Kalkan ile Kapı Taşın Arası (Türkü)

“Kalkan ile Kapı Taşın Arası (Kalkan ile Kaputaş’ın Arası)”, Antalya ilinin Kaş ilçesine bağlı Kalkan yöresine ait, ağıt türünde bir Türk halk türküsüdür. Eser, sözlü kültürde ve sosyal medyada Kaputaş Yolu inşaatında ölen işçilerle ilişkilendirilse de, kaynak kişinin aktarımları ve resmi kayıtlar eserin ortaya çıkış hikayesinin farklı bir temele dayandığını göstermektedir. Türkü, TRT Türk Halk Müziği repertuvarına 4111 numara ile kayıtlıdır.

Türkünün Sözleri

Kalkan ile kapı taşın arası
Yol mu bulamadı dağlar arası
Halil'im düşmüş de elde çapası

Halil'im Halil'im garip Halil'im
Yar başından düşmüş ölmüş Halil'im

Halil'ime kement bağlayamadım
Halil'im düşmüş de toplayamadım
Her yanları ganlı paklayamadım

Halil'im Halil'im garip Halil'im
Yar başından düşmüş ölmüş Halil'im

Adı taş üstüne yazılı galdı
Curası duvarda asılı galdı
Hörüsü ardında yasılı galdı

Halil'im Halil'im garip Halil'im
Yar başından düşmüş ölmüş Halil'im

Hikâyesi ve Ortaya Çıkış Bağlamı

Türkünün hikâyesi üzerine halk arasında yaygın olan anlatı, eserin 1960’lı yıllarda Antalya-Kaş arasında yürütülen Kaputaş Yolu çalışmaları sırasında meydana gelen iş kazalarıyla ilgilidir. Bu anlatıya göre türkü, yol yapımında çalışan ve kaza sonucu hayatını kaybeden "Halil" isimli bir işçi için yakılmıştır. Ancak Karayolları 13. Bölge Müdürlüğü kayıtları ve kaynak kişi Hasan Kalkan’ın beyanları incelendiğinde durumun farklı olduğu tespit edilmiştir. 1960-1963 yılları arasındaki yol çalışmaları sırasında Hasan Şahin, Mahmut Erdoğan, Mehmet Teker ve Mehmet Karagül isimli dört işçi hayatını kaybetmiş olup, ölenler arasında "Halil" isminde bir işçi bulunmamaktadır. Türküyü yakan Hasan Kalkan, eserin doğuş öyküsünü kendi tanıklığıyla açıklamıştır. Kalkan, 1960’lı yıllarda henüz çocukken iş kazalarının yaşandığı Kaputaş kanyonuna gittiğini, orada sırtını kayaya dayamış bir kadının "Halil’im" diyerek ağıt yaktığını gördüğünü belirtmiştir. Hasan Kalkan, kadının feryadından etkilenerek bu ağıdı yakmış, ancak ağıtta adı geçen "Halil"in gerçek bir kişi mi yoksa kadının yakarışında kullandığı bir isim mi olduğunu bilmediğini ifade etmiştir.

Yapısal ve Müzikal Özellikler

TRT repertuvar kayıtlarına göre eser, "Saba Zemzeme" makam dizisine sahiptir. 4/4'lük usulde icra edilen türkünün ses genişliği 8 sestir. Karar sesi, en pes ses ve en tiz ses "La" perdesi üzerindedir. Eserin türü "Ağıt" olarak sınıflandırılmıştır.

Repertuar Künyesi ve Derleme Bilgileri

TRT Türk Halk Müziği arşivine 4111 repertuar numarasıyla kaydedilen eser; Antalya ili, Kaş ilçesi ve Kalkan yöresi başlığı altında tasnif edilmiştir. Eserin künyesinde kaynak kişi olarak Hasan Kalkan, derleyen ve notaya alan uzman olarak Hamdi Özbay gösterilmiştir. Resmi kayıtlarda bazen "Kapı Taşın" şeklinde yer alsa da, eserin asıl atıf yaptığı yer coğrafi olarak "Kaputaş" mevkisidir. Bu künye bilgileri, bölgenin müzikal hafızasını ve kaynak kişinin aktarımını belgeleyen temel referans niteliğindedir.