Margaret Thatcher (13 Ekim 1925 - 8 Nisan 2013), Birleşik Krallık’ın ilk kadın başbakanı olarak görev yapmış, Muhafazakâr Parti’nin liderliğini üstlenmiş ve "Demir Leydi" unvanıyla tanınan İngiliz devlet adamıdır. 1979 ile 1990 yılları arasında kesintisiz olarak sürdürdüğü başbakanlık göreviyle, 20. yüzyılda Birleşik Krallık’ta bu makamda en uzun süre kalan kişi olmuştur. Uyguladığı ekonomik ve sosyal politikalar, siyasi literatürde kendi ismiyle anılan bir akım oluşturmuş ve İngiliz siyasetinde köklü değişikliklere yol açmıştır.

Margaret Thatcher ve Turgut Özal görüşmesi (Anadolu Ajansı)

Erken Dönem, Eğitimi ve Aile Yaşamı

Margaret Hilda Roberts, İngiltere’nin Grantham kasabasında dünyaya gelmiştir. Babası Alfred Roberts, bir bakkal dükkânı işletmecisi olmasının yanı sıra Metodist bir vaiz ve yerel siyasette aktif bir figürdür. Thatcher’ın yetişme tarzında, babasının benimsediği Metodist inancın getirdiği sıkı çalışma, tasarruf, vatanseverlik ve kamu hizmeti gibi değerler belirleyici olmuştur.

Akademik eğitimini Oxford Üniversitesi’ne bağlı Somerville Koleji’nde Kimya bölümünde tamamlamış ve buradan onur derecesiyle mezun olmuştur. Üniversite yıllarında siyasetle aktif olarak ilgilenmiş ve Oxford Üniversitesi Muhafazakârlar Derneği’nin başkanlığını yapan ilk kadın olmuştur. Mezuniyetinin ardından bir süre araştırma kimyageri olarak çalışmış, daha sonra hukuk eğitimi alarak vergi hukuku alanında uzmanlaşmıştır. 1951 yılında iş insanı Denis Thatcher ile evlenmiş, bu evlilikten 1953 yılında ikiz çocukları Mark ve Carol dünyaya gelmiştir.

Siyasi Kariyerin Başlangıcı ve Bakanlık Dönemi

Siyasi kariyerine genç yaşta atılan Thatcher, 1950 ve 1951 seçimlerinde Dartford bölgesinden aday olmuş, seçilemese de ülkenin en genç kadın adaylarından biri olarak dikkat çekmiştir. 1959 yılında Finchley bölgesinden milletvekili seçilerek Avam Kamarası’na girmiştir. Parlamentoda hızla yükselerek 1961-1964 yılları arasında Emeklilik ve Ulusal Sigorta Bakanlığı’nda müsteşarlık yapmıştır.

Muhafazakâr Parti’nin 1970 yılında Edward Heath liderliğinde iktidara gelmesiyle Eğitim ve Bilimden Sorumlu Devlet Bakanı olarak kabineye girmiştir. Bakanlığı sırasında, kamu harcamalarını kısma politikaları çerçevesinde 7-11 yaş grubundaki öğrencilere verilen ücretsiz okul sütünü kaldırma kararı almıştır. Bu uygulama kamuoyunda büyük tepki çekmiş ve kendisine "Süt Hırsızı" (Milk Snatcher) lakabı takılmasına neden olmuştur.

1974 seçimlerinde Muhafazakâr Parti’nin yenilgiye uğramasının ardından parti liderliği için Edward Heath’e rakip olmuştur. 1975 yılında yapılan liderlik seçimini kazanarak Muhafazakâr Parti’nin ve aynı zamanda Batılı büyük bir siyasi partinin lideri olan ilk kadın unvanını elde etmiştir.

Başbakanlık, Ekonomik Reformlar ve İç Politika

1979 yılında, İngiltere’de "Huzursuzluk Kışı" olarak adlandırılan grevler ve ekonomik durgunluk döneminin ardından yapılan genel seçimleri kazanarak başbakanlık koltuğuna oturmuştur. Thatcher hükümetleri, önceki dönemlerin uzlaşmacı politikalarını terk ederek radikal ekonomik reformları hayata geçirmiştir.

Thatcherizm olarak adlandırılan bu politikaların temelinde şunlar yer almıştır:

• Enflasyonla Mücadele: İşsizlikten ziyade enflasyonun düşürülmesine öncelik verilmiştir.
• Özelleştirme: Devlete ait sanayi kuruluşlarının (British Telecom, British Gas, British Airways vb.) özelleştirilmesi sağlanmıştır.
• Sendikal Gücün Kırılması: Sendikaların yasal hakları kısıtlanmış ve grevlere karşı sert tedbirler alınmıştır. Özellikle 1984-1985 yıllarındaki madenci grevinde hükümetin takındığı tavır, sendikal hareketin gücünü önemli ölçüde zayıflatmıştır.
• Kamu Harcamalarının Kısıtlanması: Devletin ekonomideki rolünü azaltmak amacıyla kamu harcamaları ve borçlanma düşürülmüştür.
• Konut Politikası: Belediyeye ait sosyal konutların kiracılarına satılmasına izin verilerek "mülk sahibi demokrasisi" hedeflenmiştir.

Falkland Savaşı ve Seçim Zaferleri

Thatcher’ın başbakanlığı dönemindeki en kritik dış politika olaylarından biri, 1982 yılında Arjantin’in Falkland Adaları’nı işgal etmesidir. Thatcher, işgale karşı derhal bir askeri görev gücü gönderilmesi emrini vermiştir. İngiliz ordusunun zaferiyle sonuçlanan bu harekât, Thatcher’ın liderliğini pekiştirmiş ve popülaritesini artırmıştır. Bu askeri başarı ve muhalefetin bölünmüşlüğü, 1983 seçimlerinde Muhafazakâr Parti’ye büyük bir zafer kazandırmıştır. 1987 seçimlerini de kazanarak üst üste üçüncü kez başbakan olma başarısını göstermiştir.

Dış Politika ve Türkiye ile İlişkiler

Thatcher, Soğuk Savaş döneminde Amerika Birleşik Devletleri ile yakın bir ittifak sürdürmüş ve Sovyetler Birliği’ne karşı sert bir tutum sergilemiştir. Sovyet basınında kendisine verilen "Demir Leydi" lakabını benimsemiştir.

Türkiye ile ilişkilere özel bir önem vermiş, 25 Nisan 1990 tarihinde Çanakkale Anma Törenleri için Türkiye’de bulunan dönemin Başbakanı Turgut Özal ile İstanbul’da kapsamlı bir görüşme gerçekleştirmiştir. İngiliz Ulusal Arşivi tarafından yıllar sonra açıklanan tutanaklara göre bu görüşmede şu konular ele alınmıştır:

• NATO ve Savunma: Thatcher, Sovyetler Birliği’ndeki belirsizliklere ve Rusya’nın tarihsel yayılmacı eğilimlerine ("Ayı hâlâ ayıdır") dikkat çekerek, Batı savunması için NATO’nun ve nükleer caydırıcılığın önemini vurgulamıştır.
• Kıbrıs Meselesi: Turgut Özal, Kıbrıs’ta Denktaş’ın seçime zorlandığını ancak Rum tarafının uzlaşmaz olduğunu belirtmiş; Thatcher ise Vasiliou’nun da zorluklar çıkardığını kabul etmekle birlikte, sorunun çözümü için BM Genel Sekreteri’nin inisiyatifinin desteklenmesi gerektiğini ifade etmiştir.
• Balkanlar: Turgut Özal, Yugoslavya’nın parçalanma sürecine ve Balkanlarda artan istikrarsızlığa dair endişelerini dile getirmiştir.

Thatcher ayrıca Afrika ülkeleriyle de diplomatik temaslarda bulunmuş, bu kapsamda 1988 yılında Kenya Devlet Başkanı Daniel Arap Moi ile bir araya gelmiştir.

Margaret Thatcher (Yapay zeka tarafından oluşturulmuştur.)

İstifa ve Son Yılları

1990 yılına gelindiğinde, Avrupa Topluluğu ile entegrasyon konusundaki şüpheci tavrı ve halk arasında tepki çeken "Kelle Vergisi" (Poll Tax) uygulaması, parti içindeki desteğini kaybetmesine neden olmuştur. Kasım 1990’da parti liderliğinden ve başbakanlıktan istifa etmek zorunda kalmıştır.

İstifasının ardından 1992 yılında Avam Kamarası’ndan ayrılmış ve "Barones" unvanı alarak Lordlar Kamarası’na girmiştir. İlerleyen yaşlarında sağlık sorunları yaşayan Margaret Thatcher, 8 Nisan 2013 tarihinde geçirdiği felç sonucu hayatını kaybetmiştir. Ölümünün ardından Londra, Chester Square’deki evinin önüne ziyaretçiler tarafından çiçekler bırakılmış; cenazesi askeri törenle kaldırılmıştır.

Margaret Thatcher'ın son zamanlarına ait bir görsel (Anadolu Ajansı)