Jeju Adası

Jeju Adası, Kore Yarımadası’nın güneybatısında, Kore Boğazı’nda yer alan ve Güney Kore Cumhuriyeti’ne bağlı olan ülkenin en büyük volkanik adasıdır. Ada; Halla Dağı, lav tüpleri, parazit volkanik koniler, tüf oluşumları ve bazaltik yüzey şekilleriyle karakterize edilen özgün bir jeomorfolojik yapıya sahiptir. Biyolojik çeşitliliği ve jeolojik mirası nedeniyle UNESCO Biyosfer Rezervi, Dünya Mirası ve Küresel Jeopark statülerine sahip olan Jeju, aynı zamanda çeşitli uluslararası koruma alanlarını bünyesinde barındırmaktadır. Tarihsel süreçte Tamna Krallığı’ndan Goryeo ve Joseon hanedanlıklarına, Japon sömürge yönetiminden 20. yüzyılın siyasal çatışmalarına kadar farklı yönetim ve toplumsal dönüşüm dönemlerinden geçen ada, coğrafi yalıtılmışlığının etkisiyle Kore anakarasından kısmen farklılaşan yerel kültürel özellikler geliştirmiştir. Haenyeo kadın dalgıçlık geleneği, şamanist inanç ve ritüeller, bazalt taş mimarisi, yerel tarım ve denizcilik pratikleri bu kültürel yapının başlıca unsurları arasında yer almaktadır. Günümüzde özel kendi kendini yöneten eyalet statüsüne sahip olan Jeju’nun ekonomik yapısında turizm ve hizmet sektörü belirleyici bir konumda bulunmakta; yoğun turizm faaliyetlerinin doğal çevre ve yerel kültürel miras üzerindeki etkileri ise sürdürülebilir kalkınma ve koruma politikalarının temel konuları arasında yer almaktadır.

Jeju Adası, Kore Yarımadası'nın güneybatısında, Kore Boğazı'nda yer alan ve 126°08' ~ 126°58' Doğu Boylamları ile 33°06' ~ 34°00' Kuzey Enlemleri arasında konumlanan Güney Kore Cumhuriyeti'nin en büyük adasıdır. Doğu-batı doğrultusunda 73 kilometre, kuzey-güney doğrultusunda ise 41 kilometre uzanan yatay bir oval morfolojiye sahip olan adanın karasal yüzölçümü 1.848,5 kilometrekaredir.^【1】 Coğrafi olarak kuzeyde Jeju-si ve güneyde Seogwipo-si olmak üzere iki idari bölgeye ayrılan adada nemli subtropikal iklim özellikleri görülmektedir. Yıllık ortalama sıcaklık kuzey bölgesindeki Jeju-si'de 15,5 °C iken güneydeki Seogwipo-si'de 16,2 °C olarak ölçülmekte; yıllık ortalama yağış miktarı ise kuzeyde 1456,9 mm, güneyde ise 1850,8 mm seviyesine ulaşmaktadır. Kış aylarında yağışlar çoğunlukla Halla Dağı'nın zirvesinde kar şeklinde gerçekleşmekte, kıyı ovalarında ise sıcaklıklar nadiren sıfırın altına düşmektedir.^【2】

^{Jeju Adası (}Pexels⁾

Jeolojik açıdan Jeju Adası, Senozoik Zaman'ın Tersiyer döneminden Kuaterner döneminin başına kadar uzanan süreçte, yaklaşık 2 milyon yıl önce meydana gelen deniz altı volkanik patlamaları sonucunda oluşmuş bir volkanik adadır. Adanın yüzeyinin %90'ından fazlası bazalt ve lav formasyonlarıyla kaplıdır. Adanın merkezinde, en son volkanik aktivitesini tarihsel dönemlerde tamamlamış, deniz seviyesinden 1.950 metre yükseklikte olan ve Güney Kore'nin en yüksek zirvesini oluşturan sönmüş bir kalkan volkanı olan Halla Dağı yükselmektedir. Ana volkanın etrafında yerel dilde "Oreum" olarak adlandırılan 360 ila 368 adet parazit volkanik koni bulunmaktadır. Ayrıca adada, bazaltik ve trakitik lav akıntılarından oluşan, uzunluğu 7 kilometreyi aşan Manjanggul Mağarası gibi geniş bir lav tüpü sistemi ile kıyıda 182 metre yüksekliğe sahip Seongsan Ilchulbong (Gündoğumu Tepesi) tüf konisi yer almaktadır. Bu fiziki ve morfolojik özellikleri nedeniyle ada, küresel düzeyde yürütülen değerlendirmeler sonucunda "New7Wonders of Nature" (Dünyanın Yeni 7 Doğa Harikası) unvanını elde etmiştir.^【3】

Jeju Adası, koruma biyolojisi ve ekoloji açısından dünya genelinde dört farklı uluslararası koruma statüsünü (Dünya Mirası, Biyosfer Rezervi, Küresel Jeopark ve Ramsar Sulak Alanları) aynı sınırlar içerisinde barındıran tek bölgedir. İlk olarak 2002 yılında UNESCO İnsan ve Biyosfer Programı (MAB) kapsamına alınan Jeju Adası Biyosfer Rezervi, toplam 387.194 hektarlık bir alanı kaplamakta olup bu alanın 184.615 hektarı karasal, 202.579 hektarı ise deniz ekosistemlerinden oluşmaktadır.^【4】 Rezervin çekirdek alanını Halla Dağı Milli Parkı, iki akarsu koridoru ve üç adacık oluşturmaktadır. Alanda dikey bir dağılım gösteren alpin iğne yapraklı, ılıman geniş yapraklı, sıcak-ılıman herdem yeşil yapraklı ormanlar ve ılıman çayırlar olmak üzere dört ana ekosistem kuşağı bulunmaktadır. Halla Dağı çevresinde toplam 2.001 bitki türü kataloglanmış olup bu sayı, Kore Yarımadası'ndaki Baekdu Dağı (yaklaşık 500 tür) ve Jiri Dağı (yaklaşık 1.000 tür) bitki çeşitliliğinin oldukça üzerindedir. Biyosfer Rezervi sınırları içinde 134 Kore endemik bitki taksonu tespit edilmiş olup bunların 90'ı yalnızca Jeju Adası'na özgüdür.^【5】

Uluslararası tescil süreçlerinin devamında, 185.000 hektarlık bir alanı kapsayan Jeju Adası, 2015 yılında UNESCO Küresel Jeoparkı olarak ilan edilmiştir.^【6】 Bu jeopark yapısı, Seongsan Ilchulbong, Halla Dağı ve Geomunoreum Lav Tüpleri gibi ana jeolojik alanları koruma altına almıştır. Adada ayrıca "1100 Rakımı Sulak Alanı" ile "Muljangori-Oreum Sulak Alanı" olmak üzere iki adet tescilli Ramsar sulak alanı bulunmaktadır. Ekolojik çeşitlilik bağlamında ada; 77 memeli, 198 kuş, 8 sürüngen, 8 amfibi, 873 böcek ve 74 örümcek türüne ev sahipliği yapmaktadır. Nesli tehlike altında veya korunması gereken türler arasında leopar kedisi (Prionailurus bengalensis), damselfish (Chromis notata), yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas japonica), kara yüzlü kaşıkçı kuşu (Platalea minor), Steller deniz aslanı (Eumetopias jubatus) ve yerli Jeju atı yer almaktadır.^【7】

Jeju Adası'nın kozmolojik yaratılış anlatısına göre evren, başlangıçta uzun süren bir karanlık ve kaos ortamının etkisi altında kalmıştır. Şafağın sökmesiyle birlikte kozmik enerji yayılmış; gökyüzü ilk yılın, ilk ayının, ilk gününün ilk saatinde açılırken, yeryüzü ise ikinci yılın, ikinci ayının, ikinci gününün ikinci saatinde çatlayarak belirginleşmiştir. Bu kozmik yarılma sürecinde gökyüzünden süzülen mavi çiğ ile yerden fışkıran siyah çiğ birleşerek her şeyin oluşum sürecini başlatmıştır. Bu birleşimin ardından doğuda Altair, batıda Vega, güneyde Canopus, kuzeyde Büyükayı ve merkezde Orion Kuşağı olmak üzere takımyıldızları gökyüzünü doldurmuştur. Cheonhwang tavuğunun boynunu uzatması, Jihwang tavuğunun kanat çırpması ve Inhwang tavuğunun kuyruğunu kaldırmasıyla ilk gün ışığı kırılmış; nihayetinde Gök ve Yer Kralı dünyaya iki güneş ve iki ay göndererek gökyüzünün tamamen açılmasını sağlamıştır.^【8】

^{Jeju Adası (}Pexels⁾

Adanın beşeri yerleşim süreci ise "Samseong shinhwa" olarak bilinen üç soyadı mitiyle temellendirilmektedir. Bu mite göre adanın kurucu ataları olan Yang-ulla, Ko-ulla ve Pu-ulla adlı üç erkek, kutsal Samseonghyeol mağaralarından yeryüzüne çıkmıştır. Bir gün Pyongnang (Japonya) kralı tarafından gönderilen bir elçi; beraberinde kralın üç kızı, sığır, at ve beş çeşit tarımsal tohum getirmiştir. Bu üç ata, prenseslerle evlenerek ve getirilen tohumları ekerek adada tarım ve hayvancılık faaliyetlerini başlatmış, böylece Tamna Krallığı'nın temellerini atmışlardır. M.Ö. 3. yüzyıla tarihlenen ve Jeju’daki en erken ve en geniş yerleşim kalıntılarını barındıran 416 numaralı tarihi sit alanı "Samyang-dong Arkeolojik Alanı", bu mitolojik dönemin (M.Ö. 200 - M.S. 200) sosyo-ekonomik yapısını doğrulayan maddi kanıtları sunmaktadır.^【9】

Eski adı "Ada Ülkesi" anlamına gelen Tamna olan krallık, Üç Krallık döneminde Baekje, Goguryeo ve Silla ile bağımsız ticari ilişkiler yürütmüştür. Baekje’nin Silla-Tang ittifakı tarafından yıkılmasından sonra dahi Tang Hanedanlığı ve Japonya ile diplomatik ilişkiler kurarak bağımsız bir deniz imparatorluğu olarak varlığını sürdürmüştür. Ancak Tamna, Goryeo Hanedanlığı döneminde, Kral Sukjong'un 10. yılında (1105) bağımsız statüsünü kaybederek bu hanedanlığın idari bölge sistemine entegre edilmiştir. Kral Gojong döneminde (1213-1259) ise bölgenin adı, "denizin karşı tarafındaki büyük eyalet" anlamına gelen Jeju olarak değiştirilmiştir. Goryeo döneminin sonlarında ada, Moğol karşıtı direniş örgütü Sambyeolcho ordusunun Yeomong müttefik kuvvetlerine karşı savaştığı son cephe haline gelmiş; Sambyeolcho kuvvetleri Aewol’da saray ve hükümet ofislerini içeren 6 kilometre uzunluğunda ve 5 metre yüksekliğinde Hangpaduri Kalesi'ni inşa etmiştir.^【10】

Sambyeolcho direnişinin 1273 yılında kırılmasının ardından Jeju Adası, yaklaşık yüz yıl boyunca Moğol (Yuan) İmparatorluğu’nun doğrudan yönetimi altına girmiştir. Moğollar bu adayı hem bir askeri üs hem de kurdukları geniş meralarla Jeju atlarını yetiştirmek amacıyla kullanmışlardır. Goryeo'nun son döneminde General Choe Yeong'un öncülüğündeki askeri operasyonla Moğol (Mokho) askeri isyanı bastırılarak ada yeniden Kore egemenliğine geçmiştir. Joseon Hanedanlığı (1392-1910) döneminde ise ada, anakaradan tamamen izole yapısı ve ulaşım zorlukları nedeniyle resmi bir sürgün bölgesi olarak kullanılmış, 500 yıllık süreçte kraliyet üyeleri, akademisyenler ve bürokratlar dahil yaklaşık 200 kişi buraya sürgüne gönderilmiştir. Sürgün edilen figürlerden Chusa Kim Jeong-hui, ünlü eseri "Sehando"yu ve kendine has kaligrafi tarzını Jeju’daki sürgün evinde tamamlamıştır.^【11】

Joseon Hanedanlığı, Jeju'yu idari olarak Jejumok, Jeonguihyeon ve Daejeonghyeon olmak üzere üç kasaba yapısında yönetmiş ve her kasabada Konfüçyüsçü eğitimi yaygınlaştırmak amacıyla Hyanggyo okulları kurmuştur. Ancak bu Konfüçyüsçü entegrasyon çabalarına rağmen, ada halkı anakara tarafından uzun süre dışlanmış ve "deniz aşırı yabancılar" veya "Tamna'nın sadık bürokratları" olarak tanımlanmıştır. Bu politikalar karşısında Jeju sakinleri, kendilerini anakaradan ayrı, geniş bir denizcilik ağına bağlı "kaijin" (deniz insanları) olarak tanımlamaya devam etmişlerdir. Doğu Çin Denizi ve Sarı Deniz ticaret yollarında denizcilik faaliyetleri yürüten bu toplum, zorlu doğa koşullarına karşı birbirine bağlı, anakaradan bağımsız özgün bir kimlik ve kültürel özerklik geliştirmiştir.^【12】

Jeju Adası’nın modern tarihindeki siyasi tabi olma ve özerklik arayışı dinamikleri, ilk olarak Japon sömürge yönetimi döneminde köklü sosyo-ekonomik dönüşümlerle şekillenmiştir. 1883 tarihli balıkçılık anlaşmasının Jeju muafiyetinin Japon balıkçılarca ihlal edilmesi, Seongsan ve Gapa gibi kıyı bölgelerinde yağma, tecavüz ve cinayet vakalarına yol açarak ada halkının anakara hükümetine yönelik kitlesel protestolarını tetiklemiştir. 1910 ilhakı sonrasında ise Japon şirketlerinin balıkçılık alanlarını tamamen tahakküm altına almasıyla yerel halk, kendi topraklarında düşük ücretli işçilere dönüşmüştür. Bu ekonomik daralma, adalıları göç yollarına sevk etmiş; ilk olarak 1903’te Miyakejima’ya kadın dalgıçların (haenyeo), 1910’da ise erkek balıkçıların göçüyle başlayan süreç, 1922’de Osaka ile Jeju arasında doğrudan sefer yapan Hansai feribotunun açılmasıyla kitlesel bir nitelik kazanmıştır. 1934 yılına gelindiğinde Jeju nüfusunun yüzde 25'i Japonya’da, özellikle Osaka ve Kansai bölgesindeki sanayi tesislerinde işçi olarak yerleşik hale gelmiştir. 1930’larda Japonya’nın savaş seferberliğine geçmesiyle birlikte Jeju, Çin’i bombalamak için bir hava üssü ve İkinci Dünya Savaşı’nda son savunma hattı olarak askerileştirilmiş; ada halkı tünel, sığınak ve askeri tahkimat inşaatlarında zorla çalıştırılmıştır.^【13】

^{Jeju Adası (}Pexels⁾

Sömürge yönetiminin yarattığı ağır baskı koşulları altında Jeju sakinleri, Kore Yarımadası genelindeki en dirençli anti-sömürgeci hareketlerden bazılarını örgütlemiştir. 1918 yılında 3.1 Hareketi’nden bir yıl önce gerçekleşen Beopjeongsa Anti-Japon Hareketi, Jocheon Bağımsızlık Gösterileri, anarşist sivil örgütlenmeler ve Japonya’daki Samil Bağımsızlık eylemleri adadaki toplumsal direncin temel taşlarını oluşturmuştur. Bu direnişlerin en dikkat çekici olanı, geçim kaynaklarını korumak ve sömürgeci hak ihlallerine karşı durmak amacıyla 1930 yılında başlayan ve 10.000’den fazla kadın dalgıcın katılımıyla gerçekleşen Haenyeo (Kadın Dalgıçlar) Anti-Japon Hareketi’dir; bu eylem Kore tarihindeki en büyük kitlesel kadın direnişi olarak kayıtlara geçmiştir. Japonya’daki Kansai fabrikalarında sendikal örgütlenme deneyimi kazanan, okuryazarlık oranları yüksek Jeju entelektüelleri adaya döndüklerinde sol ve sosyalist fikirleri beraberinde getirmiş ve bu durum yerel halkın sömürgecilik karşıtı siyasi bilincini derinleştirmiştir.^【14】

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Japonya'nın yenilgisiyle kurtuluşa eren Jeju Adası, Ağustos 1946'da kendi başına bağımsız bir eyalet statüsü kazanmıştır. Kendi kaderini tayin etme arzusuyla hareket eden ada halkı, resmi idari yapılardan bağımsız olarak çalışan de facto yerel yönetim organları, yani Halk Komitelerini kurmuştur. Bu dönemde, anakaradaki sol hareketler bastırılıp yer altına itilirken Jeju’da sağ ve sol gruplar barışçıl bir iş birliği yürütmüş, ılıman ve uzlaşmacı politikalar uygulamıştır. Kore’de geçici bir askeri yönetim kuran ABD Askeri Hükümeti (USAMGIK), başlangıçta Jeju’daki bu özerk yapıyı barışçıl ve Sovyet Komünist etkisi dışı bir model olarak değerlendirip desteklemiş, ABD Kongresi’ne Jeju’yu "huzur içinde yönetilen gerçek bir toplumsal alan" olarak raporlamıştır. Ancak bu barışçıl özerklik dönemi, 1 Mart 1947 Bağımsızlık Günü gösterilerinde polisin sivillere ateş açarak 6 kişiyi öldürmesiyle derin bir krize girmiş, halkın ABD destekli merkezi güvenlik güçlerine olan güvensizliği isyan ortamını hazırlamıştır.^【15】

Siyasi gerilimin tırmandığı bir ortamda ABD askeri yönetiminin 10 Mayıs 1948’de yalnızca Güney Kore’de seçim yapılması kararı alması, Kore Yarımadası’nın bölünmesini kesinleştireceği gerekçesiyle adalıların büyük tepkisini çekmiştir. Birleşik bir Kore devleti talep eden halk, 3 Nisan 1948’de polis karakollarına ve seçim merkezlerine yönelik silahlı bir ayaklanma başlatmıştır. Seul hükümeti asayişi sağlamak adına adada sıkıyönetim ilan etmiş ve ABD askeri danışmanlarının desteğiyle Jeju'ya büyük askeri birlikler, polis güçleri ve anakaradan aşırı sağcı paramiliter milisler sevk etmiştir. Bu operasyonlar kapsamında hükümet güçleri, adanın iç kesimlerindeki dağlık alanları izole etmek amacıyla köylerin yüzde 70'ini tamamen yakıp yıkan ve haritadan silen şiddetli bir yakıp yıkma stratejisi uygulamıştır. 1953 yılında Kore Savaşı’nın sona ermesine kadar devam eden bu bastırma kampanyası sırasında, aralarında bebekler, hamile kadınlar, engelliler ve yaşlıların da bulunduğu ayrım gözetmeksizin yaklaşık 30.000 sivil katledilmiştir; bu sayı o dönemki ada nüfusunun yüzde 10'una tekabül etmektedir. Canlarını kurtarmaya çalışan binlerce köylü ise dağlardaki mağaralara sığınarak hayatta kalmaya çalışmıştır.^【16】

Ayaklanmanın bastırılmasının ardından Soğuk Savaş ikliminin etkisiyle Güney Kore’deki askeri diktatörlük, Jeju 4.3 Olayı hakkındaki tüm bilgileri sistematik olarak sansürlemiş ve isyan konusunu konuşulması yasak bir tabuya dönüştürmüştür. Olaylar hakkında yazan, konuşan veya araştırma yapan entelektüeller hapsedilmiş, kurbanların çocukları ve torunları ise suç ortaklığı bağı kapsamında fişlenerek devlet memurluğu ve resmi işlerden dışlanmıştır. Ayrıca sömürge döneminden kalma Osaka bağlantıları nedeniyle solcu veya casus olarak yaftalanan binlerce Jeju ailesi, 1980’lere kadar çok sıkı devlet gözetimi altında tutulmuştur. Bu baskılardan kaçan binlerce mülteci ise Japonya'ya yasa dışı yollarla sığınmış ve kimliklerini gizleyerek yaşamak zorunda kalmıştır. Ancak 1990’larda demokratikleşme sürecinin başlamasıyla adanın yerel kimliği yeniden itibar kazanmış, nihayet 2003 yılında Güney Kore hükümeti devlet adına resmi olarak özür dilemiştir. Kurbanların anısını yaşatmak, insan hakları ve barış eğitimi sunmak amacıyla adada Jeju 4.3 Barış Parkı ve Anıtı kurulmuştur.^【17】

Jeju Adası'nın günümüzdeki yönetimsel statüsü, tarihsel süreç boyunca geçirdiği idari evrimleşmenin ve özerklik arayışlarının modern bir sonucu olarak şekillenmiştir. Ada, 2006 yılında kabul edilen yasal düzenlemeyle Güney Kore Cumhuriyeti'nin ilk "Özel Kendi Kendini Yöneten Eyaleti" (Jeju Special Self-Governing Province) statüsünü elde etmiştir. Bu özel idari statü, adaya anakaradaki diğer eyaletlerden farklı olarak çok daha geniş bir yerel yönetim ve yasal özerklik alanı tanımaktadır. Özerklik statüsü sayesinde Jeju yerel hükümeti; adanın ana gelir kaynağı olan küreselleşmiş turizm endüstrisine, hassas volkanik ekosistemlerin korunmasına ve yerel kültürel mirasın sürdürülmesine yönelik kendilerine özgü yerel politikaları ve yasal düzenlemeleri doğrudan tasarlama ve uygulama yetkisine sahiptir. Bu idari yapılanma, adanın kendi iç meselelerini merkezi hükümetin bürokratik engellerine takılmadan daha esnek ve hızlı bir şekilde çözmesini mümkün kılmaktadır.

Coğrafi ve idari taksimat açısından Jeju Adası, kuzey ve güney olmak üzere iki büyük idari bölgeye ayrılmıştır. Adanın kuzey yarısını Jeju City (Jeju-si), güney yarısını ise Seogwipo City (Seogwipo-si) oluşturmakta ve idari yapılar bu iki kentsel merkez etrafında kümelenmektedir. Her ne kadar bu iki şehir coğrafi ve teknik olarak sınırlandırılmış olsa da, yerel halk bu kavramları belediye binalarının ve yoğun kamu hizmetlerinin bulunduğu ana yerleşim alanlarını tanımlamak için kullanmaktadır. Bu iki büyük merkez, yalnızca ana adanın idari sorumluluğunu üstlenmekle kalmayıp aynı zamanda ana adanın çevresinde yer alan Udo, Biyangdo, Gapado, Marado ve Chujado gibi 26 küçük adacığın da yönetimini, koordinasyonunu ve temel kamu hizmetlerini yürütmektedir. Bu iki idari merkezin dengeli yapılanması, adanın hem kuzey hem de güney kıyılarında ekonomik ve sosyal gelişimin paralel bir şekilde ilerlemesini desteklemektedir.^【18】

Jeju Adası'nın nüfus yapısı ve demografik göstergeleri, farklı dönemlerde gerçekleştirilen resmi tescil ve sayım verilerinde açık bir şekilde ortaya konmaktadır. UNESCO İnsan ve Biyosfer Programı (MAB) tescil belgelerinde (2002 yılı adaylık verisi) Jeju'nun toplam nüfusu 661.190 olarak kayıt altına alınmıştır.^【19】 İlerleyen süreçte adanın nüfusundaki artış eğilimi devam etmiş ve güncel kaynaklarda bu sayının yaklaşık 670.000 seviyesine ulaştığı belirtilmiştir. 2015 yılında tescil edilen UNESCO Küresel Jeoparkı resmi verilerine göre ise adanın toplam nüfusu 696.000 olarak belgelenmiş olup kilometre kare başına düşen nüfus yoğunluğu 367 kişi olarak ölçülmüştür.^【20】

Adadaki nüfusun mekansal dağılımı incelendiğinde, beşeri birikimin dengesiz bir yapı sergilediği ve nüfusun ezici bir çoğunluğunun kuzeydeki Jeju City ile güneydeki Seogwipo kentsel merkezlerinde yoğunlaştığı görülmektedir. İç kesimlerdeki dağlık ve kırsal alanlar ise daha seyrek bir nüfus yapısına sahiptir. Ancak son yıllarda sürdürülebilir turizm faaliyetlerinin ve ekoturizm programlarının adanın kırsal bölgelerinde yaygınlaşması, kırsal toplulukların sosyo-ekonomik açıdan canlanmasını ve yerel göç hareketlerini tetiklemiştir. Bu durumun en somut ve başarılı örneği, nüfus yetersizliği sebebiyle kapanma tehlikesiyle karşı karşıya olan küçük bir köy okulunun, sürdürülebilir turizm ve yeni sakinlerin bölgeye yerleşmesiyle yaşanan nüfus artışı sayesinde, 2021 yılında tam zamanlı ve düzenli bir ilkokul statüsüne yükseltilmesidir. Ekoturizm ve yerel kalkınma projeleri, kırsal demografinin korunmasında ve genç nüfusun adada tutulmasında kritik bir rol oynamaktadır.^【21】

^{"Haenyeo" (Deniz Kadınları) (}Anadolu Ajansı⁾

Jeju Adası'nın en özgün demografik ve toplumsal yapısı, tarihsel olarak cinsiyet dağılımındaki dengesizlik ve buna bağlı gelişen sosyo-kültürel sistemdir. Ada halkı, rüzgar ve taşın yanı sıra kadın nüfusunun tarihsel yoğunluğu nedeniyle adayı "Samda-do" (Üç Çokluk Adası) olarak adlandırmıştır. Bu demografik yapının arkasında trajik bir tarihsel gerçek yatmaktadır: Geçimini denizden sağlayan Jeju erkekleri, balıkçılık faaliyetleri sırasında sık sık tayfunlara ve şiddetli fırtınalara yakalanarak hayatlarını kaybetmiş, bu durum adada kadın nüfusunun erkek nüfusuna oranla belirgin bir şekilde fazla olmasına yol açmıştır. Erkek iş gücü kaybının yarattığı bu demografik boşluk, kadınların toplumsal ve ekonomik yaşamın merkezine yerleşmesine zemin hazırlamıştır. Bu durumun en somut yansıması, 15 yaşından itibaren hiçbir ekipman kullanmadan denizde dalgıçlık yapan ve ailenin ana geçim kaynağını sağlayan "haenyeo" (deniz kadınları) geleneğinin doğması ve adanın temel sosyo-ekonomik taşıyıcısı haline gelmesidir.

Jeju Adası'nın "Samda-do" (Üç Çokluk) olarak adlandırılan sosyo-kültürel kimliği; rüzgar, taş ve kadın unsurlarının adadaki gündelik yaşamı ve toplumsal yapılaşmayı doğrudan şekillendirmesiyle tanımlanmaktadır. Adanın coğrafi konumu nedeniyle maruz kaldığı şiddetli rüzgarlar, volkanik patlamalar sonucu oluşan bazalt taşlarının koruyucu bir mimari unsur olarak kullanılmasını zorunlu kılmıştır. Bu doğrultuda geliştirilen geleneksel taş duvarlar ve tarlaları çevreleyen "batdam" adı verilen taş çitler, rüzgarın yıkıcı etkisini azaltarak tarımsal üretimin ve mesken güvenliğinin sürdürülmesini sağlamaktadır. Ayrıca, adadaki yerleşim birimlerinin girişlerine yerleştirilen bazalt kökenli "dol-hareubang" (taş büyükbaba) heykelleri, yerleşim yerlerini kötü ruhlardan ve iblislerden koruduğuna inanılan şamanist muhafızlar olarak işlev görmektedir. Bununla birlikte ada, hırsızlığın, dilenciliğin ve evlerde ana giriş kapılarının bulunmaması durumunu ifade eden "Sammoo-do" (Üç Yokluk) kültürüyle de tescillenmiştir. Bu güven ortamı, adadaki kolektif yardımlaşma, toplumsal denetim ve karşılıklı şefkat mekanizmalarının gücünü simgelemekte olup ada sakinlerinin evlerinde kilitli kapılara ihtiyaç duymadan barışçıl bir toplumsal düzen içinde yaşamasını mümkün kılmaktadır.^【22】

Jeju Adası'ndaki inanç sistemi, kadın odaklı Şamanist ritüeller ile erkek egemen Konfüçyüsçü törenlerin bir arada var olduğu belirgin bir dualite sergilemektedir. Ada halkı, geleneksel olarak "gut" adı verilen şamanist ritüeller aracılığıyla adada var olduğuna inanılan 18.000 tanrı ve tanrıça ile iletişim kurmuş, hastalıkların, kötülüklerin ve felaketlerin engellenmesini talep etmiştir. Bu şamanist törenler genellikle "dang" adı verilen ve kutsal kabul edilen eski bir ağaç, kaya kovuğu veya devasa bir taş formundaki tapınak alanlarında gerçekleştirilmektedir. Buna karşılık, köyün erkek üyeleri tarafından Konfüçyüsçü kurallara uygun olarak icra edilen ve köyün genel barış ile refahını amaçlayan festivallere "poje" adı verilmekte ve bu ritüeller "pojedan" olarak adlandırılan özel açık hava sunaklarında yapılmaktadır. Bu inanç dünyasının gündelik yaşama yansıyan en somut örneklerinden biri ise "Shingugan" (Taşınma Sezonu) dönemidir. Ocak ayının sonundaki "Daehan"dan beş gün sonra başlayıp Şubat ayının başındaki "Ipchun"dan üç gün önce sona eren bu bir haftalık süreçte, tüm tanrıların göksel krala rapor vermek üzere yeryüzünü terk ettiğine inanıldığından, ada halkı kötü ruhların gazabına uğramamak adına tüm taşınma ve ev tadilatı işlerini yalnızca bu sınırlı zaman diliminde gerçekleştirmektedir.^【23】

Jeju Adası'nın en belirgin toplumsal özelliği, kadın iş gücünün ekonomik ve sosyal yapının merkezinde konumlanması ve buna bağlı olarak gelişen alternatif cinsiyet rolleri dağılımıdır. Geçimini denizden sağlayan erkeklerin tayfunlar ve deniz kazalarında hayatlarını kaybetmeleriyle oluşan demografik boşluk, kadınları deniz kaynaklarını toplama görevini üstlenmeye sevk etmiştir. Bu durum, 15 yaşından itibaren hiçbir yapay solunum ekipmanı kullanmadan 10 ila 20 metre derinliğe dalarak deniz kulağı (abalon), deniz kestanesi ve deniz yosunu toplayan "haenyeo" (deniz kadınları) sınıfının doğmasına yol açmıştır. Anakaradaki katı ataerkil Konfüçyüsçü sistemin aksine, Jeju'da aileler genellikle çekirdek aile yapısına sahip olup her nesil kendi bağımsız hanesini kurmaktadır. Bu yapı içerisinde haenyeolar ev dışı bağımsız iş gücü olarak ekonomik özerklik elde etmiş, bağımsız mülkiyet edinme hakkına sahip olmuş ve aile gelirini doğrudan yönetmiştir. Kadınlar denizde ağır fiziksel iş gücü olarak çalışırken, kocalarının evde kalıp çocuk bakımı ve ev işlerini üstlenmesi, anakaradaki ataerkil aristokratlar (yangban) tarafından "gelenek dışı" olarak marjinalize edilse de adanın varlığını sürdürmesindeki ana unsur olmuştur.

2016 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne alınan haenyeo kültürü, deniz kaynaklarının sürdürülebilir ve kolektif kullanımı üzerine kurulmuş gelişmiş bir sosyal organizasyon yapısına sahiptir. Kadın dalgıçların dalış becerilerine göre hiyerarşik olarak sınıflandırıldığı bu yapıda, her dalgıç deniz ekosistemini korumak amacıyla aşırı avlanmadan kaçınmakta ve doğal dengeyi gözetmektedir. Haenyeoların, uzun süreli serbest dalışın ardından yüzeye çıktıklarında ciğerlerindeki havayı dışarı atarken çıkardıkları ıslık benzeri nefes sesine "sumbisori" adı verilmektedir. Dalgıçların dalış öncesi ve sonrasında toplandıkları, bazalt taşlarından örülmüş açık hava kabini olan "bulteok" alanları; topluluğun ısındığı, bebeklerin emzirildiği, dalış stratejilerinin belirlendiği ve kolektif kararların alındığı en önemli sosyal etkileşim merkezleridir. 1970'lerin başında Japon kauçuk dalış kıyafetleri yaygınlaşmadan önce haenyeolar; su başlığı, üst giysi ve pantolondan oluşan geleneksel pamuklu kıyafetler kullanarak zorlu kış şartlarında dahi dalış faaliyetlerini kesintisiz sürdürmüşlerdir.^【24】

Adanın coğrafi tecrit yapısı ve volkanik doğası, maddi kültürün temel unsurları olan giyim, gıda ve barınma pratiklerinde de kendini göstermektedir. Jeju halkının geleneksel giysisi olan "galot", ham cennet hurması suyu ile boyanmış, pas-kahverengi tonlarında sert dokulu bir kıyafettir; bu giysi terledikten sonra vücuda yapışmaması ve yüksek dayanıklılığı sayesinde tarım ve balıkçılık gibi ağır fiziksel faaliyetlerde tercih edilmektedir. Ayrıca, adanın sert rüzgarlarına ve yağışlarına karşı koruma sağlaması amacıyla özel olarak dikilen geleneksel su geçirmez yağmurluklar da yaygın olarak kullanılmıştır. Volkanik ve gözenekli toprak yapısının pirinç tarımına izin vermemesi nedeniyle adanın geleneksel gıda kültürü, arpa, karabuğday, tatlı patates ve taze deniz ürünlerine dayanmaktadır. Bu kapsamda karabuğday lapası, deniz kestaneli hamur çorbası, deniz kulağı çorbası (jeonbuk juk), "dombe meat" olarak bilinen siyah domuz eti ve narenciye türleri adanın gastronomi kimliğini oluşturmaktadır. Geleneksel Jeju evi ise sert rüzgarlardan korunmak amacıyla alçak tavanlı bazalt taş duvarlardan inşa edilmekte ve çatısı sazlar ile kalın ipler yardımıyla birbirine sıkıca bağlanarak samanla örtülmektedir.^【25】

Jeju Adası'nın ekonomik yapısı, tarihsel süreç boyunca birincil sektörler olan tarım ve balıkçılıktan modern dönemde hizmet odaklı turizm endüstrisine doğru radikal bir dönüşüm sergilemiştir. Arkeolojik kazılar adada Tunç Çağı'ndan itibaren tekneler, ağlar ve kıyı kabukluları toplayıcılığına dayanan gelişmiş balıkçılık tekniklerinin kullanıldığını kanıtlamaktadır. Eski çağlardan beri Doğu Çin Denizi ticaret yollarının merkezinde yer alan adada kullanılan para birimi, M.Ö. 323-222 yıllarında Çin'deki Yan Devleti ve Ryukyu Krallığı'ndan Japonya'nın Kansai bölgesine kadar geniş bir deniz ticaret ağında sirküle olmuştur. Hatta Japonya'nın Engishiki kayıtlarında, imparatora sunulan haraçlar arasında Jeju'nun özel ürünü olan "Tamla deniz kulağı" (abalon) yer almaktadır. Joseon döneminde abalon, deniz hıyarı ve çipura gibi zengin deniz kaynakları nedeniyle adaya gelen Japon balıkçıların hava kompresörlü devasa avlanma yöntemleri, yerel halkın direnciyle karşılaşmış ve 1884 yılında Joseon hükümetinin balıkçılık anlaşmasını revize etmesini talep etmesine yol açmıştır. Volkanik ve gözenekli toprak yapısının pirinç tarımına izin vermemesi nedeniyle karabuğday ve tatlı patates yetiştiren ada halkı için, yirminci yüzyılın ortalarında narenciye (mandalina ve portakal) tarımının gelişmesi ekonomik bir milat olmuş ve narenciye ile çay adanın ana tarımsal ihracat kalemi haline gelmiştir.^【26】

1970'li yıllardan itibaren planlı bir şekilde geliştirilen turizm sektörü, günümüzde Jeju Adası'nın birincil ekonomik lokomotifi ve istihdam sağlayıcısı konumuna yükselmiştir. Anakaradaki mevsimsel uç sıcaklıklardan kaçış arayan Güney Koreliler için popüler bir balayı destinasyonu olması sebebiyle "Kore'nin Hawaii'si" olarak adlandırılan ada, uluslararası düzeyde de büyük bir turistik çekim merkezidir. Adanın küresel erişilebilirliğini artıran vizesiz giriş politikası, özellikle Çin, Japonya ve Güneydoğu Asya ülkelerinden gelen turist akışını doğrudan tetiklemektedir. Hava yolu taşımacılığının ezici bir ağırlığa sahip olduğu adada, Seul Gimpo (GMP) ile Jeju Uluslararası Havalimanı (CJU) arasındaki hava rotası, aylık 1 milyondan fazla yolcu taşıma hacmiyle dünyanın en yoğun uçuş hattı olarak tescillenmiştir. Ziyaretçi sayıları incelendiğinde adayı yıllık 13 milyondan fazla yerli ve yabancı turist ziyaret etmekte olup yalnızca 2026 yılının ilk yarısında adaya 1,2 milyon yabancı ziyaretçi gelmiştir. Resmi verilere göre 2022 yılında adayı ziyaret eden 13,9 milyon turist, yerel ekonomiye yıllık 7,6 trilyon Kore Wonu (yaklaşık 5,5 milyar ABD Doları) değerinde rekor bir turizm geliri kazandırmıştır.^【27】

^{Jeju Adası (}Pexels⁾

Doğal ve morfolojik çekiciliği nedeniyle adanın tamamı resmi olarak "Özel Turizm Bölgesi" (Special Tourist Zone) statüsüne kavuşturulmuştur. Bu kapsamda ada genelinde Iho Tewoo, Samyang, Hyeopjae, Geumneung, Gwakji ve Hamdeok gibi turistik olarak tescillenmiş on bir resmi plajın yanı sıra, tescilsizlerle birlikte otuza yakın plaj alanı faaliyet göstermektedir. Adanın doğal peyzajını ve kıyı köylerini birbirine bağlayan en ünlü rekreasyonel altyapı ise Jeju doğumlu gazeteci Suh Myung-suk'un Camino de Santiago yürüyüşünden ilham alarak kurduğu, toplam 425 kilometre uzunluğa sahip olan ve yürüyerek tamamı yaklaşık on beş günde kat edilebilen "Olle Yürüyüş Yolları" (Olle Trails) sistemidir. Yürüyüş yolları boyunca yerleştirilen mavi ve turuncu şeritler, adanın denizini ve meşhur narenciye meyvelerini simgeleyerek turistlere rehberlik etmektedir. Ayrıca adada Osulloc Çay Müzesi, Hallim Parkı ile Sağlık ve Seks Müzesi gibi farklı destinasyonlar bulunmakta; JW Marriott gibi lüks resort tasarımlarında mimar Bill Bensley, yerel bazalt taşını ve canola (yuchae) çiçeklerini temel tasarım ögesi olarak kullanarak adanın kültürel mirasını modern turizm mimarisine entegre etmektedir.^【28】

Jeju Adası'nda turizmin ekonomik faydalarını kırsal kesime yaymak ve biyolojik çeşitliliği korumak amacıyla tasarlanan ekoturizm programları, sürdürülebilir toplumsal kalkınmanın başarılı modellerini sunmaktadır. Bu çerçevede geliştirilen Seonheul Gotjawal ve Gyorae Samdasoo orman yolları projeleri, doğanın korunmasını teşvik ederken yerel halkın ziyaretçilere doğrudan rehberlik ve yorumlama hizmeti sunmasını sağlayarak kırsal istihdamı desteklemektedir. Geleneksel tarımsal faaliyetleri destekleyen tarihi "batdam" (taş duvarlar) gibi kültürel miras unsurları, ekoturizm turları aracılığıyla tanıtılarak korunmaktadır. Sürdürülebilir turizmin yarattığı bu ekonomik ve sosyal canlılık, kırsal bölgelerdeki genç nüfus göçünü önleyerek demografik yapıyı stabilize etme potansiyeline sahiptir. Bunun en somut ve başarılı örneği, sürdürülebilir turizm kaynaklı nüfus artışı sayesinde, öğrenci yetersizliğinden kapanma tehlikesiyle karşı karşıya olan küçük bir köy okulu şubesinin, yerel topluluğun canlanmasıyla 2021 yılında tam zamanlı ve düzenli bir ilkokul statüsüne yükseltilmesidir.

Hızlı turistik gelişimin yarattığı ekonomik büyümeye rağmen, Jeju turizm endüstrisi son yıllarda ciddi çevresel baskılar, maliyet krizleri ve tüketici eğilimlerindeki değişimlerle karşı karşıya kalmıştır. Aşırı turizm (overtourism) adadaki hassas volkanik ekosistem üzerinde ciddi bir çevresel bozulmaya yol açmış, katı atık üretimini artırmış ve tatlı su ile enerji kaynakları üzerinde yoğun bir stres yaratarak yerel otoriteleri belirli bölgelere ziyaretçi sınırlandırması getirmeye zorlamıştır. Ekonomik boyutta ise, pandemi sonrası süreçte yerli turistlerin adadaki yiyecek ve konaklama fiyatlarını haksız şekilde pahalı bulması nedeniyle Jeju'ya olan iç talep gerilemiştir. Jeju Turizm Birliği verilerine göre, yerli turist sayıları bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla Mayıs ayında yüzde 8,4 oranında düşüş kaydetmiş ve yabancı turistlerdeki artış bu kaybı telafi edememiştir.^【29】 Dahası, arama motoru analizleri turistlerin ezici bir çoğunlukla yalnızca adanın doğal güzelliklerine odaklandığını göstermektedir; Koreli turistlerin 2017 verilerine göre yalnızca yüzde 2,3'ünün kültürel veya tarihi eğitim amacıyla adayı ziyaret etmesi ve tarihi müzeler ile Haenyeo Müzesi gibi kültürel kurumlara olan ilginin arama istatistiklerinde geri planda kalması, adanın sürdürülebilir kültürel turizm entegrasyonu açısından önemli bir yapısal sorun oluşturmaktadır.^【30】

Jeju Adası'nda 2026 yılının Ağustos ayında, üç günlük kısa bir zaman dilimi içerisinde kayıp ihbarı bulunan dört şahsın cansız bedenine ulaşılması, adadaki kamu güvenliğini ve emniyet hizmetlerinin işleyişini ulusal düzeyde bir kriz olarak tartışmaya açmıştır. Bu kapsamda, Mayıs 2026'dan beri kayıp olan 37 yaşındaki Jang Mi-ran'ın cansız bedeni, kayboluşundan tam 104 gün sonra Jeju-si'de uzun süreli konakladığı pansiyonun sadece 500 metre yakınındaki bir palmiye çiftliğinde bulunmuştur.^【31】 Eş zamanlı olarak, 28 Haziran'da kaybolan 60'lı yaşlarındaki bir erkeğin cansız bedeni Gujwa-eup'a bağlı Songdang-ri'de; 70'li yaşlarındaki bir diğer erkeğin cansız bedeni Jocheon-eup'a bağlı Sinheung-ri kıyılarında ve başka bir kayıp şahsın cansız bedeni ise Aewol-eup'taki bir vadi yakınlarında ölü olarak tespit edilmiştir.^【32】 Ülkede her yıl yetişkinlere yönelik 70.000'den fazla kayıp ihbarı yapıldığı ve bunların yüzde 99'unun 30 gün içinde çözüldüğü bilinse de, adada çok kısa sürede peş peşe gerçekleşen bu ölüm vakaları ve bir düzineden fazla kişinin kaybolduğu iddiaları, yerel halk arasında "seri katil" paniklerine ve sosyal medyada geniş çaplı spekülasyonlara yol açmıştır.

Olayların ardından yürütülen adli ve idari soruşturmada, Jeju Seobu Polis Merkezinde görevli bir polis çavuşunun (soyadı Bu), kayıp kişilerin güvende olduğunu teyit etmeden resmi dosyaları sahte gerekçelerle kapattığı belgelenmiştir. Şüpheli memur Bu'nun, Jang Mi-ran'ın davasında şahsın erkek arkadaşına "onunla telefonda görüştüğünü ve yerinin erkek arkadaşına söylenmesini istemediğini" iddia ettiği; 60'lı yaşlardaki erkeğin ailesine ise "şahsın güvende olduğunu fakat konumunu aileyle paylaşmak istemediğini" beyan ederek aramaları usulsüzce sonlandırdığı ve ailelerin polise güvenerek 51 gün boyunca beklemesine neden olduğu ortaya çıkmıştır. Görevi ihmal, resmi elektronik kayıtlarda sahtecilik ve kamu görevini engelleme suçlamalarıyla tutuklanan memurun son 17 ayda yönettiği 298 kayıp vakasının tamamı geriye dönük incelemeye alınmış ve yaklaşık 10 dosyanın daha benzer şekilde usulsüz kapatıldığı şüphesi doğmuştur. Yaşanan emniyet skandalı neticesinde Jeju Seobu Polis Merkezi müdürü, dedektiflik birimi başkanı ve kayıp ekibi lideri dahil olmak üzere komuta zincirindeki dört üst düzey yetkili görevden uzaklaştırılmıştır.^【33】

Kolluk kuvvetlerindeki bu sistemik ihmal ve denetim yetersizliği, Güney Kore'de polisin soruşturma yetkilerinin genişletilmesini öngören kritik idari reform sürecine denk gelmesi açısından derin siyasi yansımalara yol açmıştır. Hükümetin, savcıların geniş yetkilerini kısıtlamak amacıyla tüm soruşturma yetkilerini Ekim ayından itibaren polise devretmeye hazırlandığı bir dönemde yaşanan bu skandal, polisin güvenilirliği ve hesap verebilirliği üzerindeki şüpheleri artırmıştır. Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae-myung, emniyetteki disiplinsizliği sert bir dille eleştirerek "halkın, polisin bu denli büyük bir gücü hak edip etmediğini sorguladığını" ifade etmiştir. Kriz üzerine acil meclis oturumunda konuşan Geçici Ulusal Emniyet Genel Müdürü Yoo Jae-seong sistemde bir açık olduğunu kabul etmiş, İçişleri ve Güvenlik Bakanı Yun Ho-jung ile üst düzey emniyet yetkilileri ise eğilerek kamuoyundan ve yaslı ailelerden resmen özür dilemiştir.^【34】