Kuleli Askeri Lisesi

Kuleli Askerî Lisesi, İstanbul’un Üsküdar ilçesi Çengelköy sahili şeridinde yer alan, Türk Silahlı Kuvvetleri’ne subay ve Kara Harp Okulu’na öğrenci yetiştirme amacı güden köklü bir askerî eğitim kurumudur. Temelleri 21 Eylül 1845 tarihinde Sultan Abdülmecid döneminde "Mekteb-i Fünun-u İdadiye" adıyla Dolmabahçe Çinili Köşk’te atılmıştır. ^【1】

Kurum, 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleşen darbe girişimi sonrasında yayımlanan 669 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kapatılmış olup yerleşkesi Milli Savunma Üniversitesi bünyesine dahil edilmiştir.^【2】

Kuleli Askerî Lisesi’nin bulunduğu bölge, Fatih Sultan Mehmed devrinde "Papaz Koruluğu" olarak bilinmekte ve burada bir manastır yer almaktaydı. II. Mahmud döneminde (1826-1839) Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasının ardından kurulan Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye ordusunun süvarileri için 1828 yılında bölgeye kagir bir kışla inşa edilmiştir. ^【3】1845 yılında kurulan Mekteb-i Fünun-u İdadiye, 1846-1872 yılları arasında Maçka ve Harbiye kışlalarında eğitim vermiş, 1872 yılında ise günümüzdeki Kuleli Kışlası’na taşınmıştır.^【4】

Okulun tarihi seyri içinde çeşitli savaşlar nedeniyle geçici yer değişiklikleri yaşanmıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında kışla hastaneye dönüştürülünce eğitim Pangaltı’daki Mekteb-i Harbiye binasında devam etmiş, öğrenciler 1879 yılında tekrar Kuleli’ye dönmüştür. Balkan Savaşları sırasında kışlanın yeniden hastane yapılması üzerine öğrenciler Adile Sultan Sarayı ve Beylerbeyi Sarayı civarındaki binalara nakledilmiştir. ^【5】

Birinci Dünya Savaşı sonrası İstanbul’un işgali döneminde (1920) İngilizler tarafından boşaltılan kışla, bir süre Ermeni yetimhanesi olarak kullanılmış; okul ise Kağıthane ve Maçka civarındaki binalara taşınmıştır. Milli Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından 6 Ekim 1923’te kışla tekrar Türk makamlarına teslim edilmiştir.^【6】

Cumhuriyet döneminde, 1924 yılındaki Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile okul bir süre sivil liseye dönüştürülerek "Kuleli Lisesi" adını almış ancak 1925 yılında tekrar askerî statüye dönerek "Kuleli Askerî Lisesi" ismini kazanmıştır. İkinci Dünya Savaşı yıllarında, Alman birliklerinin Balkanlar’a ilerlemesi üzerine bir güvenlik tedbiri olarak okul Mayıs 1941’de Konya’ya nakledilmiş, kışla ise 1000 yataklı bir askerî hastane olarak hizmet vermiştir. Okul, 18 Ağustos 1947’de tekrar İstanbul’daki tarihi yerleşkesine dönmüştür.^【7】

Kuleli Askerî Lisesi, Milli Eğitim Kanun ve programlarına bağlı bir ortaöğretim müessesesi olarak faaliyet göstermiştir. İdari açıdan askerî bir yönetim yapısına sahip olan okul, kuruluşundan itibaren ordu müşirlerinin ve Askerî Mektepler Nazırlığı’nın denetiminde bulunmuştur. Kurumun temel amacı, Türk Silahlı Kuvvetleri’ne subay adayı yetiştirmek ve Kara Harp Okulu’na donanımlı öğrenci kaynağı sağlamaktır. Kapatılma kararı sonrasında kurumun fiziki yapıları Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı Milli Savunma Üniversitesi bünyesine devredilmiştir.^【8】

^{Kuleli Askeri Lisesi} (Anadolu Ajansı)

Okulun eğitim sistemi kuruluş yıllarında beş yıl olarak planlanmıştır. İlk yıllarda müfredat ağırlıklı olarak Arapça, Farsça, dini bilimler ve matematik (hesap, hendese) üzerine kuruluyken, zamanla fen bilimleri ve askerî derslerin ağırlığı artırılmıştır. ^【9】

1873-1875 yılları arasında programa "Hikmet-i Askeriye" (Askerî Felsefe) ve "Kimya-yı Askeriye" dersleri eklenmiştir. Yabancı dil eğitiminde başlangıçta Fransızca zorunlu tutulmuş, ilerleyen dönemlerde İngilizce, Almanca ve bir dönem Rusça dersleri de verilmiştir.^【10】

Okula öğrenci kabul şartları zamanla değişim göstermiştir. 1845 yılındaki nizamnameye göre adayların 12-17 yaşları arasında olması, aslı ve neslinin bilinmesi, ahlaklı ve yetenekli görülmesi şart koşulmuştur. İlk dönemlerde rüşdiye mezunları kabul edilirken, modern dönemde ortaokulu bitiren Türk çocukları arasından seçme imtihanları ile öğrenci alınmıştır. ^【11】Kayıt-kabul işlemlerinde sağlık muayeneleri ve güvenlik soruşturmaları esas teşkil etmiştir.^【12】

Kuleli Kışlası, klasik Osmanlı kışla mimarisinin özelliklerini yansıtan dikdörtgen planlı bir yapıdır. 1844-1845 yıllarında ahşap kışlanın yanması üzerine kagir olarak yeniden inşa edilmiş ve yanına bir hastane binası eklenmiştir. 1861-1876 yılları arasında Sultan Abdülaziz tarafından kışla aslına uygun olarak yeniden yaptırılmıştır. Deniz tarafındaki kapı üzerinde Sultan Abdülaziz’in tuğrası yer almaktadır. Yerleşke içinde ana bina dışında, Sultan II. Abdülhamid tarafından yaptırılan ve günümüzde revir olarak kullanılan hastane binası (Yukarı Mektep) ve 1845 tarihli manej binası bulunmaktadır. Kışlanın iki köşesinde beşer katlı kuleler yer almaktadır.^【13】

Okul yönetimi, Kurmay Albay rütbesindeki bir okul komutanı ve çeşitli sınıflara mensup subaylar tarafından yürütülmüştür. Öğretim kadrosunda üniversite mezunu sivil öğretmenler ile asker öğretmenler (subay muallimler) görev yapmıştır. Tarihi süreçte okul komutanlığı yapmış isimler arasında Kaymakam Vehip Bey, Kurmay Albay Ragıp Altan ve Kurmay Albay M. Adil Peköz gibi isimler bulunmaktadır. Mustafa Kemal Atatürk’ün Manastır’daki tarih öğretmeni Mehmet Tevfik (Bilge) Efendi de okulda öğretmenlik yapmış personel arasındadır.^【14】

Kuleli Askerî Lisesi, geniş bir coğrafyadan gelen ve Türk ordusuna sadakatle hizmet etmeyi amaçlayan öğrencilere ev sahipliği yapmıştır. Öğrenci kadrosu içinde babası emniyet teşkilatında veya askeriyede görev yapan çok sayıda çocuk yer almıştır. Mezunları arasında Genelkurmay başkanları, kuvvet komutanları, devlet adamları ve Kazım Karabekir gibi Kurtuluş Savaşı kahramanları bulunmaktadır. ^【15】

^{Kuleli Askeri Lisesi Öğrencileri} (Büyük İstanbul Tarihi)

Okulda öğrencilerin fiziksel ve kültürel gelişimi için çeşitli faaliyetler düzenlenmiştir. Müfredata 1860’lı yıllarda jimnastik dersi eklenmiş, yüzme eğitimi kışlanın konumu itibarıyla teşvik edilmiştir. Resim, musiki ve el işleri gibi sanatsal dersler öğrencilerin sosyal becerilerini geliştirmek amacıyla müfredatta yer bulmuştur. Vehip Bey’in komutanlığı döneminde yemekhane sistemi modernize edilmiş, öğrencilere bireysel mutfak gereçleri sağlanarak görgü kurallarına yönelik terbiye verilmeye çalışılmıştır.^【16】

Kuruluş döneminde, Harbiye ve İdadi mekteplerinin Avrupa seviyesine ulaştırılması için yurt dışından uzman öğretmenler getirilmesi ve başarılı subayların Avrupa’da eğitim görmesi gibi projeler hayata geçirilmiştir. 1928 yılında yabancı dil eğitimini güçlendirmek amacıyla Alman vatandaşı Hans Barnay Müller gibi yabancı uzmanlar okulda görevlendirilmiştir.^【17】

15 Temmuz 2016 gecesi düzenlenen darbe girişimi sırasında Kuleli Askerî Lisesi, kalkışmanın İstanbul’daki merkezlerinden biri olarak kullanılmıştır. Okul komutanları eski albaylar Mürsel Çıkrıkçı ve Muammer Aygar’ın idaresindeki askerî personel ve bazı öğrenciler, okul yerleşkesinden ayrılarak Çengelköy, Vaniköy ve Beykoz bölgelerindeki stratejik noktaların kontrolünü ele geçirmeye çalışmıştır. Bu süreçte Çengelköy Polis Merkezi’nin işgal edilmesi ve sivil halka müdahale edilmesi olayları yaşanmıştır. Yaşanan çatışmalar sonucunda Burak Cantürk, Fatih Dalgıç, Gökhan Esen, Halil Kantarcı, Kader Sivri, Murat Akdemir, Mustafa Cambaz ve Osman Yılmaz adlı sekiz sivil hayatını kaybetmiştir.^【18】

^{15 Temmuz Darbe Gecesi} (Anadolu Ajansı)

Kuleli Askerî Lisesi yerleşkesinde 15 Temmuz 2016 gecesi cereyan eden olaylara ve sonrasındaki adli sürece dair İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Terör ve Örgütlü Suçlar Bürosu tarafından hazırlanan 1.318 sayfalık iddianame, 17 Nisan 2018 tarihinde İstanbul 32. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kabul edilerek yargılama süreci başlatılmıştır. Soruşturma kapsamında hazırlanan bu kapsamlı belgede, darbe girişimi sırasında Çengelköy, Vaniköy ve Beykoz bölgelerinde yaşanan olaylar ile Çengelköy Polis Merkezi’nin işgal teşebbüsü tüm detaylarıyla yer almıştır. İddianamede, okulun eski komutanları Mürsel Çıkrıkçı ve Muammer Aygar’ın da aralarında bulunduğu 39’u rütbeli asker, 9’u askerî öğrenci olmak üzere toplam 103 şüpheliye yer verilmiş; yargılama sürecinde darbeci askerlere yardım ettikleri gerekçesiyle 14 eski polisin dosyası da bu davayla birleştirilerek toplam sanık sayısı 117’ye yükseltilmiştir.^【19】

Söz konusu olaylar neticesinde Burak Cantürk, Fatih Dalgıç, Gökhan Esen, Halil Kantarcı, Kader Sivri, Murat Akdemir, Mustafa Cambaz ve Osman Yılmaz’ın "maktul" olarak yer aldığı iddianamede, ayrıca 16 mağdur ve 195 müşteki saptanmıştır. Belgeye göre, kalkışma sırasında vatandaşlar ve kolluk görevlilerinden oluşan 135 kişi "kasten öldürmeye teşebbüs" suçuna maruz kalmış, bunlardan 62’si ateşli silahlarla yaralanmış, 33 vatandaşın ise hürriyeti kısıtlanmıştır. Ayrıca, Çengelköy Polis Merkezi dâhil olmak üzere 5 kamu binasının hasar gördüğü, 46 kişinin araç ve iş yerinin zarara uğradığı kayıt altına alınmıştır.^【20】

İddianamenin detaylarında, kurum içindeki örgütsel yapılanmaya dair somut deliller de ortaya konulmuştur. Eski Albay Mehmet Karabekmez’in okul komutanlığındaki çalışma odasında yapılan aramalarda, her sayfası paraflanmış "Meslek Grupları Çizelgesi" ve "Babası Askeri Personel Olan Öğrenci İsim Listesi" gibi dokümanlar ele geçirilmiştir. Bu listelerde, babaları emniyet teşkilatında veya askeriyede görev yapan öğrencilerin FETÖ/PDY ile iltisak durumlarına göre sınıflandırıldığı ve bazı isimlerin karşısına olumlu notlar düşüldüğü tespit edilmiştir. MİT tarafından gerçekleştirilen güvenlik soruşturmaları verilerinin de yer aldığı iddianameye göre, 54 askerî öğrencinin birinci derece yakınlarının terör örgütüyle irtibatlı olduğu saptanmıştır. Ayrıca, 2011-2015 yılları arasında okula giriş yapan öğrenciler arasında hakkında olumsuz güvenlik soruşturması bulunanların sayısının zamanla arttığı ve 2014 yılında bir öğrenci velisinin BİMER’e yaptığı başvuruda "birçok çocuğun cemaat tarafından hazırlanarak okula sokulduğunu" beyan ettiği bilgilerine yer verilmiştir.^【21】

^{15 Temmuz Darbe Gecesi} (Anadolu Ajansı)

Yargılanan şüpheliler hakkında "Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs", "TBMM’yi ortadan kaldırmaya teşebbüs" ve "Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya teşebbüs" suçlarından üçer kez ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası talep edilmiştir. Buna ek olarak, sanıkların "kasten öldürme", "kasten yaralama", "kişiyi hürriyetinden yoksun kılma" ve "mala zarar verme" gibi suçlardan da ayrıca cezalandırılmaları istenmiştir. Bu hukuki süreç, 171 yıllık Kuleli Askerî Lisesi’nin 669 sayılı KHK ile kapatılmasına zemin hazırlayan temel gerekçeleri belgelemiştir.^【22】

15 Temmuz darbe girişimi sonrasında yürütülen yeniden yapılanma çalışmaları kapsamında, askerî okulların FETÖ üyelerinin sızmasına açık hale geldiği gerekçesiyle kapatılmasına karar verilmiştir. 171 yıllık bir geçmişe sahip olan Kuleli Askerî Lisesi, 31 Temmuz 2016 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan 669 sayılı KHK ile kapatılmıştır.

Kurumun öğrencileri sivil okullara nakledilmiş, tarihî yerleşkesi ise yeni kurulan Milli Savunma Üniversitesi bünyesine dahil edilmiştir. Günümüzde kışla binası Milli Savunma Üniversitesi yabancı dil hazırlık sınıflarına ve çeşitli idari birimlere ev sahipliği yapmaktadır. ^【23】