Leet

Leet (leetspeak, 1337 veya eleet olarak da yazılabilir), öncelikle bilgisayar aracılı iletişimde kullanılan alternatif, sosyolektal bir yazım sistemi ve yazım geleneğidir. 1980'lerde bilgisayar korsanları ve çevrimiçi alt kültürler arasında BBS'lerde (Bulletin Board Systems) ortaya çıkan bu sistem, standart Latin harflerinin görsel veya fonetik olarak benzer sayılar, ASCII sembolleri ve değiştirilmiş karakter kombinasyonlarıyla kasıtlı olarak değiştirilmesiyle tanımlanmaktadır.^【1】 Başlangıçta anahtar kelime tabanlı metin filtrelerini atlatmak, içerik denetiminden kaçınmak ve seçkin teknik gruplar içindeki statüyü belirtmek amacıyla bir ikame kodu olarak tasarlanan leetspeak, daha sonra çevrimiçi oyunlara, sohbet kanallarına ve internet forumlarına yayılmıştır. Zamanla, kendine özgü türetme sonekleri, standart dışı gramer ve özel bir jargon içeren bir çevrimiçi sosyolekteye dönüşürken, aynı zamanda siber güvenlik analizi ve psikodilbilimsel bilişsel araştırmalarda da çalışma konusu haline gelmiştir.

^{"bu bir leetspeak metni" Resim: Ömer Faruk Bilcan}

“Leet” terimi, 1980’lerde Bülten Tahtası Sistemleri’nde (BBS) ayrıcalıklı erişim haklarına sahip olan yüksek statülü hackerlara ve kullanıcılara başlangıçta atfedilen “elite” kelimesinden türemiştir. Bu telematik ağlardaki sistem operatörleri, yazılım kırma, hackleme teknikleri ve izinsiz dosya paylaşımı gibi yasaklanmış konularla ilgili tartışmaları tespit etmek ve kısıtlamak amacıyla otomatik metin filtreleri uygulamaya koymuştur. Bu kısıtlamaları aşmak için BBS kullanıcıları, otomatik metin tarayıcıları tarafından algılanamayan ancak insan okuyucular için okunabilir kalan karakter değiştirme kalıpları geliştirmişlerdir. 1990’larda kullanıcılar BBS platformlarından daha geniş kapsamlı internete geçtikçe, leetspeak, Internet Relay Chat (IRC), çevrimiçi oyun toplulukları (Doom ve Doom II gibi) ve mesaj panolarına yaygın bir şekilde yayılmış ve koruyucu bir altkültürel kod olmaktan çıkarak çevrimiçi kimliğin ve oyun kültürünün öne çıkan bir göstergesi haline gelmiştir.^【2】

^{"bu bir leetspeak metni" Resim: Ömer Faruk Bilcan}

Dilbilimsel açıdan, leetspeak görsel bir ikame şifresi olarak işlev görmektedir ve konuşma fonolojisinden ziyade yazılı ortama bağlı bir ortografik varyasyon niteliğindedir. Karakter ikameleri, görsel benzerliğe (örneğin, “E” yerine “3”, “A” yerine “4”, “T” yerine “7” veya “O” yerine “0”), tipografik yansımaya veya fonetik benzerliğe (örneğin, ‘f’ yerine “ph”) dayanmaktadır. Tipolojik olarak, leetspeak, asgari düzeyde sayısal ikameler içeren temel veya “yumuşak” leet'ten, neredeyse tüm alfabetik harfleri noktalama işaretleri, matematiksel semboller ve ASCII karakterlerinin karmaşık kombinasyonlarıyla değiştiren “sert” leet'e kadar uzanmaktadır (örn., ‘cam’ yerine “(/-\/\/\”). Glif ikamesinin ötesinde, sistem, -xor veya -x0r gibi fail sonekleri (örn. “h4x0r”), -age (örn. “leetage”) ve -ness (örn. “leetness”) gibi isimleştirici sonekler, kasıtlı yazım hataları (örn. "the" yerine ‘teh’) ve retorik vurgu amacıyla isimlerin fiilleştirilmesi gibi morfolojik dönüşümler de içermektedir.^【3】

Dijital topluluklar içinde leetspeak, iki sosyodilbilimsel işlevi yerine getirmektedir: içerideki katılımcılar arasında grup içi dayanışmayı tesis etmek ve genellikle “newbies” veya “n00bs” olarak adlandırılan ve "acemi, ezik" anlamına gelen dışarıdakilere karşı dilsel bir engel oluşturmak. Bu dilin standart dışı yazım kurallarını ve ifade mekanizmalarını ustaca kullanmanın, kullanıcıların metadilsel farkındalık, teknik yeterlilik ve altkültüre aidiyetlerini sergilemelerine olanak tanıdığı ifade edilmektedir.^【4】 Deneyimli bilgisayar uzmanları ve hackerlar, leetspeak’in ironik olmayan veya aşırı kullanımını genellikle yüzeysel bir gösteriş olmanın işareti olarak görseler de, bu sözcük dağarcığının temel unsurları yine de dijital platformlarda yaygınlaşmıştır. İnternet genişledikçe, “pwn” (kesin bir şekilde yenmek) gibi bazı öne çıkan leet ifadeleri, daha geniş çevrimiçi argo ve günlük konuşma diline girmiştir.

Günümüz siber güvenliğinde, leetspeak, büyük harfler, küçük harfler, sayılar ve sembolleri birleştirme gibi sistem karmaşıklık gereksinimlerini karşılayan ve aynı zamanda akılda kalıcı şifreler oluşturmaya çalışan internet kullanıcıları tarafından kullanılabilmektedir. Harfleri leet sembollerine dönüştürmek, karakter havuzunu genişleterek hesaplanan matematiksel bilgi yitimini artırsa da, modern parola kurtarma araçları bu öngörülebilir ikameleri atlatmak için otomatik leet dönüştürme kurallarını entegre etmektedir.^【5】 Standart leet ikamelerine güvenmek, otomatik şifre çözme araçlarını anlamlı bir şekilde engellemeden sahte bir güvenlik hissi oluşturabilmektedir.