Mark Rutte (14 Şubat 1967, Lahey), Hollandalı siyasetçi, eski özel sektör yöneticisi ve öğretmendir. Özgürlük ve Demokrasi İçin Halk Partisinin (VVD) 2006-2023 yılları arasındaki liderliğini yürütmüştür. Ekim 2010 ile Temmuz 2024 arasında dört koalisyon hükümetine başkanlık ederek Hollanda tarihinde en uzun süre başbakanlık yapan kişi olmuştur.^【1】 Rutte, 1 Ekim 2024’te Jens Stoltenberg’den görevi devralarak NATO’nun 14. Genel Sekreteri olarak göreve başlamıştır.^【2】

Mark Rutte, 14 Şubat 1967’de Hollanda’nın Lahey kentinde doğmuştur.^【3】Babası Izaac Rutte, Doğu Hint Adaları’nda faaliyet gösteren bir Hollanda şirketinin temsilcisiydi. Altı çocuklu ailenin en küçük çocuğu olan Rutte, çocukluk yıllarından itibaren piyano çalmıştır.^【4】

Bir dönem konservatuvar eğitimi almayı ve müzik alanında meslek edinmeyi düşünmüştür. Daha sonra bu kararından vazgeçerek Leiden Üniversitesinde tarih öğrenimine başlamıştır. Hollanda tarihi alanındaki yüksek lisans öğrenimini 1992’de tamamlamıştır.^【5】

Rutte, üniversite öğrenimini tamamlamasının ardından 1992’de Unilever’de çalışmaya başlamıştır. Şirketin insan kaynakları bölümünde personel eğitimi ve kurumsal yeniden yapılanma çalışmalarında görev almıştır.^【6】

1997’de Unilever grubuna bağlı Van den Bergh Nederland’ın personel müdürlüğüne getirilmiştir. Calvé markasının da bağlı bulunduğu şirketteki görevi 2002’ye kadar sürmüştür.^【7】Aynı yıl Unilever iştiraki IGLOMora Group BV’nin insan kaynakları direktörü olmuştur.^【8】

Rutte’nin özel sektördeki kariyeri, Temmuz 2002’de hükümette görev almaya başlamasıyla sona ermiştir. Yaklaşık on yıl süren bu dönemde insan kaynakları yönetimi, personel eğitimi ve kurumsal yeniden yapılanma alanlarında çalışmıştır.

^{Mark Rutte (Anadolu Ajansı)}

Rutte’nin siyasi faaliyetleri özel sektörde çalışmaya başlamasından önceye uzanmaktadır. 1988-1991 yılları arasında VVD’nin gençlik teşkilatına başkanlık etmiştir. ^【9】Bu dönemde teşkilat içindeki farklı gruplar arasında yaşanan anlaşmazlıkların giderilmesi ve çeşitli eğilimlerin ortak yönetim altında bir araya getirilmesi sürecinde yer almıştır.^【10】

Ulusal düzeydeki siyasi kariyerine 2002’de başladmıştır. Temmuz 2002’de Jan Peter Balkenende başkanlığındaki birinci hükümette Sosyal İşler ve İstihdamdan Sorumlu Devlet Sekreteri olarak görevlendirilmiştir.^【11】 İkinci Balkenende hükümetinde de aynı görevi sürdürmüştür.

Rutte, Ocak-Mayıs 2003 arasında VVD adına Hollanda Temsilciler Meclisinde milletvekilliği yapmıştır.^【12】 Haziran 2004’te Eğitim, Kültür ve Bilimden Sorumlu Devlet Sekreterliğine getirilmiştir. Haziran 2006’ya kadar sürdürdüğü bu görevde mesleki eğitim ve yükseköğretim alanlarıyla ilgilenmiştir.^【13】

Rutte, 2006’da VVD liderliği için Rita Verdonk ile yarışmıştır. Göç konusunda daha katı politikaları savunan Verdonk’a karşı parti liderliği seçimini az farkla kazanmıştır.^【14】 Haziran 2006’da VVD parlamento grubunun liderliğini üstlenmiştir.^【15】

Verdonk, parti liderliği seçimindeki yenilgisine rağmen 2006 genel seçimlerinde VVD listesinin ikinci sırasında yer alarak Rutte’den daha fazla kişisel oy almıştır. VVD, seçimlerde altı sandalye kaybederek Temsilciler Meclisinde 22 milletvekilliğine gerilemiştir.^【16】 Seçim sonucu, parti içindeki siyasi yönelim ve liderlik tartışmalarının sürmesine yol açmıştır.

Verdonk’u destekleyen parti üyeleri, VVD’nin ekonomi alanında liberal, toplumsal ve kültürel konularda ise daha belirgin biçimde muhafazakâr bir çizgi izlemesini istemiştir. Rutte, partinin seçmen desteğini artırmak amacıyla sabit ideolojik konumlanmadan çok güncel ekonomik ve toplumsal sorunlara yönelik politika geliştirilmesini benimsemiştir.^【17】

Rutte bu dönemde merkez soldaki İşçi Partisiyle iş birliğine açık olduğunu dile getirmiştir. Ayrıca VVD bünyesinde iklim değişikliğiyle mücadele ve çevre politikalarını içeren “yeşil sağ” programının geliştirilmesini desteklemiştir.^【18】 Böylece daha önce partinin temel gündemleri arasında sınırlı biçimde yer alan çevre politikaları parti programına dâhil edilmiştir.

2008 küresel mali krizinin etkilerinin belirginleşmesiyle birlikte VVD’nin siyasi gündeminde ekonomi ve kamu maliyesi öne çıkmıştır. Rutte, aynı yıl bütçe politikaları nedeniyle Balkenende hükümeti hakkında güvensizlik önergesi vermiştir. Önerge kabul edilmedi ancak siyasi yelpazenin farklı kesimlerinden destek görmüştür.^【19】

Hollanda’da hükümetler çoğunlukla birden fazla partinin katıldığı koalisyonlar yoluyla kurulmaktadır. Temsilciler Meclisinde 150 sandalye bulunur ve hükümet çoğunluğu için en az 76 milletvekilinin desteği gerekir.^【20】 Tek bir partinin bu çoğunluğa ulaşamaması, seçimlerden sonra farklı siyasi eğilimleri temsil eden partiler arasında koalisyon görüşmeleri yapılmasını gerekli kılar.

Ülkede Protestan, Katolik, sosyal demokrat ve liberal toplumsal kesimlere dayanan geleneksel siyasal yapı, 1960’ların sonlarından itibaren çözülmeye başlamıştır. Geleneksel partilere yönelik seçmen bağlılığı azalırken yeni siyasi partiler ortaya çıkmıştır.^【21】1990’lı yıllardan itibaren belirginleşen parti parçalanması, seçim sonuçlarını daha değişken ve hükümet kurma süreçlerini daha uzun hâle getirmiştir.^【22】

Rutte’nin VVD liderliği ve başbakanlığı, farklı partiler arasında uzlaşma sağlama ve değişik siyasi eğilimleri aynı hükümet içinde bir araya getirme üzerine şekillenmiştir. VVD’nin politikaları, Rutte’nin liderliği sırasında sağ-sol eksenindeki sabit bir konumdan çok seçim dönemlerinin ve koalisyon ortaklıklarının şartlarına göre düzenlenmiştir.^【23】

Bu yaklaşım, partinin farklı seçmen gruplarına ulaşmasına imkân sağlarken VVD’nin ideolojik çizgisinin belirsizleştiği ve kararların sınırlı bir yönetici çevresi içinde alındığı yönünde eleştirilere de neden olmuştur.^【24】

Balkenende hükümetinin dağılmasının ardından 2010’da yapılan genel seçimlerde VVD, tarihinde ilk kez Hollanda’nın en büyük partisi olmuştur. Parti, 31 milletvekilliği kazanırken İşçi Partisi 30 sandalyede kamıştır.^【25】

VVD’nin seçim programında kamu harcamalarının 2015’e kadar 20 milyar avro azaltılması ve bütçe açığının Avrupa Birliği ölçütlerine uygun düzeye indirilmesi öngörülüyordu.^【26】 Partinin seçim başarısında önceki hükümette yer alan partilerin oy kaybetmesi ve ekonomik krize yönelik farklı çözüm arayışları da etkili olmuştur.

Kraliçe Beatrix, hükümeti kurma görevini Rutte’ye vermiştir. VVD’nin tek başına çoğunluğu bulunmadığından Hristiyan Demokrat Partiyle koalisyon görüşmeleri yürütülmüştür. Geert Wilders’in liderliğindeki Özgürlük Partisi doğrudan hükümete katılmamış ancak kurulacak azınlık hükümetine parlamento desteği vermeyi kabul etmiştir.^【27】

VVD ile Hristiyan Demokrat Partinin oluşturduğu hükümet, Özgürlük Partisi'nin dışarıdan desteğiyle göreve başlamıştır. Rutte, Ekim 2010’da başbakan ve Genel İşler Bakanı olmuştur.^【28】 Böylece 92 yıl aradan sonra Hollanda başbakanlığına getirilen ilk liberal siyasetçi olarak göreve başlamıştır.^【29】

Birinci Rutte hükümetinin gündeminde küresel mali krizin Hollanda ekonomisi üzerindeki etkilerinin azaltılması ve bütçe açığının düşürülmesi yer almıştır. Kamu harcamalarında, özellikle sosyal politika alanlarında kesintiler yapılmıştır.^【30】 Bu uygulamalar satın alma gücünün gerilemesine ve hükümete yönelik kamuoyu desteğinin azalmasına neden olmuştur.

Hükümet, Avrupa Birliği bütçesinden Güney Avrupa ülkelerine daha fazla mali yardım aktarılmasına karşı çıkmıştır. Bu tutum, Hollanda’nın Avrupa Birliği bütçesine ödediği miktarın Birlik'ten aldığı fondan fazla olmasıyla ilişkilendirilmiştir.^【31】

Özgürlük Partisi, yeni bütçe kesintileri konusunda hükümetle anlaşamamış ve Nisan 2012’de parlamento desteğini geri çekmiştir.^【32】 Hükümet çoğunluğunu kaybedince Rutte istifasını Kraliçe Beatrix’e sunmuştur. Yaklaşık bir buçuk yıl görev yapan birinci Rutte hükümetinin sona ermesinin ardından erken seçime gidilmiştir.^【33】

Eylül 2012’de yapılan erken genel seçimlerde VVD, 41 milletvekilliği kazanarak tarihindeki en yüksek sandalye sayısına ulaşmıştır.^【34】 Parti oyların yüzde 26,6’sını alırken İşçi Partisi yüzde 24,9 oy ve 38 milletvekilliğiyle ikinci sırada yer almıştır.^【35】

VVD seçim kampanyasında bürokrasinin azaltılmasını, kamu harcamalarının sınırlandırılmasını ve Avrupa Birliği konusunda ölçülü bir kuşkuculuğu öne çıkarmıştır. Özgürlük Partisi'nin önceki hükümete verdiği desteği geri çekmesi, sağ eğilimli bazı seçmenlerin VVD’ye yönelmesine neden olmuştur.^【36】

VVD’ye oy veren seçmenlerin bir bölümü, partinin hükümet yönetiminde istikrar sağlayabileceğini ve Rutte’nin ülkeyi yönetmeye uygun olduğunu düşünüyordu. VVD seçmenlerinin yüzde 21’i yönetim istikrarını, yüzde 25’i ise parti liderine ilişkin olumlu değerlendirmesini tercihinin nedenleri arasında göstermiştir.^【37】

VVD ile merkez soldaki İşçi Partisi arasında koalisyon kurulmuştur. İki parti ideolojik farklılıklarına rağmen bütçe açığının azaltılması ve kamu harcamalarının yeniden düzenlenmesi konularında anlaşmıştır. İkinci Rutte hükümeti 5 Kasım 2012’de göreve başlamıştır.^【38】

Hükümet, bütçe reformlarını ve tasarruf politikalarını sürdürmüştür. Kamu harcamalarının millî gelire oranı 2012-2017 döneminde yaklaşık dört puan azalmıştır.^【39】 Satın alma gücü 2013’te yüzde 1,1 gerilerken Rutte’ye verilen kamuoyu desteği aynı yılın eylül ayında yüzde 16’ya kadar düşmüştür.^【40】

Hükümet, vergi indirimleri ve Yunanistan’a Avrupa Birliği fonlarından kaynak aktarılmasının engellenmesi gibi bazı seçim vaatlerini gerçekleştirememiştir. Buna karşılık bütçe açığı 2013’te Avrupa Birliği tarafından öngörülen yüzde 3 düzeyine indirilmiş; kamu borcunun millî gelire oranı ise 2017’de yüzde 60’ın altına düşmüştür.^【41】

Malezya Havayolları'nın Amsterdam’dan Kuala Lumpur’a gitmekte olan MH17 sefer sayılı uçağı, 17 Temmuz 2014’te Doğu Ukrayna üzerinde düşürülmüştür.^【42】 Uçakta bulunan 298 yolcu ve mürettebatın tamamı hayatını kaybetmiştir. Ölenler arasında 196 Hollanda vatandaşı bulunuyordu.^【43】

Rutte, hayatını kaybedenlerin yakınlarıyla görüşmüş ve cenazelerin Hollanda’ya getirilmesi sürecini yönetmiştir. Hollanda; Avustralya, Malezya, Belçika ve Ukrayna’nın kolluk kuvvetlerinden temsilcilerin yer aldığı Ortak Soruşturma Ekibinin yönetimini üstlenmiştir.^【44】 Soruşturma sonucunda yapılacak ceza yargılamasının Lahey Bölge Mahkemesinde görülmesi kararlaştırılmıştır.^【45】

Rutte’ye verilen kamuoyu desteği soruşturma sürecinde yüzde 74’e kadar yükselmiştir.^【46】 Kurban yakınlarıyla doğrudan temas kurması ve uluslararası soruşturma sürecini yönetmesi, kamuoyunda kriz yöneticisi olarak değerlendirilmesinde etkili olmuştur.

MH17 olayı, Rutte’nin güvenlik ve dış politika yaklaşımında da belirleyici bir dönüm noktası oluşturmuştur.^【47】 Olayın ardından tek bir devletin bağlantılı güvenlik tehditleriyle tek başına mücadele edemeyeceği ve uluslararası iş birliğinin gerekli olduğu görüşünü daha açık biçimde savunmuştur.

2015’te Avrupa’da yoğunlaşan göç hareketleri Hollanda’yı da etkilemiştir. Ülkeye gelen sığınmacılar ile aile birleşimi kapsamında gelenlerin toplam sayısı 56 bin 900’e ulaşmıştır. Bu sayı 2014’te 29 bin 300 düzeyindeydi.^【48】

Başvuruların önemli bir bölümünü Suriye’den gelenler oluşturuyordu. Sığınmacı kabul sisteminin kapasitesinin aşılması; barınma merkezleri, kamu harcamaları ve toplumsal düzen konularında tartışmalara yol açmıştır.^【49】 Rutte’ye verilen kamuoyu desteği göç krizinin etkili olduğu dönemde yüzde 30’un altına gerilemiştir.^【50】

Hollanda’da 2016’da Avrupa Birliği ile Ukrayna arasındaki Ortaklık Anlaşması hakkında danışma referandumu yapılmıştır. Seçmenlerin yüzde 61’i anlaşmaya karşı oy kullanmıştır.^【51】 Referandum sürecinde, Ukrayna’ya Avrupa Birliği bütçesinden mali kaynak aktarılabileceğine ilişkin kaygılar öne çıkmıştır.

VVD, 2017 genel seçimleri öncesinde göçmenler ve sığınmacılarla ilgili mevzuatın sıkılaştırılmasını savunmuştur. Parti ayrıca Avrupa Birliği düzeyinde Güney Avrupa ülkelerine yönelik mali yardım programlarının sınırlandırılmasını istemiştir.^【52】

VVD, 2012 seçimlerine göre sekiz sandalye kaybetmesine rağmen 33 milletvekilliğiyle seçimleri birinci sırada tamamlamıştır.^【53】 İşçi Partisi ise önceki dönemde hükümet ortağı olmasının ardından 38 sandalyeden 9 sandalyeye gerilemiştir.^【54】

Rutte’nin partisine oy veren seçmenlerin yüzde 57’si, VVD’nin ülke yönetiminde istikrar sağlayabileceğine inandığını belirtmiştir.^【55】 Seçim sonucu, VVD’nin oy kaybetmesine rağmen en büyük parti konumunu koruduğunu göstermiştir.

Seçimlerden sonra hükümet kurma görüşmeleri 225 gün sürmüştür. Bu süre, o tarihe kadar Hollanda tarihindeki en uzun hükümet kurma süreciydi.^【56】 Ekim 2017’de VVD, Hristiyan Demokrat Parti, Hristiyan Birliği ve Demokratlar 66 arasında dört partili bir koalisyon kurulmuştur.^【57】

Koalisyon; merkez sağ, Hristiyan demokrat, muhafazakâr Protestan ve ilerici liberal siyasi eğilimleri aynı hükümet içinde bir araya getirmiştir. Partiler arasındaki kültürel ve toplumsal politika farklılıkları, hükümetin çalışma sürecinde çeşitli anlaşmazlıklara neden olmuştur.

Hollanda ile Türkiye arasında 2017’de anayasa değişikliği referandumu kampanyası nedeniyle diplomatik kriz yaşanmıştır. Hollanda makamları, Türk hükümeti üyelerinin ülkede referandum kampanyası yürütmesine izin vermemiştir.^【58】

Dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun uçağının Hollanda’ya iniş izni iptal edilmiştir. Almanya üzerinden kara yoluyla Rotterdam’a gelen Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya ise istenmeyen kişi ilan edilerek Hollanda’dan çıkarılmıştır.^【59】

Olaylar sırasında Türkiye’nin Lahey Maslahatgüzarı Aslan Alper Yüksel ile bazı diplomatlar bir süre gözaltında tutulmuştur.^【60】 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Hollanda hükümetine yönelik olarak “faşist” ve “Nazi kalıntısı” ifadelerini kullanmıştır. Rutte, bu açıklamaları “akıl dışı”, “kabul edilemez” ve tarihin tahrif edilmesi olarak nitelendirmiştir.^【61】

İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler gerilerken karşılıklı büyükelçilik temsili de sınırlandırılmıştır. Bununla birlikte ekonomik ilişkiler devam ettmiş ve Rutte ile Erdoğan arasındaki doğrudan temas sonraki yıllarda yeniden kurulmuştur.^【62】

Üçüncü Rutte hükümetinin karşılaştığı başlıca krizlerden biri 2020’de başlayan koronavirüs salgınıydı. Hükümet; kapanma tedbirleri, sokağa çıkma kısıtlamaları, ekonomik yardım paketleri ve aşılama programları uygulamıştır.^【63】

Kapanma ve sokağa çıkma yasağı kararları protestolara ve bazı kentlerde şiddet olaylarına neden olmuştur.^【64】 Buna karşılık siyasi kurumlara verilen destek, 2020’nin belirli dönemlerinde yüzde 60’a yaklaşmıştır.^【65】

Rutte, salgın süresince düzenli basın toplantıları düzenlemiş ve alınan tedbirleri kamuoyuna açıklamıştır. Kendisine verilen destek bu dönemde yüzde 75’e ulaşmıştır.^【66】 Kamuoyu değerlendirmelerinde siyasi deneyimi, karar alma süreçlerindeki sakin tutumu ve dört partili koalisyonun çalışmalarını sürdürebilmesi öne çıkmıştır.^【67】

Üçüncü hükümet döneminde Groningen bölgesindeki doğal gaz üretiminin yol açtığı depremler ve konut hasarları siyasi gündemde yer almıştır. Yoğun gaz çıkarılması, bölgede sarsıntılara ve bazı yapıların zarar görmesine neden olmuştur.^【68】 Hükümetin zararların giderilmesine yönelik uygulamaları eleştiri konusu olmuştur.

Aynı dönemde çocuk bakım ödeneği uygulamasında yaşanan usulsüzlükler ortaya çıkmıştır. Binlerce aile, vergi makamlarınca hatalı veya sahte beyanda bulunmakla suçlanmış ve yüksek tutarlarda geri ödeme yapmak zorunda bırakılmıştır.^【69】

Türkiye ve Fas kökenli ailelerin de etkilendiği uygulamada ayrımcılık yapıldığına ilişkin bulgular kamuoyuna yansımıştır.^【70】 Bazı devlet sekreterleri görevlerinden ayrılmasına rağmen hükümetin siyasi sorumluluğu hakkındaki tartışmalar devam etmiştir.

Üçüncü Rutte hükümeti, çocuk bakım ödeneği soruşturmasının ardından Ocak 2021’de topluca istifa etmiştir.^【71】 Hükümet, genel seçimlere ve yeni kabinenin kurulmasına kadar geçici olarak görevini sürdürmüştür.

Mart 2021’de yapılan genel seçimlerde VVD, 34 milletvekilliği kazanarak yeniden birinci parti olmuştur. Demokratlar 66 ise 24 sandalyeyle ikinci sıraya yükselmiştir.^【72】 Hristiyan Demokrat Parti 15, Hristiyan Birliği 5 milletvekilliği elde etmiştir.^【73】

Parlamentodaki siyasi grup sayısı 13’ten 17’ye çıkmıştır. Seçimlerin en büyük partisi olan VVD’nin oy oranı yüzde 22,7’de kalmıştır.^【74】 Bu sonuç, Hollanda siyasetindeki parçalanmanın devam ettiğini ortaya koymuştur.

Yeni hükümetin kurulması 299 gün sürmüş ve Hollanda siyasi tarihinde yeni bir rekor oluşturmuştur.^【75】Görüşmeler sırasında Demokratlar 66 ile Hristiyan Birliği arasındaki ideolojik farklılıklar, çocuk bakım ödeneği meselesi ve Hristiyan Demokrat Parti milletvekili Pieter Omtzigt’in hükümet dışında bırakılmak istendiğini gösteren belgeler tartışılmıştır.^【76】

VVD, Demokratlar 66, Hristiyan Demokrat Parti ve Hristiyan Birliği yeniden koalisyon kurmuştur. Dördüncü Rutte hükümeti Ocak 2022’de göreve başlamıştır.^【77】

Dördüncü hükümet döneminde enerji ve tüketici fiyatları yükselmiştir. Hollanda’daki yıllık enflasyon 2021’de yüzde 2,1 iken 2022’de yüzde 10’a çıkmıştır.^【78】 Satın alma gücü aynı dönemde yüzde 1,2 gerilemiştir.^【79】

Ekonomik sorunlar ile önceki hükümet dönemlerinden kalan siyasi tartışmalar, hükümete verilen desteği azaltmıştır. Rutte’ye ve hükümetine yönelik kamuoyu desteği Eylül 2022’de yüzde 18’e kadar düşmüştür.^【80】

Rutte’nin başbakanlığı boyunca kamuoyu desteği, ekonomik şartlarla bağlantılı biçimde değişmiştir. Satın alma gücünün gerilediği dönemlerde destek oranları düşerken MH17 ve koronavirüs salgını gibi kriz dönemlerinde yükselmiştir.^【81】

Dördüncü Rutte hükümetinin son döneminde sığınmacıların kabulü ve aile birleşimi uygulamaları koalisyon içinde anlaşmazlığa neden olmuştur. Hollanda’ya yapılan ilk sığınma başvurularının sayısı 2022’de yaklaşık 35 bine ulaşmıştır. Bu sayı 2021’e göre yüzde 44 artış anlamına geliyordu.^【82】

Ter Apel’deki sığınmacı kayıt merkezinin kapasitesinin aşılması, barınma sorunlarına ve toplumsal gerilimlere yol açmıştır.^【83】 VVD, sığınmacıların aile birleşimi hakkını sınırlandıran daha katı bir düzenleme yapılmasını istemiştir. Demokratlar 66 ve Hristiyan Birliği bu düzenlemeye karşı çıkmıştır.

Koalisyon partileri arasında anlaşma sağlanamaması üzerine hükümet 7 Temmuz 2023’te dağılmıştır.^【84】 Hükümete duyulan güven bu tarihte yüzde 21 düzeyindeydi.^【85】

Rutte, birkaç gün sonra VVD liderliğinden ayrılacağını ve yeni hükümet kurulduktan sonra ulusal siyaseti bırakacağını açıklamıştır.^【86】 Açıklamanın yapıldığı dönemde Rutte’ye başbakan olarak verilen destek yaklaşık yüzde 30’du. Kamuoyu araştırmasına katılanların yüzde 76’sı siyasetten ayrılma kararını olumlu karşılarken yüzde 57’si başbakanlık dönemindeki faaliyetlerinden genel olarak memnun olduğunu bildirmiştir.^【87】

Kasım 2023’te yapılan erken genel seçimlerde Geert Wilders’in liderliğindeki Özgürlük Partisi 37 milletvekilliği kazanarak birinci parti olmuştur. VVD ise 24 sandalyede kalmıştır.^【88】

Hükümet kurma görüşmelerinde Wilders’in başbakanlığına yönelik itirazlar ve koalisyon ortakları arasındaki farklılıklar nedeniyle partiler dışından bir başbakan belirlenmesi gündeme gelmiştir. Özgürlük Partisi, VVD, Yeni Toplumsal Sözleşme ve Çiftçi-Vatandaş Hareketi arasında çerçeve koalisyon anlaşması yapılmıştır.^【89】

Adalet ve Güvenlik Bakanlığı'nın genel sekreteri olan ve herhangi bir siyasi partiye mensup bulunmayan Dick Schoof’un başbakan olması kararlaştırılmıştır.^【90】 Schoof hükümeti 2 Temmuz 2024’te göreve başlamıştır. Rutte’nin yaklaşık 14 yıl süren başbakanlığı bu tarihte sona ermiştir.^【91】

Rutte, Ekim 2010 ile Temmuz 2024 arasında dört ayrı koalisyon hükümetine başkanlık etmiştir. Bu görev süresiyle Hollanda tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı olmuştur.^【92】

Rutte, başbakanlığı sırasında Hollanda’nın Avrupa Birliği üyeliğini ve transatlantik ilişkileri desteklemiştir. Bununla birlikte Birlik bütçesi, mali yardım, ortak borçlanma ve kamu harcamaları konusunda katı mali kurallar uygulanmasını savunmuştur.

Birinci ve ikinci hükümetleri döneminde Güney Avrupa ülkelerine yönelik mali yardım programlarına mesafeli yaklaşmıştır. Hollanda’nın Avrupa Birliği bütçesine yaptığı katkının sınırlandırılmasını ve yardım alan ülkelerin bütçe reformları uygulamasını istemiştir.^【93】

Avrupa Birliği bütçesi ve mali yardım görüşmelerindeki itirazları nedeniyle kamuoyunda ve basında “Bay Hayır” olarak anılmıştır.^【94】 Buna karşılık farklı üye devletler arasında uzlaşma sağlanmasına yönelik görüşmelere katılmış ve Hollanda’nın taleplerinin ortak Avrupa kararlarına yansıtılması için çalışmıştır.

MH17 uçağının düşürülmesi, Rutte’nin Rusya’ya ve Avrupa güvenliğine ilişkin yaklaşımını etkilemiştir.^【95】 Rusya’nın 2022’de Ukrayna’ya yönelik askerî harekâtının ardından Ukrayna’ya siyasi, mali ve askerî destek verilmesini savunmuştur.

Hollanda’nın Ukrayna’ya obüs ve savaş uçağı sağlaması yönündeki girişimlere destek vermiştir. Kiev’e F-16 savaş uçaklarının gönderilmesine yönelik uluslararası çalışmalarda yer almıştır.^【96】

Rutte, Avrupa devletlerinin güvenlik tehditlerine tek başlarına karşılık veremeyeceğini ve NATO ile Avrupa Birliği içindeki iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini savunmuştur.

Rutte’nin NATO Genel Sekreterliği görevine yönelik ilgisi Kasım 2023’te kamuoyuna yansımıştır.^【97】Adaylığı kısa sürede ABD, Birleşik Krallık, Fransa ve Almanya’nın desteğini almıştır.^【98】

NATO Genel Sekreterinin atanması için bütün üye devletlerin uzlaşması gerekiyordu. Adaylık sürecinin ilk bölümünde Türkiye, Macaristan, Romanya ve Slovakya Rutte’ye açık destek vermemiştir.^【99】

Görevin bir kez daha Batı Avrupalı ve Hollandalı bir siyasetçiye verilmesi, Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinin ittifak yönetimindeki temsili hakkında tartışmalara neden olmuştur. Estonya Başbakanı Kaja Kallas da görev için adı geçen kişiler arasında yer almış ancak resmî aday olmamıştır. Kallas, 2 Nisan 2024’te Rutte’yi desteklediğini açıklamıştır.^【100】

Romanya Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis ise Mart 2024’te adaylığını ilan etmiş ve Rutte’nin resmî rakibi olmuştur.^【101】

Rutte, adaylığını henüz desteklemeyen ülkelerin yöneticileriyle doğrudan görüşmeler yapmıştır. 26 Nisan 2024’te Türkiye’yi ziyaret ederek Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmüştür.^【102】

Görüşmede NATO’nun güney kanadında Türkiye’nin konumu, terörle mücadele ve ittifak içindeki iş birliği ele alınmıştır. Rutte, Türkiye’yi bölgesinde ve jeopolitik alanda nüfuz sahibi bir aktör olarak tanımlamıştır.^【103】

Türkiye, 29 Nisan 2024’te Rutte’nin adaylığını destekleyeceğini NATO makamlarına bildirmiştir.^【104】Türkiye’nin desteğinin açıklanması, Rutte’nin adaylığının önündeki başlıca itirazlardan birinin ortadan kalkmasını sağlamıştır.

^{Mark Rutte Antalya'da (Anadolu Ajansı)}

Macaristan’ın adaylığa itirazı, Rutte ile Başbakan Viktor Orbán arasında Avrupa Birliği içinde yaşanan anlaşmazlıklarla bağlantılıydı. Rutte, Macaristan’daki hukuk devleti tartışmalarını ve 2021’de kabul edilen LGBTİ+ karşıtı düzenlemeyi eleştirmişti.^【105】

Rutte, NATO Genel Sekreteri olması durumunda Macaristan’ın Ukrayna’yla ilgili olarak NATO toprakları dışındaki faaliyetlere katılmaya zorlanmayacağı yönünde güvence vermiştir.^【106】 Macaristan, 18 Haziran 2024’te adaylığa yönelik itirazını kaldırmıştır.^【107】

Klaus Iohannis, 20 Haziran 2024’te adaylıktan çekilmiştir.^【108】 Romanya’nın da Rutte’yi desteklemesiyle Rutte, bütün müttefiklerin onayını alan tek aday olmuştur.

NATO üyesi 32 ülkenin daimi temsilcileri, 26 Haziran 2024’te Brüksel’de yapılan Kuzey Atlantik Konseyi toplantısında Rutte’nin atanmasını oy birliğiyle onaylamıştır.^【109】

Rutte, 1 Ekim 2024’te Jens Stoltenberg’den görevi devralmıştır.^【110】 Anders Fogh Rasmussen ve Stoltenberg’in ardından bu göreve getirilen üçüncü eski başbakan olmuştur. Aynı zamanda NATO Genel Sekreterliğini üstlenen dördüncü Hollandalı siyasetçiydi.^【111】

Rutte’nin görev dönemi; Rusya-Ukrayna Savaşı’nın devam ettiği, Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarını artırdığı, savunma sanayii üretiminin ve transatlantik ilişkilerin ittifak gündeminde öne çıktığı bir dönemde başlamıştır.

NATO Genel Sekreteri, üye ülkelerin gayriresmî diplomatik görüşmeleri sonucunda ve bütün müttefiklerin uzlaşmasıyla dört yıllık süre için atanır. Görev süresi, üye ülkelerin onayıyla uzatılabilir.^【112】

Genel Sekreter, NATO’nun başlıca siyasi karar organı olan Kuzey Atlantik Konseyine başkanlık eder.^【113】 Nükleer Planlama Grubu, NATO-Ukrayna Konseyi, NATO-Rusya Konseyi, Avrupa-Atlantik Ortaklık Konseyi ve NATO-Gürcistan Komisyonunun toplantılarını da yönetir.^【114】

Genel Sekreter, görüşülmek üzere gündem maddesi önerebilir ve üye devletler arasında anlaşmazlık çıktığında diplomatik girişimde bulunabilir. Temel görevi, ittifak içinde uzlaşma ve ortak karar oluşturma sürecini kolaylaştırmaktır.^【115】

NATO’da nihai karar yetkisi Genel Sekretere değil, üye devletlerin hükümetlerine aittir.^【116】 Genel Sekreter; devlet ve hükümet başkanları, dışişleri bakanları ve savunma bakanlarıyla doğrudan temas kurarak karar süreçleri arasındaki koordinasyonu yürütür.

Genel Sekreter aynı zamanda NATO’nun başlıca sözcüsüdür. İttifakı uluslararası kuruluşlar, medya ve kamuoyu karşısında temsil eder.^【117】 NATO Uluslararası Personelinin en üst düzey yöneticisi olarak personel atamalarını yapar ve teşkilatın çalışmalarını denetler.^【118】

Rutte, NATO Genel Sekreteri olarak Ukrayna’ya verilen desteğin sürdürülmesi, müttefiklerin savunma harcamalarının artırılması ve savunma sanayii üretiminin hızlandırılması üzerinde durmuştur.

Savunma kapasitesinin yalnızca bütçelerin yükseltilmesiyle değil, üretim hatlarının genişletilmesi, tedarik zincirlerinin düzenlenmesi ve yeni teknolojilerin geliştirilmesiyle güçlendirilebileceğini savunmuştur.^【119】 Avrupa ve Kuzey Amerika’daki savunma şirketlerinin birlikte üretim yapması ve müttefiklerin birbirlerinden savunma ürünü satın alması gerektiğini belirtmiştir.^【120】

Rusya, Çin ve İran’la bağlantılı güvenlik tehditlerini NATO’nun karşı karşıya bulunduğu konular arasında değerlendirmiştir.^【121】 Savunma sanayii şirketlerinin de Avrupa ve Kuzey Amerika’daki yaklaşık bir milyar insanın güvenliğinin sağlanmasında sorumluluk taşıdığını ifade etmiştir.^【122】

Rutte, 22 Nisan 2026’da Ankara temasları kapsamında ASELSAN’ın Gölbaşı Teknoloji Üssü’nü ziyaret etmiştir.^【123】 Ziyarette kendisine Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün ve ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol eşlik etmiştir.^【124】

ASELSAN mühendislerine hitap eden Rutte, savunma üretiminin hızlandırılmasıyla teknolojik yeniliklerin birlikte yürütülmesi gerektiğini söylemiştir.^【125】 Türkiye’nin savunma sanayiinde bir dönüşüm yaşadığını ve ASELSAN’ın bu sürecin merkezinde bulunduğunu belirtmiştir.^【126】

Rutte’ye hava savunma sistemleri, mühimmat üretimi, tedarik zincirleri ve Çelik Kubbe kapsamındaki yatırımlar hakkında bilgi verilmiştir.^【127】 Türkiye’nin üretim kapasitesi ile çevik yönetim ve tedarik yöntemlerinden diğer NATO ülkelerinin de yararlanabileceğini ifade etmiştir.

Müttefik ülkelerin birlikte üretim yapması, ortak yenilik projeleri geliştirmesi ve birbirlerinden savunma ürünü satın alması gerektiğini savunmuştur.^【128】 Genç mühendislerin yetiştirilmesi, eğitime yatırım yapılması ve mesleki gelişim imkânlarının artırılması da konuşmasında yer verdiği konular arasındaydı.^【129】

Savunma sanayii üretiminin, Temmuz 2026’da Ankara’da düzenlenmesi planlanan NATO Zirvesi’nin başlıca gündemlerinden biri olacağını açıklamıştır.^【130】

Rutte, başbakanlığı sırasında farklı siyasi yapılara sahip dört hükümete başkanlık etmiştir. İlk hükümeti, bir partinin dışarıdan desteklediği azınlık koalisyonuydu. İkinci hükümetini merkez soldaki İşçi Partisi'yle kurmuştur. Üçüncü ve dördüncü hükümetlerinde ise dört ayrı parti yer almıştır.

VVD’nin politikaları Rutte’nin liderliğinde değişen seçim şartlarına göre yeniden düzenlenmiştir. Ekonomik konularda mali disiplin ve kamu harcamalarının sınırlandırılması savunulurken çevre ve bazı toplumsal konularda liberal yaklaşımlar benimsenmiştir.^【131】 Göç politikası ise özellikle 2015 sonrasında daha katı bir çizgiye yönelmiştir.^【132】

Karar alma süreçlerinin sınırlı bir yönetici çevresi içinde yürütülmesi ve partinin belirgin bir ideolojik çizgiden uzaklaşması eleştiri konusu olmuştur.^【133】 Rutte’nin bazı siyasi sorunlarda yeterli bilgiye sahip olmadığını veya ayrıntıları hatırlamadığını söylemesi de sorumluluğu başka görevlilere yönelttiği yönünde eleştirilere yol açmıştır.^【134】

Kamuoyu desteği ekonomik şartlara ve kriz yönetimine ilişkin değerlendirmelere göre değişmiştir. Ekonomik sorunlar sırasında destek oranları gerilerken MH17 ve koronavirüs salgını gibi krizlerde yükselmiştir.^【135】

Rutte, çok sayıda siyasi kriz ve hükümet istifasına rağmen görevini sürdürmesi nedeniyle basında “Teflon Mark” veya “Teflon Rutte” olarak anılmıştır.^【136】 Bu ifade, siyasi tartışmaların ve skandalların kamuoyundaki kişisel konumuna uzun süre kalıcı biçimde zarar vermediği düşüncesini yansıtmıştır.

Avrupa Birliği bütçesi ve Güney Avrupa ülkelerine mali yardım konularındaki itirazları nedeniyle “Bay Hayır” lakabıyla adlandırılmıştır.^【137】 Farklı siyasi taraflarla anlaşmaya açık tutumu nedeniyle daha sonraki dönemlerde “Bay Tamam” ifadesi de kullanılmıştır.^【138】

Siyasi krizlerin ardından görevini koruyabilmesi, bazı gazetecilerin kendisini zincir ve kilitlerden kurtulmasıyla tanınan Harry Houdini’ye benzetmesine ve “Siyasetin Houdini’si” olarak adlandırmasına yol açmıştır.^【139】

Rutte evlenmemiş ve uzun yıllar Lahey’deki aynı apartman dairesinde yaşamıştır.^【140】 Başbakanlığı sırasında resmî konutta yaşamak yerine kendi evinde kalmayı sürdürmüştür. İş yerine çoğunlukla bisikletle gitmesi kamuoyunda bilinen alışkanlıklarından biri olmuştur.^【141】

Eski model bir Saab otomobili bulunan Rutte, uzun süre akıllı telefon kullanmamıştır.^【142】 Eski Nokia telefonundaki kısa mesajları düzenli olarak silmesi, resmî yazışmaları saklamadığı yönünde eleştirilere neden olmuştur. Telefonun kayıt kapasitesinin yetersiz olduğunu açıklayan Rutte, 2022’de akıllı telefon kullanmaya başlamıştır.^【143】

Günlük yaşamında aynı kafe ve restoranlara gitmeyi tercih etmiştir. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’u Lahey’de düzenli olarak gittiği bir Endonezya restoranında, Kanada Başbakanı Justin Trudeau’yu ise bir Fransız kafesinde ağırlamıştır.^【144】

Rutte’nin annesi Mieke Rutte-Dilling, 2020’de koronavirüs salgını sırasında 96 yaşında hayatını kaybetmiştir.^【145】

Rutte, çocukluk döneminde başladığı piyano çalışmalarını yetişkinlik yıllarında da sürdürmüştür. Lahey Merkez İstasyonu’ndaki halka açık piyanoda çaldığı bir performans kamuoyuna yansımıştır.^【146】

Siyasi görevlerinin yanında öğretmenlik yapmıştır. 2008’den itibaren Lahey’deki Johan de Witt okul grubunda misafir öğretmen olarak ders vermiştir.^【147】 Başbakanlığı sırasında haftada bir gün tarih ve toplumsal konular ağırlıklı derslere girmiştir.^【148】