Kovancılar (İlçe)

Kovancılar, Doğu Anadolu Bölgesi’nde Elazığ iline bağlı bir ilçedir. Elazığ şehir merkezinin doğusunda, karayolu ile yaklaşık 67 kilometre mesafede yer almaktadır. İlçe, Elazığ-Bingöl ve Elazığ-Tunceli karayollarının kesiştiği kavşakta bulunmakta olup, ulaşım açısından stratejik bir konuma sahiptir. İlçe arazisi genellikle düz ve geniş bir ova görünümündedir. Batı, güney ve kuzeyden Keban Baraj Gölü ile Murat Nehri çevrelemektedir; bu özellik Kovancılar’a yarımada görünümü kazandırır. Yerleşim alanının zemin yapısı büyük ölçüde alüvyonlardan oluşmaktadır. Doğu Anadolu Fay Zonu üzerinde yer alması nedeniyle birinci derece deprem riski taşımaktadır.

Tarihçe ve Yerleşim

Kovancılar’ın tarihsel geçmişi, milattan önceki yıllara uzanan bölge yerleşimleriyle ilişkilidir. Ancak mevcut yerleşim 1930’lu yıllarda ortaya çıkmıştır. 1934 yılında Türkiye ile Romanya arasında yapılan mübadele anlaşması kapsamında, Romanya’nın Silistre vilayetindeki Tutrakan ilçesinin Kovancılar köyünden yaklaşık 300 hanelik Türk nüfus, Türkiye’ye göç ettirilmiş ve 1935 yılında Elazığ’ın Kovancılar ovasına yerleştirilmiştir. Yerleşim tamamen boş ve çorak bir arazide, devlet tarafından planlı olarak kurulmuştur. Kuruluşta kerpiç duvarlı ve kargir çatılı evler inşa edilmiştir. Yerleşim yeri göçmenlerin geldikleri köyün adını alarak Kovancılar adını taşımaya başlamıştır. Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk planlı köylerinden biri olarak kabul edilen Kovancılar, 1967 yılında belediye teşkilatını kurmuş ve 19 Haziran 1987 tarihli 3392 sayılı kanunla ilçe statüsüne yükselmiş, 5 Mayıs 1988 tarihinde ise ilk kaymakam göreve başlamıştır.

Nüfus ve Demografi

2014 yılı verilerine göre, Kovancılar ilçe merkezinin nüfusu yaklaşık 23.300, köy ve mahallelerle birlikte toplam nüfusu ise 39.700 civarındadır. İlçede okuma yazma oranı %93 düzeyindedir. İlçeye bağlı 1 belediye, 10 mahalle, 81 köy ve 68 mezra bulunmaktadır. Nüfusun büyük bir kısmı (%80) tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır. Geri kalan nüfusun yaklaşık %20’si ise yurtdışında çeşitli ülkelerde işçi olarak çalışmakta, bu durum ilçenin ekonomik gelişimine özellikle konut sektörü açısından katkı sağlamaktadır.

Kültürel ve Tarihî Varlıklar

Kovancılar ilçesinde kültürel ve tarihî açıdan önemli birkaç yapı bulunmaktadır. Bunlar arasında Çakırkaş (Hoşmat) Kilisesi, Ekinözü Çeşmesi ve İbrahim Bey Sarayı sayılmaktadır.

Çakırkaş (Hoşmat) Kilisesi, bölgedeki tarihî Ermeni mirasının önemli örneklerinden biridir. Kilise, bölgenin eski yerleşimlerinden birinde yer almakta olup, mimari ve kültürel açıdan değerlidir. Ancak günümüzde kullanımı ve korunma durumu sınırlıdır.

Ekinözü Çeşmesi, Kovancılar ve çevresinde tarihi su kaynakları ve çeşmeler arasında yer alır. Geleneksel Osmanlı dönemi mimari özelliklerini taşır ve bölge halkının tarih boyunca su ihtiyacını karşılamada önemli bir yapı olmuştur.

İbrahim Bey Sarayı ise, ilçede Osmanlı döneminden kalan önemli sivil mimari örneklerinden biridir. Bölgedeki yerel yönetici veya ileri gelen ailelere ait olduğu düşünülen yapı, dönemin mimari tarzını yansıtır ve kültürel miras kapsamında değerlendirilmektedir. Sarayın günümüzdeki durumu hakkında detaylı bilgiler sınırlı olmakla birlikte, bölgenin tarihî dokusunu tamamlayan unsurlar arasındadır.

Çakırkaş Kilisesi (Kültür Turizm Bakanlığı)

Ekonomi ve Tarım

Kovancılar ekonomisi ağırlıklı olarak tarıma dayalıdır. İlçe topraklarının yaklaşık %35’inde küçük aile işletmeleri biçiminde tarım yapılmaktadır. Tarım alanları genel olarak hububat ve şeker pancarı üretimine yöneliktir. Son yıllarda endüstri bitkileri (şeker pancarı, ayçiçeği, kavun, karpuz) ile sebzecilik (domates, biber vb.) önem kazanmıştır. Özellikle Çaybağı ve civar köylerde ticari amaçlı sebzecilik yapılmaktadır. İlçede 1992 yılında tamamlanan Palu-Kovancılar Sulama Projesi ile sulu tarıma geçilmiştir. Bu proje ilçede tarımın verimliliğini artırmış, ekonomik yapıyı olumlu yönde etkilemiştir. Toplam tarım arazisi 400.000 dekar civarındadır ancak sulu tarım yapılan alan yalnızca %5 kadardır. Ayrıca yem bitkilerinin üretimi hayvancılık açısından teşvik edilmektedir.

Sanayi ve Hizmetler

İlçede Elazığ’ın en büyük sanayi tesislerinden biri olan Ferrokrom Fabrikası Yarımca köyünde faaliyet göstermektedir. Ayrıca ETİ Holding Genel Müdürlüğü ve bağlı kuruluşları ilçede önemli işverenlerdir. İlçenin hizmet altyapısı gelişmiştir; telefon altyapısı ve GSM operatörleri tüm yerleşim birimlerinde hizmet vermektedir. Ulusal televizyon kanallarının yayınları mevcut olup, uydu aracılığıyla diğer kanallar da izlenebilmektedir. İlçede bir halk kütüphanesi ve bölgesel yayın yapan bir radyo istasyonu bulunmaktadır.