Köken

Arapça lā (لا - "değil, yok"), ‘alā (عَلَى - "üzerine, üzere") edatları ile ta‘yīn (تعيين - "belirleme, belirgin kılma") sözcüğünün birleşmesinden oluşan lā ‘ale’t-ta‘yīn terkibinden Türkçeye geçmiştir. Kelimenin kökenindeki ta‘yīn sözcüğü; Arapça ‘ayn (عَيْن - "belirli ve tanımlı şey") kökünden türetilen ‘ayyana (belirledi, atadı) fiilinin tef‘īl veznindeki masdarıdır.

Türkçedeki yazılı kayıtlarda tespit edilen en eski kullanımı 1804 yılına, M. Hafid Efendi’nin Islâhi'l-Galatâti'l-Meşhûre adlı eserine dayanmaktadır. Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki (1900) eserinde kelimeyi "tayin ve tahsis etmeksizin, her ne ve her kim olursa" şeklinde tanımlayarak kullanım sınırlarını çizmiştir.^【1】

Kullanım Alanları

• İstatistik ve Bilimsel Metodoloji: Örneklem seçimi süreçlerinde, bir yöntemin sistematik mi yoksa rastlantısal mı olduğunu tanımlamak amacıyla teknik bir terim olarak başvurulur.
• Edebiyat ve Eleştiri: Bir eserin, karakterin veya üslubun derinlikten yoksunluğunu, sıradanlığını veya üzerinde yeterince düşünülmemiş olduğunu ifade etmek için kullanılır.
• Hukuk ve Bürokrasi: Herhangi bir kişi veya nesneye yönelik özel bir atama yapılmadığı, genel ve ayırımsız bir durumun söz konusu olduğu bağlamlarda tercih edilir.
• Felsefe ve Ontoloji: Zorunluluk arz etmeyen, tözsel bir nitelik taşımayan ve gelişigüzel olarak ortaya çıkan durumları betimlemek için kullanılır.