Kızılçullu Köy Enstitüsü

Kızılçullu Köy Enstitüsü, Türk eğitim tarihinde Köy Enstitüleri sisteminin köklü kurumlarından biri olarak, İzmir’in Buca ilçesine bağlı Kızılçullu (günümüzde Şirinyer) semtinde 1937 yılında faaliyete geçen eğitim kurumudur. Resmî olarak 17 Nisan 1940 tarihli ve 3803 sayılı Köy Enstitüleri Kanunu ile "Enstitü" statüsünü kazanmadan önce, "Kızılçullu Köy Öğretmen Okulu ve Eğitmen Kursu" adıyla kurulmuş ve sistemin deneysel aşamasında Eskişehir-Çifteler ile birlikte pilot uygulama merkezi işlevi görmüştür. Kurum, Cumhuriyetin kuruluş yıllarında nüfusun büyük çoğunluğunu oluşturan köylülerin eğitim, kültür ve ekonomik düzeylerini yükseltmek amacıyla, köyden alınan çocukların eğitilerek tekrar köye öğretmen ve sağlıkçı olarak gönderilmesi ilkesine dayanmaktadır.

^{Kızılçullu Köy Enstitüsü (}Türk Maarif Ansiklopedisi⁾

Cumhuriyetin ilk yıllarında okuma-yazma oranının düşüklüğü ve köylerdeki öğretmen açığı, eğitim politikalarında yeni arayışları zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda 1936 yılında başlayan "Eğitmen Kursları" denemesi, daha kapsamlı bir modelin habercisi olmuştur. 1937 yılında dönemin Kültür Bakanı Saffet Arıkan ve İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç’un çalışmaları sonucunda, İzmir’de bir Köy Öğretmen Okulu açılması kararlaştırılmıştır.

Kurum, 1937 yılında "Kızılçullu Köy Öğretmen Okulu" adıyla öğretime başlamış, 1940 yılında çıkarılan yasa ile Köy Enstitüsü'ne dönüştürülmüştür. Okulun kurucu müdürlüğünü, daha önce Mahmudiye Köy Eğitmen Kursu'ndaki çalışmalarıyla tanınan eğitimci Mehmet Emin Soysal üstlenmiştir.

Kızılçullu Köy Enstitüsü, diğer köy enstitülerinden farklı olarak, sıfırdan inşa edilen bir arazi üzerine değil, halihazırda var olan gelişmiş bir eğitim kompleksi üzerine kurulmuştur. Enstitü, 1912 yılında Amerikalı misyonerler tarafından inşa edilen ve 1934 yılında kapanan "Amerikan Erkek Koleji" (American Collegiate Institute For Boys) binalarında faaliyete geçmiştir.

İzmir Valiliği tarafından 1937 yılında kamulaştırılan bu yerleşke; derslikler, yatakhaneler, spor salonu, kütüphane, revir, öğretmen lojmanları, tarım arazileri ve çeşitli atölyelerden oluşan yaklaşık 40 binayı kapsayan geniş bir alana yayılmıştır. Meles Çayı kıyısında yer alan ve "Paradiso" olarak da bilinen bu bölge, İzmir şehir merkezine yakınlığı ve sahip olduğu modern altyapı nedeniyle "Lüks Köy Enstitüsü" olarak da nitelendirilmiştir.

Enstitüde uygulanan eğitim modeli, "iş içinde, iş aracılığıyla ve iş için eğitim" ilkesine dayanmaktadır. Öğrencilerin sadece teorik bilgiyle değil, aynı zamanda üretim süreçlerine bizzat katılarak yetişmeleri hedeflenmiştir. Eğitim programı üç ana başlık altında toplanmıştır:

• Kültür Dersleri: Türkçe, Tarih, Matematik vb.
• Ziraat Dersleri: Tarla ziraatı, bahçecilik, hayvancılık vb.
• Teknik ve Sanat Dersleri: Demircilik, dülgerlik, yapıcılık, kızlar için biçki-dikiş vb.

Kızılçullu’da eğitim takvimi, tarımsal faaliyetlerin gerekliliklerine göre "kış" ve "yaz" dönemi olarak ikiye ayrılmıştır. Kış aylarında kültür derslerine ağırlık verilirken, yaz aylarında tarım ve teknik uygulamalar ön plana çıkarılmıştır. Enstitüde karma eğitim modeli uygulanmış, kız ve erkek öğrenciler derslerde ve sosyal yaşamda bir arada bulunmuşlardır. Ayrıca, öğrencilerin dünya literatürünü ve mesleki gelişmeleri takip edebilmeleri amacıyla İngilizce eğitimine de yer verilmiştir.

Kızılçullu Köy Enstitüsü’nde sosyal ve kültürel etkinlikler eğitimin ayrılmaz bir parçası olarak görülmüştür. Kurumda her sabah güne milli oyunlar (Harmandalı, Bengi, Zeybek) oynanarak başlanması bir gelenek halini almıştır. Müzik eğitimine büyük önem verilmiş, başta mandolin olmak üzere akordeon ve bağlama gibi enstrümanların kullanımı yaygınlaştırılmıştır. Hafta sonları düzenlenen eğlence ve müsamerelerde öğrenciler tiyatro oyunları sergilemiş, şiirler okumuş ve müzik dinletileri sunmuşlardır.

Yönetim anlayışında demokratik süreçler işletilmiş, öğrenciler "Okul Başkanlığı" ve nöbetçi öğrenci uygulamalarıyla yönetime aktif olarak katılmışlardır. Temizlik, yemekhane düzeni, bakım ve onarım gibi işler, öğrenciler tarafından nöbetleşe ve imece usulüyle yürütülmüştür; okulda yardımcı personel istihdam edilmemiştir. Öğrencilerin eleştiri ve özeleştiri yapabildikleri "Cumartesi Toplantıları" kurum kültürünün önemli bir öğesidir.

Enstitü, kendi kendine yetebilen bir üretim birimi olarak tasarlanmıştır. Geniş arazilerinde bağcılık, sebze-meyve yetiştiriciliği, zeytincilik, arıcılık ve hayvancılık faaliyetleri yürütülmüştür. Öğrenciler, tarım derslerinde öğrendikleri teknikleri uygulama bahçelerinde pratiğe dökmüş, elde edilen ürünler hem kurumun iaşesinde kullanılmış hem de döner sermaye aracılığıyla ekonomik değere dönüştürülmüştür. Ayrıca Kızılçullu öğrencileri, sadece kendi okullarında değil, diğer bölgelerde kurulan (Hasanoğlan, Ortaklar, Yıldızeli vb.) köy enstitülerinin inşaat çalışmalarına da ekipler halinde katılarak "imece" kültürünü ulusal düzeye taşımışlardır.

Kızılçullu Köy Enstitüsü, 1946 yılından sonra değişen siyasi atmosfer ve eğitim politikalarından etkilenmeye başlamıştır. 1947 yılında eğitim programlarında yapılan değişikliklerle iş eğitimi ve uygulamalı derslerin ağırlığı azaltılmıştır. 1950 yılında alınan bir kararla karma eğitime son verilmiş ve kurum, sadece kız öğrencilerin eğitim gördüğü "Kızılçullu Kız Köy Enstitüsü"ne dönüştürülmüştür. Bu süreçte erkek öğrenciler çevredeki diğer enstitülere nakledilmiştir.

1952 yılında, Türkiye'nin NATO'ya girişi ve bölgenin stratejik önemi nedeniyle, enstitü binalarının ve arazisinin NATO Müttefik Kara Kuvvetleri Karargâhı'na (LANDSOUTHEAST) devredilmesine karar verilmiştir. Bu kararın ardından Kızılçullu Kız Köy Enstitüsü kapatılmış, öğrenciler ve öğretmenler başka şehirlere nakledilmiştir. Böylece, Türk eğitim tarihinin kurumlarından biri olan Kızılçullu Köy Enstitüsü'nün kurumsal varlığı sona ermiştir.