Kuzey Amerika Ticaret Anlaşması (CUSMA)

Kuzey Amerika Ticaret Anlaşması, Kanada'da bu adla, Amerika Birleşik Devletleri'nde ise Amerika Birleşik Devletleri-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) adıyla bilinen ve Kanada, Amerika Birleşik Devletleri ile Meksika arasında 1 Temmuz 2020 tarihinde yürürlüğe giren serbest ticaret anlaşmasıdır.^【1】 Anlaşma, 1994'ten beri yürürlükte olan Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması'nın (NAFTA) yerini almıştır.^【2】 CUSMA, imzalanmasından altı yıl sonra taraf ülkelerin ortak bir gözden geçirme yapmasını öngören yapısı gereği 1 Temmuz 2026'da ilk resmi gözden geçirme sürecine girmiştir.^【3】

NAFTA'nın yeniden müzakeresi süreci, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump'ın talebi üzerine Ağustos 2017'de başlatılmıştır.^【4】 Görüşmelerin ardından ortaya çıkan yeni anlaşma, Trump, dönemin Kanada Başbakanı Justin Trudeau ve Meksika Devlet Başkanı Enrique Peña Nieto tarafından Kasım 2018'de Buenos Aires'te düzenlenen G20 Zirvesi'nde imzalanmıştır.^【5】 Anlaşma, üç ülkenin onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından 1 Temmuz 2020'de yürürlüğe girmiştir.^【6】

CUSMA, taraf ülkeler arasında yıllık yaklaşık 1,6 trilyon dolarlık ticareti kapsamakta, Kuzey Amerika otomotiv sektörünün entegrasyonuna katkı sağlamakta ve bölgede milyonlarca istihdamı desteklemektedir.^【7】 Anlaşma yaklaşık 510 milyon kişiyi kapsayan bir bölgeyi düzenlemektedir.^【8】 Amerika Birleşik Devletleri Ticaret Temsilciliği (USTR) verilerine göre, ABD'nin USMCA ülkeleriyle toplam mal ve hizmet ticareti 2022 yılında 1,8 trilyon dolara ulaşmış; bu ticaretin 789,7 milyar dolarlık kısmı ihracat, 974,3 milyar dolarlık kısmı ithalat olarak gerçekleşmiştir.^【9】 Aynı yıl ABD'nin USMCA ülkelerindeki doğrudan yabancı yatırım stoku 569 milyar dolar olarak kaydedilmiştir.^【10】

Anlaşma, imzalanmasından 16 yıl sonra, 1 Temmuz 2036'da, taraflar bir uzatma üzerinde anlaşmadığı takdirde sona erecek şekilde tasarlanmıştır.^【11】

^{ABD ile Meksika bayrakları -} (Anadolu Ajansı)

Anlaşmanın yeniden müzakere edilmesi durumunda masaya gelmesi beklenen başlıklar arasında; ABD'nin otomotiv sektöründe asgari ABD içerik eşikleri getirmesi, Meksika ve Kanada'nın üretim ile tarım ürünlerine tarife oranlı kotalar uygulaması, menşe kurallarının güçlendirilmesi ve tercihli tarife muamelesinden yararlanan ürün kapsamını daraltmak amacıyla asgari ücret eşiklerinin yükseltilmesi yer almaktadır. CSIS raporlarında, bu düzenlemelerin hukuki belirsizlikleri azaltma potansiyeli taşımakla birlikte, üç ülkenin üretim maliyetleri, bölgesel rekabet gücü, enflasyon oranları ve istihdam verileri üzerinde doğrudan etkileri olacağı; ayrıca güvenlik, göç ve sınır yönetimi alanlarındaki üçlü işbirliği süreçlerini de şekillendireceği belirtilmektedir.

Anlaşmanın 32.10. Maddesi, taraf ülkelerin piyasa ekonomisi olmayan ülkelerle (örneğin Çin) yapacakları serbest ticaret anlaşmalarını sınırlandırmaktadır; ancak bu madde, artan Çin yatırımlarıyla ilişkili ulusal güvenlik prosedürlerini doğrudan düzenlememektedir. Mevcut durumda ABD, gelen yatırımları güvenlik riskleri açısından taramak amacıyla Yabancı Yatırımı İnceleme Komitesini (CFIUS), Kanada ise Yatırım Kanadası Yasası kapsamındaki mekanizmaları kullanmaktadır; Meksika'nın ise henüz bu kapsamda yapılandırılmış bir ulusal güvenlik inceleme çerçevesi bulunmamaktadır. Stratejik analizlerde, tek taraflı tarife veya kısıtlama uygulamalarının yerine, hassas yatırımlara ilişkin ortak ölçütler tanımlayacak üçlü veya bölgesel düzeyde koordine edilmiş bir yatırım tarama mekanizmasının kurulması seçeneği üzerinde durulmaktadır.^【12】

Anlaşmanın 34.7. Maddesi, Kanada, Amerika Birleşik Devletleri ve Meksika'nın altı yıllık işaretinde resmi bir gözden geçirme yapmasını zorunlu kılmaktadır.^【13】 Bu süreç, üç hükümetin Serbest Ticaret Komisyonu aracılığıyla anlaşmanın etkinliğini değerlendirmesini, her ülkenin önerilerini dikkate almasını ve gerekli eylemler konusunda mutabakata varmasını gerektirmekte; bu eylemler arasında anlaşmanın 16 yıl daha uzatılması veya 2036'da sona ermesine izin verilmesi yer almaktadır.^【14】 Her ülke, işletmeler, sendikalar, hükümet dışı kuruluşlar, yasa koyucular ve yerel yönetimler dahil paydaşlardan girdi toplayabilmektedir.^【15】

İlgili madde metninde, komisyonun önerileri hangi kriterlere göre önceliklendireceği veya teknik uygulama değerlendirmesi ile temel şartların yeniden müzakeresi arasındaki sınırların nasıl çizileceği konusunda detaylı alt başlıklar yer almamaktadır. Bu durum, tarafların süreç boyunca daha geniş kapsamlı talepleri gündeme getirmesine hukuki zemin hazırlamaktadır.

1 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla taraflar önünde üç seçenek bulunmaktadır: anlaşmanın 16 yıl daha uzatılarak 2042'ye taşınması; tam mutabakat sağlanamaması durumunda anlaşma süresi dolana kadar sürdürülecek yıllık gözden geçirme süreci; veya taraflardan birinin altı ay önceden bildirimde bulunarak anlaşmadan çekilmesi.^【16】 Anlaşmanın 34.6. Maddesi uyarınca herhangi bir taraf, gözden geçirme sürecinden bağımsız olarak altı aylık bildirimle anlaşmadan çekilme hakkına sahiptir.^【17】

Gözden geçirme sürecinin başlaması sonrasında Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Meksika ile ayrı ayrı ikili görüşmeler yürütmüştür.^【18】 ABD ile Meksika arasındaki müzakerelerin, ABD ile Kanada arasındakilere kıyasla daha ileri bir aşamaya ulaştığı düşünülmektedir.^【19】

ABD ile Meksika arasındaki ilk ikili görüşme turu Meksika'da gerçekleştirilmiş; bu turda otomotiv menşe kuralları, çelik ve alüminyum ile ekonomik güvenlik konuları öncelikli olarak ele alınmıştır.^【20】 Aynı turda iki ülke, tıbbi cihazlar, ilaç ve kozmetik ürünleri gibi sektörlerde mevzuat uyumluluğunu artırmak üzere işbirliğini ilerletmenin önemini kabul etmiştir.^【21】 USTR açıklamasında, ABD'nin USMCA'nın ABD'li üreticilere, çiftçilere, işçilere ve her ölçekten işletmeye fayda sağlamasının, üçüncü ülkelerin bundan haksız biçimde yararlanmasının önlenmesinin önemini vurgulamaya devam ettiği belirtilmiştir.^【22】

İkinci tur 16-17 Haziran 2026'da Washington'da gerçekleştirilmiş; bu turda taraflar sanayi ürünlerine ilişkin menşe kuralları ve ekonomik güvenlik konularında ilerleme kaydetmiş, tarım, işçi hakları ve çevre başlıklarında kavramsal görüşmelere başlamıştır.^【23】 Aynı görüşmede taraflar, anlaşmanın 12. Bölümünü (Sektörel Ekler) düzenleyici uyumu artırmak amacıyla gözden geçirecek bir komitenin kurulmasını desteklemiştir.^【24】 Üçüncü tur, Temmuz ayının üçüncü haftasında Mexico City'de yapılması planlanmıştır.^【25】

Kanada tarafında, Kanada-ABD Ticaret Bakanı Dominic LeBlanc ile ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer arasındaki görüşmeler sürmüştür.^【26】 ABD'nin Kanada'ya yönelik talepleri arasında Kanada süt pazarına daha geniş erişim, büyük ABD yayın platformlarına uygulanan Kanada vergilerinin kaldırılması ve tarifelere yanıt olarak bazı eyaletlerde uygulanan Amerikan alkolü boykotlarının sona erdirilmesi yer almıştır.^【27】 ABD ayrıca Meksika ile yürüttüğü görüşmelerde Kuzey Amerika'da üretilen araçların en az yüzde 50 oranında Amerikan içeriği taşımasını talep etmiş; bu durum benzer bir talebin Kanada'ya da yöneltilebileceği yönünde değerlendirmelere yol açmıştır.^【28】 Kanada Başbakanı Mark Carney, Kanada'da üretilen otomobillerin ortalama olarak zaten bu orana yakın ABD içeriği taşıdığını belirtmiştir.^【29】

ABD Başkanı Donald Trump, gözden geçirme sürecine ilişkin çeşitli tarihlerde birbiriyle çelişen açıklamalarda bulunmuştur. Ocak 2026'da Detroit ziyareti sırasında anlaşmayı "irrelevant" (ilgisiz/önemsiz) olarak nitelendirmiştir.^【30】 Aynı ziyarette, Kanada ve Meksika'da üretilen araçlara ihtiyaç duymadıklarını, üretimin ABD'ye taşınmasını istediklerini ifade etmiştir.^【31】

Haziran 2026'da Oval Ofis'te düzenlenen bir imza töreni sonrasında ise anlaşmayı "yenilemek niyetinde olmadığını" belirtmiş, NAFTA'yı "şimdiye kadarki en kötü ticaret anlaşması" olarak nitelendirmiş, USMCA'yı ise bu yapıyı iyileştiren bir düzenleme olarak sunmuştur.^【32】 Trump, "Kanada'nın ve Meksika'nın sahip olduğu hiçbir şeye ihtiyacımız yok ama onların bizim sahip olduğumuz her şeye ihtiyacı var" ifadesini kullanmış, iki ülkeyle ticarette ABD'nin açık verdiğini savunmuştur.^【33】 Anlaşmayı "daha iyi" kılan unsurun sona erdirme hakkı olduğunu vurgulamıştır.^【34】

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Kanada-ABD müzakerelerinin Meksika'ya kıyasla daha yavaş ilerlemesini Kanada'nın ABD tarifelerine karşılık misilleme kararına bağlamış, "Dünyada bize karşı misilleme yapan iki ülke vardı: Çin Halk Cumhuriyeti ve Kanada" değerlendirmesinde bulunmuştur.^【35】 Trump, Haziran 2026'da Truth Social'da Kanada ekonomisinin durgunluğuna ilişkin bir haberi paylaşarak "51. eyalet" söylemini yinelemiştir.^【36】

Kanada, Haziran 2026'da resmi olarak anlaşmanın 16 yıl daha uzatılması talebini iletmiştir. LeBlanc, ABD ve Meksika'daki muhataplarına gönderdiği bildirimde CUSMA'yı "son derece faydalı" olarak nitelendirmiş, anlaşmanın Kuzey Amerika ülkelerine küresel rekabet avantajı sağladığını belirtmiştir. Kanada'nın anlaşmada geliştirilebilecek alanlar bulunduğunu kabul ettiğini, üç ulusun uzun vadeli refahına fayda sağlayabilecek önerileri değerlendirmeye açık olduğunu ifade etmiştir. LeBlanc, sektörel tarifelerin ele alınmasına yönelik ABD ile görüşmelerin de paralel olarak sürdürüleceğini aktarmıştır.^【37】

Başbakan Carney, Trump yönetiminin Kanada çeliği, alüminyumu, otomobilleri ve kerestesine uyguladığı sektörel tarifelerin kaldırılmasını veya düşürülmesini talep etmiş, kötü bir anlaşmayı imzalamaya istekli olmadığını vurgulamıştır.^【38】 Temmuz 2026'daki üçlü toplantı öncesinde bir anlaşmaya varılmasını beklemediğini belirtmiş, "Başkanla gördüğüm şey şu: anlaşmaya yakın değilsinizdir, sonra bir anlaşma yaparsınız" demiştir.^【39】 Carney, Trump'ın USMCA'yı sevmediğinin "sır olmadığını" ancak ABD müzakerecilerinin anlaşmanın temel yapısının sağlam olduğunu kabul ettiğini kaydetmiştir.^【40】 New York'ta iş dünyasına yaptığı bir konuşmada, güçlü bir Kanada ekonomisinin ABD'de büyümeyi destekleyeceğini savunmuştur.^【41】

Ekim 2025'te Kanada ile ABD arasında bir uzlaşı zemini arandığı, ancak Ontario eyaletinin Amerikan kanallarında yayınladığı tarife karşıtı reklamın süreci etkilediği, ABD'nin Kanada Büyükelçisi Pete Hoekstra tarafından aktarılmıştır. Carney hükümeti, ülkenin ekonomik büyüme verileri ve gençlik işsizliği oranları üzerinden muhalefet milletvekillerinin eleştirilerine konu olmaktadır.^【42】

Meksika da anlaşmanın yenilenmesi yönünde resmi çağrıda bulunmuştur. Ekonomi Bakanı Marcelo Ebrard, Meksika'nın pozisyonunun anlaşmanın uzatılması yönünde olduğunu, anlaşmanın önümüzdeki yıllarda da yürürlükte kalacağını ancak 16 yıllık bir uzatma istediklerini belirtmiştir.^【43】

Gözden geçirme sürecinde taraflar arasında öne çıkan başlıca konular arasında otomotiv menşe kuralları ve asgari Amerikan içerik oranı, çelik-alüminyum ve otomobillere uygulanan ABD tarifeleri, Kanada'nın süt ürünleri pazarına erişim, ABD yayın platformlarına uygulanan dijital hizmet vergileri, bazı Kanada eyaletlerinde uygulanan Amerikan alkolü boykotları ve üçüncü ülkelerin -özellikle Çin'in- anlaşma kapsamındaki tarife muafiyetlerinden dolaylı yararlanmasının önlenmesi yer almıştır.^【44】 ABD tarafı, Meksika'ya yönelik talep listesinin Kanada'ya kıyasla daha kapsamlı olduğunu bildirmiştir.^【45】