Kale-i Sultaniye Antlaşması

Kale-i Sultaniye Antlaşması, 13 Mart 1809 tarihinde Osmanlı Devleti ile Birleşik Krallık arasında imzalanmış olan bir barış ve ticaret antlaşmasıdır. Antlaşma, Osmanlı-Rus savaşları ve Napolyon Savaşları’nın yarattığı jeopolitik ortamda Osmanlı-İngiliz ilişkilerini yeniden düzenlemeyi amaçlamıştır. Aynı zamanda Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında 1807'de yaşanan İngiliz Donanması'nın İstanbul Boğazı’nı zorlaması (İngiliz Seferi) sonrası bozulan diplomatik ilişkilerin düzelmesini sağlamıştır.

Tarihî Arka Plan

Napolyon’un Avrupa’da yayılmacı politikası, Britanya’yı Osmanlı ile ittifak arayışına itmiştir. 1807 yılında İngiltere, Osmanlı’nın Fransa ile yakınlaşmasını önlemek amacıyla diplomatik baskı uygulamış ve İngiliz Donanması İstanbul’a kadar gelmiştir. Ancak bu hamle başarılı olamamış, Osmanlı tarafından düşmanca karşılanmıştır. Ardından 1807’de Osmanlı-İngiliz savaşları başlamıştır.

İngiltere'nin Mısır’ı işgale yönelik girişimi (1807–1809) başarısız olunca ve Fransa’nın tehditkâr tutumu sürünce, İngiltere Osmanlı ile yeniden yakınlaşmayı tercih etmiştir. Bu gelişmelerin sonucunda 13 Mart 1809’da Çanakkale'de Kale-i Sultaniye (bugünkü Çanakkale Boğazı kıyısında) Antlaşması imzalanmıştır.

Antlaşmanın İçeriği

Kale-i Sultaniye Antlaşması'nın öne çıkan maddeleri şunlardır:

• Boğazların Kapalılığı: Osmanlı Devleti, barış zamanlarında Boğazları hiçbir yabancı savaş gemisine kapalı tutacağına dair taahhütte bulunmuştur. Bu madde, sonraki yüzyılda Boğazlar Rejimi tartışmalarında temel referanslardan biri olmuştur.
• Ticari Haklar: İngiltere’ye, Osmanlı topraklarında önceki kapitülasyonlara benzer ticaret ayrıcalıkları yeniden tanınmıştır.
• Savaşın Sona Ermesi: 1807–1809 Osmanlı-İngiliz savaşları sona ermiş, taraflar esirleri karşılıklı olarak serbest bırakmayı kabul etmiştir.
• Toprak Statükosu: İngiltere, Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü tanımış ve Mısır'daki faaliyetlerinden geri adım atmıştır.

Önemi

Antlaşma, Osmanlı Devleti'nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini uluslararası düzeyde ilk kez belgelediği metinlerden biridir. Boğazların savaş gemilerine kapalı tutulması ilkesi, daha sonra 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi, 1871 Londra Protokolü ve 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi gibi belgelerde de tekrar edilmiş, uluslararası hukukta kalıcı bir yer edinmiştir.

Ayrıca, bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, Fransa’ya karşı İngiltere ile yeniden ittifak kurmuş ve dış politikasında denge siyasetine yönelmiştir.

Diplomatik Sonuçlar

• İngiltere ile ilişkiler yeniden düzene girmiştir.
• Fransa karşısında bir denge kurulmuştur.
• Boğazlar Rejimi ilk defa resmi olarak düzenlenmiştir.
• Osmanlı’nın dış ticaretinde İngiltere'nin etkinliği artmıştır.