasında bir yılı aşkın zaman bulunmaktadır. Sürecin sorumlu kurumları Vakıflar Umum Müdürlüğü, İstanbul Belediyesi, Ulaştırma Bakanlığı ve Millî Savunma Bakanlığı olmuştur.【43】

İstanbul Deniz Müzesi (Milli Eğitim Bakanlığı)
Dönem basınında yeni müzenin, fetih sırasında gemilerin karadan denize çıkarılması olayını canlı biçimde göstermek üzere fetih sırasında ve sonrasında kullanılan vasıta ve silahlarla tanzim edileceği duyurulmuş; Kasımpaşa'daki müzenin muhafaza edilip edilmeyeceğinin ve buradaki eserlerin Dolmabahçe'ye taşınıp taşınmayacağının hükümet kararıyla belli olacağı belirtilmiştir. Bu durumda koleksiyonun bütün hâlinde taşınmasından değil, yeni bir seçkinin teşhirinden söz edilmesi gerektiği; görüş farklılıklarının ise ortada bir taşınma programı bulunmadığını gösterdiği değerlendirilmektedir.【44】
Bakanlar Kurulu kararından kısa süre sonra basına yansıyan bir habere göre müze modern esaslar dahilinde tanzim edilecek, yalnız koleksiyondaki eserler değil o güne dek saklı kalmış koleksiyon dışı eserler de yer alacaktı; ayrıca Tersane'nin tarihî binalarının kitabelerinin toplatılarak bunlardan bir salon oluşturulması planlanmıştı.【45】
Caminin müzeye çevrilmesi işini Yüksek Mimar Sedat Hakkı Eldem takip etmiştir.【46】 Şahsuvaroğlu, cami ve kayıkhane binasının elektriksiz ve susuz, pek çok yeri çürük hâlde devralındığını; camiyi teslim almaya gittiğinde iç kısmın harap, mahfil kısmında üst kat tavanlarının çökmüş, kubbenin yağmurlar sonucu dökük olduğunu aktarmıştır. Bütçe yetersizliği nedeniyle onarım, tanıdık komutanlardan alınan yardımla ve askerî marangozlar eliyle en düşük maliyetle yürütülmüş, çürümüş döşemeler ve akan damlar onarılmıştır. Yapının mimari biçiminin ve havasının bozulmadan dönüştürülmesi için iç kısımlara levhalar, ayetli gemiler ve eski bayraklar konulmuştur.【47】
Anadolu'dan getirilen eserler öncelikle Kasımpaşa'daki Tersane depolarında bekletilmiş, ardından Devlet Arşivleri'ndeki evraktan anlaşıldığı üzere parça parça onarılmıştır; hasara uğramış kıymetli tablolar ile yıpranmış tarihî saltanat kayıkları tamir ettirilmiş, koleksiyondaki Kaptan Paşa fotoğrafları uzmanlara yağlıboya tablo olarak yaptırılmıştır. Koleksiyonun zenginleştirilmesi için gazetelere ilan verilerek deniz tarihiyle ilgili eski resim, kıymetli kitap, eski denizci kıyafeti, gemi modeli, maket, gemi feneri ve meşhur denizcilere ait hatırat el yazmaları ile kılıç gibi şahsi eşyanın bedeli karşılığında satın alınacağı duyurulmuştur.【48】
Müzenin cami içindeki yerleşimine ilişkin başlıca kaynak, Celal Bayar Vakfı bünyesindeki arşive 188 numara ve "İstanbul Deniz Müzesi (27 Eylül 1949)" adıyla kaydedilmiş albümdür; içinde dokuzu tablo koleksiyonundan seçme, diğerleri teşhir düzenini gösteren 34 fotoğraf ile beş sayfalık bir tanıtım metni bulunur. Bu metin, müzenin o yıllarına ilişkin yayımlanmış bir katalog bulunmadığından ayrı bir önem taşımaktadır.【49】
İkinci kaynak, Deniz Müzesi Fotoğraf Arşivi'ndeki tarihsiz 92 fotoğraftır; bunların bir kısmı Celal Bayar Arşivi'ndekilerle örtüşmekte, bir kısmı salonlara dair daha ayrıntılı görsel bilgi sunmaktadır. Bu fotoğraflar arasında dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın müzeyi ziyareti de yer almakta; her salonda ayrıntılı inceleme yapan Bayar'a Şahsuvaroğlu başta olmak üzere büyük bir heyet eşlik etmektedir.【50】
Tanıtım metnine göre giriş kısmında gemi armaları, gemi başları, kalyon donanımı ve eski silahların bir bölümü bulunuyordu. İkinci kısım caminin harimiydi ve buraya fetihten son devre kadar Türk bahriyesinde bulunmuş gemilerin modelleri, eski harp gemilerinin bayrakları, alemler ve yazı levhaları ile kubbeli kısma denk gelecek biçimde yerleştirilmiş, kıymetli taşlarla süslü Fatih Sultan Mehmet'in kayığının taht kısmı konulmuştu. Üçüncü kısım "Türk Tersaneleri Salonu" adını taşımakta olup tersane planları, havuz ve kızak modelleri, tersane manzaraları ve tersane hizmetinde bulunmuş gemi inşa mühendislerinin resimleri buraya yerleştirilmişti.【51】
Diğer bölümler Kaptan Paşa Kamarası, Kayıklar Salonu, Saltanat Kayığının İçini Gösteren Salon, Mahmudiye Salonu, Gemi İsimleri ve Nısıf Modeller Salonu, Deniz Okulları Salonu, Barbaros Salonu, Kaptan Paşalar Galerisi, Resim Galerisi, Fatih Sultan Mehmet Bölümü ve Tablolar Bölümü adlarını taşıyordu; harim dışındaki salonlarda eserler Hünkâr Kasrı odaları, koridorlar ve merdiven boşlukları dahi değerlendirilerek yerleştirilmişti.【52】
Harim kısmında insan ya da hayvan sureti bulunan eserlere yer verilmemiş, bu tür eserler Hünkâr Kasrı'nda veya üst kattaki mahfillerde sergilenmiştir. Harimi çevreleyen nişler birer camla kapatılarak vitrin gibi kullanılmış, bu vitrinlere de suret içeren eser konulmamıştır. Minber, mihrap ve vaiz kürsüsü gibi ibadet maksatlı kısımlara zarar verilmemiş, bu bölümler açık bırakılmıştır. Söz konusu tanzimin, yapının ibadet mekânı olmasından kaynaklanabilecek eleştirilere karşı bir tür önlem niteliği taşıdığı değerlendirilmektedir.【53】
Hazırlıklar sürerken çalışmalara ilişkin haberler basına yansımıştır: 23 Mayıs 1947 tarihli habere göre Nakkaşhane binasında bir ambar hâlinde bulunan kurum modern bir deniz müzesi hâline getirilmekteydi; yaklaşık bir yıl sonraki bir haber ise hazırlıkların tamamlandığını ve müzenin ağustos ortalarında açılacağını bildiriyordu.【54】
Müze, Preveze Deniz Zaferi'nin 410. yıldönümü olan 27 Eylül 1948 günü, Donanma Günü etkinlikleri kapsamında ve Taksim ile Barbaros Hayrettin Paşa Türbesi önünde yapılan törenleri takiben kapılarını açmıştır. Kurdeleyi Vali Lütfi Kırdar kesmiş, törende başta Donanma Komutanı Oramiral M. Ali Ülgen olmak üzere amiraller ve generaller hazır bulunmuştur.
Açılıştan bir gün sonra müzeyi Şahsuvaroğlu ile gezen gazeteci Cemaleddin Bildik'in Kasımpaşa'da genişlemek yerine neden taşınıldığı sorusuna müdür, Dolmabahçe'nin Fatih'in gemilerini geçirdiği yer olması itibarıyla denizcilik tarihinde mühim bir mevki işgal ettiğini ve bu cami kadar münasip ve hazır bir bina bulmanın imkânsızlığını, caminin müze ittihaz edilmesiyle hem az masrafla bir bina kazanıldığını hem de yerinin tarihî bir mana taşıdığını söyleyerek karşılık vermiştir.【55】
Giriş, açılışı takip eden altı ay boyunca ücretsiz olmuş, 10 Mart 1949 tarihinden itibaren ziyaretçilerden ücret alınmaya başlanmıştır. 1949 tarihli ilanlara göre müze yalnızca cumartesi 13.00-18.00 ile pazar 9.00-18.00 saatleri arasında herkese açıktı; yıl sonunda verilen bir ilanda salı ve çarşamba günlerinin tamamen kapalı olduğu bildirilmiş, buradan pazartesi, perşembe ve cuma günlerinin okul ve grup ziyaretlerine ayrıldığı anlaşılmaktadır. Karşılaştırma olarak aynı tarihlerde Topkapı Sarayı Müzesi pazartesi, çarşamba ve cuma günleri 13.30-17.00 saatleri arasında açıktı.【56】
Açılış günü basına yansıyan bir haberde, koleksiyondaki büyük kadırganın camiye sığmadığı belirtilerek "Esasen müze camide muvakkaten açılmıştır. Belediye müstakil bir deniz müzesi binası inşa ettirmek tasavvurundadır." denilmiştir.【57】
Aradan bir yıl geçmeden çıkan bir haberde ise yeni bina inşasının büyük masraflara yol açacağı gerekçesiyle bu tasarıdan vazgeçildiği, müzenin şimdiki yerinde daimî olarak kalacağı ve Kasımpaşa'daki eşyanın da Dolmabahçe'ye nakledileceği duyurulmuş; camiye ek olarak arkadaki garaj ve kayıkhane de müzeye ilave edilmiştir. 1947 tarihli Bakanlar Kurulu kararında kayıkhanenin zaten tahsis edilmiş olmasına rağmen bunun basına yeni bir kararmış gibi yansıması anlaşılamamaktadır.【58】
Yeni binaların tahsisi yer sorununu kısmen çözdüğü için müze idaresi eser çeşitliliğini artırmak ve yeni salonları tefriş etmek üzere duyurular yapmıştır. Birinci Dünya Savaşı ve İstiklal salonlarında teşhir edilebilecek kıymette resimlerin, özellikle Tahsin ve İsmail Hakkı imzalı tabloların satın alınacağı ilan edilmiş; Birinci Dünya Savaşı salonu için Muavenet-i Milliye torpidosu kumandanı Ahmet, Yarhisar torpidosu kumandanı Rıza ve Nusret mayın gemisi kumandanı Yüzbaşı Hakkı beylere ait elbise, kılıç ve sair hatıraların toplandığı duyurulmuştur.
Ertuğrul yatında bulunan ve Atatürk'e ait olan 79 parça eşya da bu dönemde müzeye teslim edilmiştir.【59】 Ayrıca 19. yüzyılda kaptan paşalık makamında bulunmuş ve dönemlerinde yabancı ressamlara portrelerini yaptırmış paşaların yurt içinde bulunduğu tahmin edilen portrelerinin satın alınacağı ilan edilmiştir; bu duyurular, yakın tarihe ilişkin bölümlerin zaman içinde genişleyeceğini ve Atatürk'ün deniz hatıralarının koleksiyona dahil edileceğini göstermektedir.【60】
14 Mayıs 1950 seçimleriyle Cumhuriyet Halk Partisi iktidarı kaybetmiş, 1946'da kurulan Demokrat Parti başa geçmiştir. Bununla birlikte caminin boşaltılmasına dair kararlara ilk olarak iktidar değişikliğinden önce rastlanmaktadır. Abidin Daver, henüz iktidar değişmeden, Mart 1950'de kaleme aldığı yazıda müzenin Kasımpaşa'ya geri gönderileceği söylentisini tahkik ettiğini ve doğru olduğunu öğrendiğini belirterek itirazlarını maddeler hâlinde sıralamıştır. İlk maddesine göre müze Dolmabahçe'de herkesin kolayca gezebileceği göz önündeki bir yerdeyken Divanhane Kasımpaşa gibi sapa bir yerdeydi; Kasımpaşa'da ayda 10-15 kişinin ziyaret ettiği müze, açıldığı 10 Mart 1949'dan itibaren bir yıl içinde 13.226 kişi tarafından gezilmiş, bu ziyaretçilerin 11.876'sı 7 kuruş duhuliye vermiş, gerisi talebe olmuştu.【61】

İstanbul Deniz Müzesi İçi (Milli Eğitim Bakanlığı)
İkinci maddede Divanhane'de başka deniz müesseselerinin bulunduğu, nitekim müzenin vaktiyle oradan çıkarılarak yerine Deniz Gedikli Erbaş Ortaokulu'nun ikame edildiği hatırlatılmış ve dar bir binadan şikâyetçi olan İstanbul Deniz Komutanlığı'na günün birinde Divanhane'nin tahsis edilmeyeceğinin garanti edilemeyeceği belirtilmiştir. Üçüncü maddede müzelerin sık yer değiştirmesinin iç ve dış turizm rehberleri açısından sakıncası vurgulanmış, limana gelen Amerikan filosu subaylarının müzenin Dolmabahçe'de olduğunu daha önce gelen arkadaşlarından öğrenerek ziyaret ettikleri örneği verilmiştir. Daver ertesi günlerde bir tarih profesörü olan Başbakan Şemsettin Günaltay'dan Prost'un belirlediği yerin istimlak edilerek müze binası inşasına başlanmasını, bina bitene kadar da müzenin camide kalmasını istemiştir.【62】
1950 sonlarına doğru caminin yanındaki büyük garajla havuzun müzeye tahsisinin uygun olacağına karar verilmiş; garaj binasının üzerine bir kat daha çıkılması için plan yapılacağı ve bu inşaat tamamlanana kadar müzenin camide kalacağı bildirilmiştir. Böylece iki görüş ortaya çıkmıştır: yeni bir bina bulunana ya da inşa edilene kadar eserlerin Kasımpaşa'daki Haliç depolarına geri götürülmesi ve cami kısmındaki eserlerin genişletilecek garaj kısmına nakledilmesi. Konu gündemi meşgul edince, doğrudan saray halkı için yapılan ve yakınında yerleşim bulunmadığından cemaatsiz kalan caminin müze olmaya devam edeceği ifade edilmiştir.
Şahsuvaroğlu ise sonraki yıllarda o dönemde caminin boşaltılması kararının alındığını ancak gelen tepkiler üzerine uygulamanın ertelendiğini; Demokrat Parti iktidarı başladıktan sonra caminin Vakıflar Umum Müdürlüğüne iade edilerek yeniden ibadete açılmasına karar verildiğini ve 1951'den itibaren uygun bina arayışına girişildiğini, buna rağmen yapının 1960 Askerî Müdahalesine kadar müze olarak kullanıldığını aktarmıştır.【63】
1951'de Çırağan Sarayı'nın Deniz Müzesi'ne dönüştürülmesi yeni bir tartışma başlatmıştır. "Deniz Müzesi için en elverişli bina: Çırağan Sarayı" diyen Cemaleddin Bildik'e göre, cami ve garaj içinde mahvolma tehlikesiyle karşı karşıya bulunan eserleri kurtarmak için bu dönüşüm bir zaruret hâline gelmişti; hükümetin yeni bir müze binası için beş altı milyon lira harcayacak durumda olmadığı, dört duvarı ayakta duran Çırağan'ın ise az bir masrafla müzeye çevrilebileceği düşünülüyordu.【64】
Vali ve Belediye Başkanı Fahrettin Kerim Gökay öneriyi "Pek yerinde bir iş olur" diyerek desteklemiş; aynı gün açıklama yapan Şahsuvaroğlu müzenin camiden tahliye edileceğini doğrulamış ancak Çırağan'dan söz etmemiştir.【65】
Hamdullah Suphi Tanrıöver, Çırağan'ın harap hâlinin herkesi üzdüğünü ve bu kararla sarayın mazisine layık bir istikbale kavuşacağını yazmış; Feridun Fazıl Tülbentçi ise vadedilen bir milyon liralık tahsisatın kısa zamanda çıkarılmasını ve duvarları hâlâ sağlam olan sarayın bir an evvel tamir ettirilmesini istemiştir. Basında teşhir düzeninin nasıl olacağına dair planlar da paylaşılmış; binanın zemin katının hâlâ bir kısmı Kasımpaşa'daki ambarda harap hâlde bulunan teknelere ayrılacağı, birinci katın bu tekneleri seyretmeye müsait bir balkona dönüştürüleceği, üst katta ise Barbaros, Turgut Reis, Kaptan Paşalar, Deniz Resimleri, Gemi Modelleri ve Türk Tersaneleri galerilerine yer verileceği yazılmıştır. Ancak beklenen karar alınmamış; uzun bir süre sonra Çırağan Sarayı'nın otele dönüştürüleceği, müze için ise Barbaros Türbesi yakınlarında bir yer ayrıldığı ilan edilmiştir.【66】
Bu süreçte müzede yeni galeriler düzenlendiğini bazı evraktan takip etmek mümkündür: 6 Ocak 1953 günü Şahsuvaroğlu'nun "yeni hazırlanan kayıklar salonunun açılış merasimi" için gönderdiği davetiyenin bir örneği Aziz Ogan'ın özel arşivinde bulunmaktadır. 1955 tarihli bir fotoğrafta ise İbrahim Hakkı Konyalı, eski Bahriye Nezareti bahçesinde atıl hâlde bulunan on yedi tarihî toptan ikisinin cami önüne getirildiğinden söz etmekte ve bu topların "Hürriyet'in ilan edildiği toplar" olduğunu belirterek bir an evvel kaideler üzerine alınması gerektiğini yazmaktadır.【67】
Başvekil Adnan Menderes'in 1955-1956 yıllarından itibaren İstanbul'da giriştiği imar hareketi kurumu doğrudan etkilemiştir. Dolmabahçe Meydanı'nın genişletilmesi kapsamında müzenin kullanımındaki Saray müştemilat yapılarının bazılarının ve dış duvarların yıkılmasına karar verilmiş, karar hızla uygulandığı için eserlerin bir kısmı açıkta kalma tehlikesiyle karşılaşmıştır. O yıllarda askerlik görevini müzede ifa eden sanat tarihçisi Semavi Eyice, Ankara'dan gelen ani bir telefonla müzenin kapatılması ve içindeki eşyanın toplanması bilgisinin verildiğini, gönderilen yüz erin aynı gün müze ile caddeyi ayıran duvarı, eski kayıkhane binasını ve kürekçilerin yatakhanesi olan binayı yıktığını anlatmaktadır.
Açıkta kalan eserler için önce Devlet Malzeme Ofisi'nden bir ambar kiralanmış, ardından ara bir istimlake gidilerek 1956'da Saray müştemilatından Halayık, Yaverler ve Arabacılar Daireleri müzeye tahsis edilmiştir.【68】 Kültür ve Turizm Bakanlığı kaydına göre 1956'da Dolmabahçe yolunun genişletilmesi sırasında istimlak edilen garaj ve kayıkhane binasındaki arşiv ve belgeler, Dolmabahçe Sarayı'nın kuzey kısmındaki Arabacılar Dairesi'ne taşınmıştır.【69】
1956-1970 arasında, on dört yıl boyunca kiralık ambarda tutulan kadırga, saltanat kayıkları, mabeyn ve piyade kayıkları ile kik, fıta, patalya ve botlardan ibaret koleksiyonun onarılması mümkün olmayan bir bölümü hurdaya çıkarılmış; elde kalanlar esaslı bir onarım ve restorasyondan geçirilerek Tarihi Kayıklar Galerisi adıyla ziyarete açılabilmiştir.【70】Galerinin açılış tarihi kaynaklarda 7 Temmuz 1970 ve 7 Temmuz 1971 olarak farklı verilmektedir.【71】
İmar faaliyetleri caminin minarelerini ve Hünkâr Kasrı'nı da tehdit altında bırakmıştır. Ali Saim Ülgen'in arşivindeki 1957 tarihli taslak rapora göre, yol cihetinin değişimi gerekli görüldüğünden şifahi emirle yerinde inceleme yapan Yüksek Mimar Ertuğrul Eğilmez, camiye bitişik Hünkâr Kasrı'nın ve camiden ayrık olsalar bile minarelerin yıkılmasının bütünlüğü bozacağını, kasır ya da minareleri yıkmanın Dolmabahçe Camisi'ni feda etmek anlamına geleceğini belirtmiştir.【72】
27 Mayıs 1960 Askerî Müdahalesinin ardından Dolmabahçe Camii, Millî Birlik Komitesi'nin karargâhı hâline getirilmiştir. Caminin bir odasında Yassıada Mahkemeleri için haberleşme bürosu kurulmuş, büro zaman içinde genişleyince müze ziyarete kapatılmıştır.【73】
Dönemin dergilerinde aktarıldığına göre duruşmaları takip edecek gazeteciler ve sanıkların yakınları, kendilerini Yassıada'ya götürecek vapurlara buradaki turnikelerden geçerek binecekti; cümle kapısının bitişiğindeki kubbeli kısma demir iskeleler konulmuş, avludan denize doğru bir şat inşa edilmiş, yapının karayla irtibatını kesmek üzere Kabataş tarafına 2,5 metre yüksekliğinde bir duvar yaptırılmaya başlanmıştı.【74】
Cami merkez alınarak yarım daire biçimindeki 280 metrelik alan birinci sınıf yasak bölge ilan edilmiş; İrtibat Bürosu görevlilerinin, müzenin çoğunluğu oldukları yerde bırakılmış eşyasının arasında çalıştıkları kaydedilmiştir.【75】
Koleksiyon için, yeni bir bina yapılıncaya kadar Beşiktaş'taki Maliye binası uygun bulunmuştur. Akademik incelemede müzenin bu binada 1962'de yeniden ziyarete açıldığı belirtilmekte, eserlerin camiden çıkarılması, depolanması ve yeniden teşhir edilmesi arasında geçen 1960-1961 yıllarına ilişkin bilgilerin yetersizliğine dikkat çekilmektedir.【76】
Kültür ve Turizm Bakanlığı kaydı ise müzenin 27 Eylül 1961'de Beşiktaş semtinin İskele Meydanı'nda, Barbaros Hayrettin Paşa'nın anıtı ve türbesi yanındaki bugünkü yerine taşındığını belirtmektedir.【77】İstanbul Valiliği'nin derlediği bilgide 1961'de Nuri Demirağ Uçak Fabrikası, Barbaros Hayrettin'in vakfiyesi ve eski maliye binasının bulunduğu araziye taşınıldığı ifade edilmektedir.【78】
1971 yılında, önceleri Maliye binasında saklanan Arşiv Dairesi, Arşiv Müdürlüğü adıyla Ankara'ya nakledilmiştir. Açıldığı günden itibaren müze binası olarak yapılmamış, farklı işlevlere hizmet etmek üzere inşa edilmiş binalara sığdırılan koleksiyon için müstakil bir müze binası inşasına ancak 2000'li yıllarda başlanabilmiştir.【79】
2005 yılında açılan mimari proje yarışmasının sonuçlanmasının ardından, eski Deniz Müzesi ile bütünleşmiş yeni ve çağdaş tasarımlı bina 2008'de inşa edilmeye başlanmış ve 2013'te kapılarını açmıştır.【80】 1960'ların müze binası ise geçmişin izlerini saklamayı sürdürerek bugün çağdaş müze kompleksinin bir parçası olarak kullanılmaktadır.【81】
Müze envanterinde 23 binden fazla eser bulunmakta, bunların yaklaşık yüzde onu sergilenmektedir. Koleksiyon; tarihî kayıklar, gemi parçaları, tarihî silahlar, sancaklar, tekstil eserleri, cam ve taş eserler ile ahşap eserlerden oluşmaktadır.【82】
Müzenin girişinde ve üst katında Türk denizcilik tarihinin önemli kişilerinin büstleri, Mustafa Kemal Atatürk'ün Savarona Yatı'na ait filikası ve kullandığı sandallar, saltanat kayıkları ve gemilerde kullanılan armalar yer almaktadır. İkinci kattaki bağlantı yoluyla Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti dönemi donanmasına ait eserlerin sergilendiği alana geçilmekte, ayrı bir bölümde dalgıçlık tarihine yönelik hazırlanmış koleksiyon bulunmaktadır; bu düzen, 19. yüzyıl saltanat kayıklarından Atatürk'ün kullandığı teknelere ve donanma envanterinin gelişimine uzanan bir okuma imkânı sunmaktadır.【83】
Saltanat kayıkları galerisi, dünyanın en büyük orijinal saltanat kayığı koleksiyonuna ev sahipliği yapmaktadır; XVII. yüzyıla tarihlenen Tarihî Kadırga, asırlık sancaklar, el yazması haritalar ve gemi modelleri bu koleksiyonun öne çıkan eserleri olarak tanıtılmaktadır.【84】
Deniz Kuvvetleri'nin mirası olan yaklaşık son iki yüz yıllık evrak da müzenin sorumluluğundadır. Arşiv yaklaşık 25 bin klasörden oluşmakta ve tahminen 3-3,5 milyon belge içermekte olup deniz tarihi ve donanma üzerine çalışmak isteyen araştırmacılara açık tutulmaktadır. Arşive yan birim olarak destek veren Deniz İhtisas Kütüphanesi'nde 21 binden fazla kitap bulunmaktadır.【85】
İstanbul Deniz Müzesini temsil eden video (İstanbul Valiliği)
Müze, Sinanpaşa Mahallesi'nde, Beşiktaş vapur iskelesinin ön tarafında yer almakta ve Beşiktaş merkezine ulaşan toplu taşıma araçlarıyla erişilebilmektedir.【86】Ziyarete pazartesi günleri kapalıdır; engelsiz erişim ve rehberlik hizmeti bulunmaktadır.【87】Öğrencilere ücretsiz olduğu ve ziyaretin yaklaşık iki saat sürdüğü ifade edilmektedir.【88】
Müzenin uzun yıllar süren yer arayışları ve yer değişiklikleri, sürekli karar değişikliğinden kaynaklanan bir hareketliliğe işaret etmektedir.【89】 Erken Cumhuriyet yıllarında, devletin çözmesi gereken pek çok sorun varken müzecilik faaliyetlerinin sürdürüldüğü, ancak başı sonu belli bir programın takip edilemediği değerlendirilmektedir.
Bütçe ve personel olanaksızlıkları ile dönemin koruma anlayışı nedeniyle kaybedilen kültür varlıklarının yanında, işlev değiştirerek ayakta kalmayı başaran eserler de bulunmakta; Deniz Müzesi ile Dolmabahçe Camisi arasındaki ilişkinin bu iki durumun etkileşimi içinde ele alınması gerektiği belirtilmektedir. Dolaylı olarak işlev değişikliğinin hem koleksiyonu hem de camiyi ayakta tuttuğu düşünülmektedir.【90】
Bu değerlendirmede Dolmabahçe Meydanı'nın o yıllarda büyük bir değişimin odağında olduğu da hatırlatılmaktadır: şehrin ilk stadyumu buraya yapılmakta, saray ahırları ve gazhanesi buradan kaldırılmaktadır. Asıl eleştiriye açık dönüşümün, yapının Millî Birlik Komitesi ofisine çevrilmesi olduğu ve bu değişimin hem müzeye hem camiye çift yönlü zarar verdiği, buna rağmen konunun gündemde yer bulmadığı ileri sürülmektedir.【91】
Millî Eğitim Bakanlığı. "İstanbul Deniz Müzesi." Okul Dışı Öğrenme Ortamları. Erişim Tarihi: 29 Ağustos 2026. https://okuldisiogrenme.eba.gov.tr/place-detail/istanbul-deniz-muzesi-1305
Müzeler.org. "Deniz Müzesi." Müzeler.org. Erişim Tarihi: 29 Ağustos 2026. https://muzeler.org/deniz-muzesi--850802
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. "İstanbul Deniz Müzesi." Kültür Portalı. Erişim Tarihi: 29 Ağustos 2026. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/istanbul/gezilecekyer/stanbul-deniz-muzesi
T.C. İstanbul Valiliği. "İstanbul'un Müzeleri: Deniz Müzesi." T.C. İstanbul Valiliği, 2 Aralık 2019. Erişim Tarihi: 29 Ağustos 2026. https://istanbul.gov.tr/istanbulun-muzeleri-deniz-muzesi
Utkuluer, Hülya. "Cumhuriyet Döneminde İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları." Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 25, no. 50 (2025): 293-333. Erişim Tarihi: 29 Ağustos 2026. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4326334
[1]
T.C. İstanbul Valiliği, "İstanbul'un Müzeleri: Deniz Müzesi," T.C. İstanbul Valiliği, 2 Aralık 2019, Erişim Tarihi: 29 Ağustos 2026, https://istanbul.gov.tr/istanbulun-muzeleri-deniz-muzesi
[2]
Hülya Utkuluer, "Cumhuriyet Döneminde İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 25, no. 50 (2025): 295.https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4326334
[3]
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi," Kültür Portalı, Erişim Tarihi: 29 Ağustos 2026, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/istanbul/gezilecekyer/stanbul-deniz-muzesi
[4]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 296.
[5]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 295.
[6]
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi."
[7]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 297.
[8]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 310.
[9]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 295.
[10]
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi."
[11]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 296.
[12]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 296.
[13]
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi."
[14]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 296.
[15]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 296.
[16]
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi."
[17]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 297.
[18]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 297.
[19]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 297.
[20]
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi."
[21]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 297.
[22]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 298.
[23]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 298.
[24]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 298-299.
[25]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 299.
[26]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 300-301.
[27]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 301.
[28]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 301-302.
[29]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 299.
[30]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 300.
[31]
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi."
[32]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 299.
[33]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 300.
[34]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 300.
[35]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 305.
[36]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 304.
[37]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 305.
[38]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 305.
[39]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 302.
[40]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 302-303.
[41]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 303.
[42]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 303.
[43]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 306.
[44]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 306.
[45]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 307.
[46]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 307.
[47]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 307.
[48]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 308.
[49]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 308.
[50]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 309.
[51]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 308.
[52]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 308-309.
[53]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 309.
[54]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 309.
[55]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 310.
[56]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 311.
[57]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 311.
[58]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 312.
[59]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 312.
[60]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 313.
[61]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 313.
[62]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 314.
[63]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 315.
[64]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 315-316.
[65]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 316.
[66]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 317.
[67]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 317-318.
[68]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 318.
[69]
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi."
[70]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 318.
[71]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 320.
[72]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 319.
[73]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 319.
[74]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 319-320.
[75]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 320.
[76]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 320.
[77]
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi."
[78]
T.C. İstanbul Valiliği, "İstanbul'un Müzeleri: Deniz Müzesi."
[79]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 320.
[80]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 321.
[81]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 320.
[82]
T.C. İstanbul Valiliği, "İstanbul'un Müzeleri: Deniz Müzesi."
[83]
T.C. İstanbul Valiliği, "İstanbul'un Müzeleri: Deniz Müzesi."
[84]
Müzeler.org, "Deniz Müzesi," Müzeler.org, Erişim Tarihi: 29 Ağustos 2026, https://muzeler.org/deniz-muzesi--850802
[85]
T.C. İstanbul Valiliği, "İstanbul'un Müzeleri: Deniz Müzesi."
[86]
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi."
[87]
Millî Eğitim Bakanlığı, "İstanbul Deniz Müzesi," Okul Dışı Öğrenme Ortamları, Erişim Tarihi: 29 Ağustos 2026, https://okuldisiogrenme.eba.gov.tr/place-detail/istanbul-deniz-muzesi-1305
[88]
Müzeler.org, "Deniz Müzesi."
[89]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 322.
[90]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 321.
[91]
Utkuluer, "İstanbul Deniz Müzesi'ne Yer Arayışları," 321-322.

Kuruluş | 31 Ağustos 1897 | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Resmi Emri Veren | Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa | ||||||||
Koleksiyon | 23.000'den fazla eser (yaklaşık %10'u sergide) | ||||||||
Konum | İskele Meydanı, Beşiktaş, İstanbul | ||||||||
Ana Birimler | Deniz İhtisas Kütüphanesi ve Arşiv. Ana Teşhir Binası Saltanat Kayıkları Galerisi | ||||||||
Kuruluş Yeri | Tersane-i Âmire, Kasımpaşa | ||||||||
İlk Adı | Müzehane / Müze ve Kütüphane İdaresi | ||||||||
Yeni Binanın Açılışı | 4 Ekim 2013 | ||||||||
Arşiv | Yaklaşık 25.000 klasör, 3-3,5 milyon belge | ||||||||
Kütüphane | Deniz İhtisas Kütüphanesi, 21.000'den fazla kitap | ||||||||
Kurucu Kadro | Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa Arif Hikmet Paşa Süleyman Nutki | ||||||||
Henüz Tartışma Girilmemiştir
"İstanbul Deniz Müzesi" maddesi için tartışma başlatın
Adlandırma
Kuruluş
Ali Sami Boyar Dönemi
Yetişme süreci ve atanması
Atölyeler, katalog ve tasnif
Kurumun gerileyişi ve müdürün görevden uzaklaştırılması
Cumhuriyet Döneminde Kasımpaşa Yılları
Şehir Planında Yer Arayışı
II. Dünya Savaşı ve Eserlerin Anadolu'ya Nakli
Dolmabahçe Camii Dönemi
Yer kararının Dolmabahçe'ye kayması
Tahsis kararları
Yapının onarımı
Koleksiyonun onarımı ve eser toplama
Teşhir düzeninin kaynakları
Salonlar
İbadet mekânına yönelik tanzim
Açılış
Ziyaret düzeni
Açılış Sonrası Tartışmalar
Geçicilik ve kalıcılık
Koleksiyonun genişletilmesi
1950 sonrası taşınma tartışmaları
Çırağan Sarayı önerisi
İmar Faaliyetleri ve Yıkımlar
1960 Askerî Müdahalesi
Beşiktaş Dönemi ve Bugünkü Müze Kompleksi
Koleksiyon
Arşiv ve Deniz İhtisas Kütüphanesi
Ziyaret
Değerlendirme
Bu madde yapay zeka desteği ile üretilmiştir.