Kambiyo Senetleri

Kambiyo senetleri, Türk ticaret hukukunda poliçe, bono ve çekten ibaret olan ve belirli bir para borcunun ödenmesini konu edinen, sıkı şekil şartlarına bağlı kıymetli evrak türleridir. Bu senetler; ödeme aracı, kredi aracı veya teminat aracı olarak kullanılmakta olup ticari hayatın güven ve sürat içinde işlemesini sağlayan temel mekanizmalardandır. Kambiyo senetleri, içerdiği hak ile senedin birbirinden ayrılamaması, tedavüle elverişlilik, soyut borç ilişkisi yaratma ve müteselsil sorumluluk gibi kendilerine özgü nitelikler taşır.

Kambiyo senetlerinin düzenlenebilmesi için taraflar arasında bir temel ilişkinin mevcut olması gerekmekle birlikte, senede sıkı şekil şartları uygulanır ve senet üzerindeki hak, senetten bağımsız olarak ileri sürülemez. Soyutluk ilkesi, senedi hamile devralan üçüncü kişilerin temel ilişkiye dair kişisel def’ilere karşı korunmasını sağlar. Ciro ve teslim yoluyla devredilebilirlik, kambiyo senetlerinin tedavül kabiliyetinin temel dayanağıdır. Bu senetlerde güvenli elektronik imza ile düzenleme ve senet üzerindeki işlemleri gerçekleştirme imkânı kanunen kabul edilmemiştir.

Kambiyo senetleri, geçerlilikleri için kanunda gösterilen zorunlu unsurları içermek zorundadır. Unsurlardaki eksiklik, kanunda aksine düzenleme bulunmadıkça senedin kambiyo vasfını ortadan kaldırır.

Kambiyo senetleri soyut niteliktedir; temel borç ilişkisine ilişkin kişisel def’iler hamilin iyiniyetli olması hâlinde ileri sürülemez. Kötü niyet veya ağır kusur istisna teşkil eder.

Senetler kural olarak ciro ve teslim ile devredilir. Ciro zinciri, hak sahipliğini gösterir ve hamile iyiniyet koruması sağlar.

Senedin üzerinde imzası bulunan herkes, alacaklıya karşı müteselsilen sorumludur. Düzenleyen, cirantalar ve aval verenler, ödeme yapılmadığında kambiyo sorumluluğu altındadır.

Fiil ehliyeti bulunan kişiler kambiyo senedi düzenleyebilir, ciro edebilir veya aval verebilir.

Poliçe, düzenleyenin muhataba verdiği ve belirli bir bedelin lehtara ödenmesi talimatını içeren havale niteliğinde kambiyo senedidir.

Poliçede bulunması gereken zorunlu unsurlar şunlardır:

1. “Poliçe” kelimesi,
2. Kayıtsız ve şartsız ödeme havalesi,
3. Muhatabın adı,
4. Vade,
5. Ödeme yeri,
6. Lehtarın adı,
7. Düzenlenme tarihi ve yeri,
8. Düzenleyenin imzası.

Bazı unsurların eksikliği hâlinde TK’da tamamlayıcı hükümler öngörülmüştür (örneğin vade yoksa poliçe görüldüğünde ödenir).

Poliçe;

– görüldüğünde,

– görüldükten belirli bir süre sonra,

– düzenleme gününden belirli süre sonra,

– belirli bir günde

ödenmek üzere düzenlenebilir.

Yalnızca görüldüğünde veya görüldükten belli süre sonra ödenmesi şart edilen poliçelere faiz kaydı konulabilir.

Yazıyla ve rakamla farklı bedel gösterilmişse yazılı bedel üstün tutulur; birden çok farklı bedel gösterilmişse en düşük olan geçerli sayılır.

Eksik doldurulmuş poliçenin anlaşmaya aykırı şekilde tamamlandığı iddiası, hamil kötü niyetli değilse ileri sürülemez.

Bono, düzenleyenin belirli bir bedeli lehtara ödeme taahhüdünde bulunduğu kambiyo senedidir. Ticaret hayatında en yaygın kullanılan senettir.

Bonoda bulunması gereken zorunlu unsurlar:

1. “Bono” veya “emre yazılı senet” ibaresi,
2. Kayıtsız ve şartsız bir bedel ödeme vaadi,
3. Vade,
4. Ödeme yeri,
5. Lehtarın adı,
6. Düzenlenme tarihi ve yeri,
7. Düzenleyenin imzası.

– Vade yoksa bono görüldüğünde ödenir.

– Ödeme yeri yoksa düzenleme yeri aynı zamanda ödeme yeridir.

– Düzenleme yeri gösterilmemişse düzenleyenin adının yanında yazılı yer esas alınır.

– Zorunlu unsurlardan birinin eksikliği (tamamlayıcı hükümlerin kapsamadığı hâller dışında) bononun geçersizliğine yol açar.

– Poliçeye ilişkin vade, faiz ve bedel kuralları bonoda da uygulanır.

Çek, hesap sahibi tarafından düzenlenen ve muhatap bankaya hitaben yazılan, belirli bir bedelin lehtara veya hamile ödenmesi talimatını içeren kambiyo senedidir. Hukuki niteliği itibarıyla bir ödeme aracıdır; kredi aracı olma işlevi sınırlıdır.

Çek, poliçe hükümlerine tabi olmakla birlikte, niteliği gereği görüldüğünde ödenir. Çekin ödeme aracı oluşu, onun vadeli olarak düzenlenmesini hukuken sınırlamış; uygulamada ileri tarihli çek niteliği, çekin üzerindeki tarih bakımından kanunda öngörülen özel hükümler çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Çek, düzenleyen tarafından imzalanarak tedavüle çıkar; bankaya ibraz edilmek suretiyle ödeme talep edilir. Poliçeden farklı olarak, muhatap yalnızca bankadır ve bankanın kabul beyanı geçerli değildir; çek üzerinde kabul işlemi yapılamaz.

Çek, ticari işlemlerde nakit ödeme yerine kullanılan, hızlı ve güvenilir bir ödeme aracıdır. Kredi fonksiyonu sınırlı olup asıl amacı derhâl ödemedir.

Çek de bono ve poliçe gibi ciro ve teslim yoluyla devredilebilir.

Düzenleyen, cirantalar ve varsa aval verenler müteselsilen sorumludur.

Çek, poliçeye ilişkin hükümlere tabidir. Ancak banka muhataplığı ve ödeme aracı niteliği nedeniyle kendine özgü düzenlemeler içerir. Bu çerçevede çekin temel unsuru, düzenleyenin imzasını taşıyan ve muhatap bankaya hitaben verilen ödeme talimatıdır.

^{Poliçe Görseli ( Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}