
Mehmet Fatih Köksal, klasik Türk edebiyatı, metin neşri, mecmualar, Türkçe mevlid metinleri, Ahilik sahalarında geliştirdiği kurucu metodolojiler ve keşfettiği metinlerle Türkoloji çalışmalarına katkıda bulunan bir ilim insanıdır

Mehmet Fatih Köksal
Doğum Tarihi | 30 Temmuz 1961 | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Doğum Yeri | Talas / Kayseri | ||||||||
İlkokul | Talas Anayurt İlkokulu | ||||||||
Ortaokul | Talas Ortaokulu | ||||||||
Lise | Kayseri Lisesi (2 yıl) Fevzi Çakmak Lisesi (siyasi sebeplerle nakil) Sarız Lisesi (mezuniyet) | ||||||||
Lisans | İnönü Üniversitesi Temel Bilimler Fakültesi, Fizik Bölümü (2 yıl) Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Coğrafya Bölümü Erciyes Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü | ||||||||
Yüksek Lisans | Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı | ||||||||
Doktora | Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı | ||||||||
Uzmanlık Alanları | Klasik Türk Edebiyatı Metin Neşri ve Tamiri Şiir Mecmuaları Ahilik ve Fütüvvet Hareketi Mevlid Edebiyatı | ||||||||
Öne Çıkan Projesi | Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP) | ||||||||
Koleksiyonu | 20 bine yakın basma kitap, 497 Türkçe el yazması eser (344 cilt) | ||||||||
1961 yılında Kayseri Talas'ta doğan Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal, lisans eğitimini Erciyes Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde tamamladıktan sonra öğretmenlik ve çeşitli yayıncılık faaliyetlerinde bulunmuştur. Akademik kariyerinde Sivas Cumhuriyet, Kırşehir Ahi Evran ve Amasya Üniversitelerinde görev alarak dekanlık ve bölüm başkanlığı gibi idari vazifeler üstlenmiş, 2019-2026 yılları arasında ise çalışmalarını İstanbul Kültür Üniversitesinde sürdürmüştür.

Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal (Fotoğraf: Mehmet Fatih Köksal)
Klasik Türk edebiyatı sahasında metin neşri, metin tamiri ve vezin problemleri üzerine kurucu teorik esaslar geliştiren Köksal, aynı zamanda şiir mecmualarını tasnif etmek amacıyla MESTAP projesini hayata geçirmiştir. Ahilik ve fütüvvetnâme literatürü, mevlid metinleri ile Yûnus Emre ve divan şairlerinin bilinmeyen şiirlerini gün yüzüne çıkaran çok sayıda tenkitli neşre imza atmıştır. Edebî yönüyle manzum tiyatro ve ödüllü hikâyeler kaleme alıp "özçekim" gibi kelimeleri dile kazandıran Köksal, 20 bine yaklaşan kitaplığı ve 497 eseri barındıran şahsi el yazması koleksiyonuyla Türkoloji araştırmalarına çeşitli katkılar sağlamıştır.
Mehmet Fatih Köksal, 30 Temmuz 1961 tarihinde Talas’ta dünyaya gelmiştir. Köksal’ın babası Ali Erdem Bey mobilya ustası, annesi Leman Hanım ise ilkokul öğretmenidir. Aile, Talas’ta Kiçiköy mahallesi ile Harman mahallesini birbirine bağlayan Kâzım Paşa Caddesi üzerinde, Harman Meydanı civarında yer alan eski bir konakta ikamet etmekteydi. Köksal’ın çocukluk döneminin ilk yılları, annesinin tayini nedeniyle ailenin kısa bir süreliğine Sarıoğlan ilçesine göç ettiği döneme rastlamaktadır. Sarıoğlan’da geçirilen bu kısa aralığın ardından aile yeniden Talas’a dönmüş ve uzun yıllar ikamet edecekleri tarihî taş konağa yerleşmiştir. Ailenin yaşadığı bu konak, Köksal’ın mekân hafızasının ve geleneksel Türk hayat tarzına dair ilk algılarının şekillendiği merkez olmuştur.
Köksal’ın örgün eğitimi, dönemin şartları ve aile dinamikleri doğrultusunda erken yaşta başlamıştır. Annesinin ilkokul öğretmeni olması ve o dönemde okul öncesi kreş imkânlarının bulunmaması sebebiyle, evin en küçük çocuğu olan Mehmet Fatih, annesiyle birlikte düzenli olarak okula gitmeye başlamıştır. Bu süreçte henüz 4.5 yaşında iken okuma yazmayı öğrenmiş, okul müdürünün tavsiyesi üzerine de bir yıl erken yaşta resmî olarak ilkokula kaydedilmiştir. Talas Anayurt İlkokulunu ve Talas Ortaokulunu bitirmiştir.
Mehmet Fatih Köksal’ın lise tahsiline başladığı dönemde ailesi Talas’tan Kayseri şehir merkezine taşınmıştır. Köksal, bu süreçte Kayseri Lisesine kaydolmuştur. Burada iki yıl öğrenim gördükten sonra, benimsediği fikir ve inançlar doğrultusunda 12 Eylül 1980 öncesi, dönemin siyasi olaylarına dâhil olmuş; dönemin şartları gereği okul idaresi tarafından okuldan uzaklaştırılmıştır. Ardından nakledildiği Fevzi Çakmak Lisesindeki tahsili de benzer siyasi sebeplerle kısa sürmüş ve öğrenimini tamamlayabilmek adına Sarız Lisesine gitmek durumunda kalmıştır. Köksal, bu okulun ilk mezunları arasında yer alarak lise tahsilini tamamlamıştır.
1979 yılında İnönü Üniversitesi Temel Bilimler Fakültesi Fizik Bölümüne kaydolmuştur. Ancak ortaokul yıllarından beri fen bilimleriyle, bilhassa fizikle fikrî ve zihnî bir yakınlık kuramayan Köksal, bu bölümde iki yıl öğrenim gördükten sonra yeniden üniversite sınavına girme kararı almıştır. 1981 yılında Elazığ’da girdiği sınav esnasında sınav görevlilerinin başvuru belgesindeki fotoğraftan şüphelenerek kendisini uzun süre sorgulamaları, sınav konsantrasyonunu ve tercih şansını olumsuz etkilemiştir. Hadisenin akabinde dönemin ÖSYM Başkanı Prof. Dr. Altan Günalp tarafından gönderilen ve sınava girenin kendisi olduğunun tespit edildiğini belirten resmî özür yazısı, kaybedilen zamanı telafi etmeye yetmemiştir. 12 Eylül askerî darbesi döneminin getirdiği olağanüstü şartlar nedeniyle yargı yoluna başvurmanın mümkün olmadığı bu sürecin sonunda Köksal, merkezî yerleştirme neticesinde Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümüne kaydolmuştur.
Malatya ve Erzurum’da geçen yıllar, geniş bir dost çevresi edinmesini sağlamıştır. Memleketi Kayseri’de Erciyes Üniversitesi bünyesinde Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü açılmıştır. Asıl ideali olan Türkoloji sahasına yönelme kararı alan Köksal, 1983 yılında Erciyes Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümüne kaydolmuştur.
Henüz lisans öğrencisi iken eski metinlere, Osmanlı Türkçesi paleografyasına ve klasik şiire ilgi duymuştur. Bölümün kurucu hocalarından Prof. Dr. Meserret Diriöz, fotokopi imkânlarının kısıtlı olduğu o yıllarda Osmanlıca metinleri tahtaya yazdırma vazifesini doğrudan Köksal’a vermiştir. Hatta ilgili dönemde Latin harfli divan metinlerini doğrudan Arap harfleriyle tahtaya aktaracak kadar eski yazıya hâkim olan Köksal, hocasının okuduğu bir beytin veznini, duraksamadan ve şifahi olarak tespit edebilecek seviyededir.
Lisans tahsili esnasında okul harçlığını temin etmek amacıyla bir yandan Kayseri Fuarı/Luna Parkı’nda çalışmış, bayram öncelerinde Hunat Meydanı’nda tebrik kartı tezgâhı açmış; diğer yandan fakülte futbol takımının teknik direktörlüğünü üstlenerek sosyal ve sportif faaliyetlerde yer almıştır. Köksal, 1987-1988 öğretim yılı sonunda, bir hocasının mezuniyet tezi sürecindeki tutumu sebebiyle Eylül bütünleme dönemine kalmış olsa da bölümün ilk mezunları arasında yer alarak Türk Dili ve Edebiyatı lisans diplomasını almıştır.
Mehmet Fatih Köksal, 1987-1988 öğretim yılı sonunda Erciyes Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünden mezun olduktan sonra çalışma hayatına Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde adım atmıştır. O dönemde fen-edebiyat fakültesi öğrencileri pedagojik formasyon derslerini tahsil süreçleri içinde aldıklarından mezunların doğrudan öğretmenlik hakkı bulunmaktaydı. Öğretmen atamaları ise "Öğretmenlik Yarışma ve Giriş Sınavı" adı verilen merkezî bir imtihanla yapılmaktaydı. Yaklaşık 2 bin 500 adayın katıldığı bu sınavda Köksal, Türkiye dördüncüsü olmuştur.
İlk atama yerleri belli olduğunda Köksal, İstanbul Tuzla Yaşar Doğu Ortaokuluna, lisans döneminden sınıf arkadaşı olan ve daha sonra hayat arkadaşı olacak Aysel Hanım ise Sivas Şarkışla Lisesine tayin edilmiştir. Ancak Millî Eğitim Bakanlığının o yıl aldığı ani bir kararla eylül bütünleme döneminde mezun olanların atamaları iptal edilince, şubat ayındaki ikinci atama dönemine kadar Köksal, ilk öğretmenlik tecrübesini Kayseri Argıncık Lisesinde dört ay vekil öğretmenlik yaparak tamamlamıştır.
1989 yılının Şubat ayında lisans yıllarından beri tanıdığı sınıf arkadaşı Aysel Hanım ile nişanlanan Köksal, 16 Şubat 1989 tarihi itibarıyla Adana’nın o dönemki ilçesi olan Osmaniye Mehmet Akif Ersoy Ortaokulunda kadrolu Türkçe öğretmeni olarak göreve başlamıştır. Aysel Hanım’ın Amasya Taşova’daki öğretmenlik vazifesi sürerken çift, 5 Ağustos 1989 tarihinde Kayseri’de düzenlenen bir merasimle evlenmiştir. Köksal çiftinin bu evlilikten Ahmet Fevzi ve Fatma Zehra adlarında ikiz çocukları olmuştur.
Köksal, beş yıl boyunca (1989–1994) Osmaniye Mehmet Akif Ersoy Ortaokulunda görev yapmıştır. Bu okulda devlet ödeneği almadan tamamen öğrencilerin iş birliği ve okul idaresinin desteğiyle 3 bin 500 kitaptan müteşekkil bir okul kütüphanesi kurmuştur.
Osmaniye’de görev yaptığı sırada Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde açılan lisansüstü giriş sınavını kazanan Köksal, lisansüstü tahsilini gerekçe göstererek tayinini memleketi Kayseri’ye aldırmıştır ve Fatma-Kemal Timuçin Anadolu Lisesine edebiyat öğretmeni olarak atanmıştır. Kendi okuduğu sıralarda bu kez muallim olarak ders vermeye başlayan Köksal, burada da yaklaşık üç yıl (1994–1996) vazife yapmıştır. Talas’taki öğretmenlik sürecinde de kütüphanecilik faaliyetlerine devam etmiştir. Fatma-Kemal Timuçin Anadolu Lisesi bünyesinde tamamen sivil imkânlarla ve öğrenci iş birliğiyle 4 bin ciltlik kapsamlı bir kütüphane kurmuştur.
Köksal, henüz 18 yaşında iken o dönem Kayseri’nin köklü sosyokültürel merkezlerinden biri olan Büyük Ülkü Derneği bünyesinde aktif vazife üstlenmiştir. Talas Büyük Ülkü Derneği üyesi ve yönetim kurulu üyesi olarak başlayan bu süreç, 1979 yılı sonlarında Fevzi Çakmak Ülkü Ocağı (sonradan Fevzi Çakmak Kültür Derneği) yönetim kuruluna seçilmesiyle devam etmiştir. 1980 senesinin Haziran ayında bu derneğin başkanlığına getirilen Köksal, üç ay boyunca dernek başkanlığı vazifesini ifa etmiş; bu görevi 12 Eylül 1980 askerî darbesinin bütün sivil teşekkülleri feshetmesine kadar sürmüştür.
Okuma sevgisi, metin tahlili ve Türk edebiyatı zevkini ilk gençlik yıllarında bu ocak muhitlerinde kazandığını ifade eden Köksal, siyasi ve kültürel faaliyetlerin yeniden hareketlendiği sonraki yıllarda memuriyet hayatında Türkiye Kamu-Sen sendikasına katılmıştır. Öğretmenlik vazifesiyle bulunduğu Osmaniye’de, Bizim Ocak dergisinin ilçe teşkilatı yönetiminde yer almış; 1993 yılında Kayseri’ye döndükten sonra da Bizim Ocak Talas Temsilciliği yönetiminde bulunmuştur. 1994-95 yıllarında Ülkü Ocakları Kayseri İl Başkanlığı görevini ifa etmiştir.
Köksal’ın basın-yayın ve süreli neşriyat dünyasıyla münasebeti de üniversite öğrenciliği yıllarında başlamıştır. Erciyes Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde tahsilini sürdürürken sınıf arkadaşları ile birlikte bir edebiyat dergisi çıkarmaya karar vermiştir. Ancak projenin mali külfetinin talebe bütçesini aşması üzerine mahalli matbuatın imkânlarına yönelmiştir. O dönem Kayseri’nin en popüler yerel yayın organı olan ve 3 binin üzerinde tiraja sahip bulunan Kayseri Anadolu Haber Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Şemsettin Çetinsöz’ün teklifi doğrultusunda, gazete bünyesinde haftalık bir edebiyat sayfası hazırlama konusunda mutabakata varmışlardır.
İlk sayısı 9 Ocak 1987 tarihinde neşredilen ve "Kültür/Sanat" adını taşıyan bu müstakil sayfa, gazetenin 16 sayısında aralıksız yayımlanmış ve daha sonra Türk edebiyatı ve Türkoloji sahasında tanınmış birer şair, yazar ve akademisyen olacak pek çok gencin ilk kalem tecrübelerinin yayımlandığı bir muhit işlevi görmüştür. Bu girişimin kamuoyunda ve bilhassa üniversite gençliği nezdinde ilgi görmesi üzerine gazete yönetimi, üniversite hayatını şehre yansıtacak özel bir gençlik ekinin neşrini teklif etmiştir. Köksal ve arkadaşlarının hazırladığı, üniversite öğrencilerine hitap eden ve popüler-mizahi bir üslup taşıyan "Jurnal" adlı ek, perşembe günleri "Kültür/Sanat" sayfası ise cuma günleri yayımlanmaya başlamıştır.
Köksal’ın kültür ve edebiyat yayıncılığındaki en uzun soluklu tecrübesi ise Osmaniye’deki öğretmenlik yıllarında gerçekleşmiştir. Osmaniye muhitinde şair Bestami Yazgan ve Tayip Atmaca tarafından yayımlanmış ancak bir süre önce yayını kesintiye uğramış olan Güneysu Kültür-Sanat dergisinin yeniden neşri gündeme gelmiştir. Yazgan ve Atmaca’nın dergiyi müştereken ihya etme teklifini Köksal’ın kabul etmesiyle birlikte Güneysu, A. Neşet Dinçer’in sahipliğinde ve Salih Sefa Yazar, Mehmet Avşar, Reşat Gürel, M. Baki Teke, Şükrü Ünal ve Osman Karataş gibi isimlerin yer aldığı bir yayın kuruluyla yeniden yayın hayatına dönmüştür. Köksal, Osmaniye’den ayrıldığı 1994 yılına kadar geçen süreçte Güneysu dergisinin mutfağında yayıncı, tahrir heyeti azası, yazar ve şair kimlikleriyle yaklaşık 30 sayı boyunca bilfiil vazife yapmıştır.
Köksal, görev yaptığı kurumlarda süreli yayın faaliyetlerine de öncülük etmiştir. Bu bağlamda Kırşehir Ahi Evran Üniversitesinde Ahilik Araştırmaları dergisinin kuruluşunu gerçekleştirerek editörlük görevini üstlenmiş; Amasya Üniversitesinde Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler dergisinin yayımlanmasına öncülük edip üç yıl boyunca editörlüğünü yürütmüş; İstanbul Kültür Üniversitesinde ise KÜLTÜRK dergisinin yayın hayatına başlamasını sağlamıştır.
Mehmet Fatih Köksal, lisans eğitimini dereceyle bitirmesinin ardından Osmaniye’deki öğretmenliği esnasında Prof. Dr. Cihan Okuyucu’nun daveti üzerine Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalında yüksek lisans sınavına girmiş ve bu sınavı kazanarak 1993 yılında lisansüstü tahsiline başlamıştır. Yüksek lisans çalışmasını, 16. yüzyıl şairlerinden Yenipazarlı Vâlî’nin alegorik mesnevisi üzerine hazırladığı Yenipazarlı Vâlî - Hüsn ü Dil (İnceleme - Metin - Dizin) başlıklı teziyle 1996 yılında tamamlamıştır.
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde açılan araştırma görevlisi kadrosuna, dönemin Bölüm Başkanı Prof. Dr. Nâzım H. Polat ve Doç. Dr. Mehmet Arslan’ın jürisinde yer aldığı sınavı birincilikle kazanarak girmiştir. Sivas’ta araştırma görevlisi olarak göreve başladığı 1996 yılında Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesindeki doktora programını kazanan Köksal, üç dönem süren doktora dersleri için uzun süre Sivas-Ankara arasında gidip gelmiştir.
Doktora tezini, nazire mecmuası olan Edirneli Nazmî’nin eseri üzerine kurmuş ve Doç. Dr. Osman Horata rehberliğinde Edirneli Nazmî: Mecma‘ü’n-Nezâ’ir (İnceleme - Tenkitli Metin) başlığıyla 3040 sayfadan oluşan üç cilt hâlinde hazırlamıştır. Köksal, 2001’de tezini savunarak doktor ünvanını almıştır.
Doktora sonrasında, o dönem Gazi Üniversitesine bağlı bulunan Kırşehir Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümüne 2002 yılında yardımcı doçent olarak atanmış ve bölüm başkanlığı vazifesini üstlenmiştir. 2004 yılında doçent ünvanını almış ancak bir kısım idarî engeller sebebiyle doçentlik kadrosuna atanması gecikmiş; 2007 yılında açtığı davayı kazanmış ve kadrosuna ancak ünvanı aldıktan 36 ay sonra atanabilmiştir.
2006 yılında Kırşehir Ahi Evran Üniversitesinin müstakil olarak kurulmasıyla birlikte çalışmalarına bu çatı altında devam eden Köksal, yine bazı idarî engeller neticesinde 19 ay gecikmeyle 2010 yılında profesörlük kadrosuna terfi ettirilmiştir.
Kırşehir’de görev yaptığı 14 yıllık süre zarfında (2002–2016), Fakülte Yönetim Kurulu Üyeliği (2006–2016), Üniversite Senato Üyeliği (2006–2008; 2010–2016) ve Fakülte Kurulu Üyeliği (2010–2014) gibi akademik görevlerde bulunmuştur. Kırşehir Ahilik Kültürünü Araştırma Merkezi Müdürlüğü vazifesini (2003–2009; 2010–2011) yürüterek üniversite ve şehir kütüphanelerinin teşekkülüne, uluslararası sempozyum dizilerinin tanzimine rehberlik etmiştir.
2016–2019 yılları arasında Amasya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Dekanlığı, Üniversite Yönetim Kurulu Üyeliği ve Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanlığı görevlerini yürütmüştür.
2019 yılı Ağustos ayında kızı Zehra’nın İstanbul’da Marmara Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümünü kazanması üzerine ailesinin İstanbul’a taşınması kararı doğrultusunda Amasya Üniversitesindeki devlet memuriyeti görevinden emekliye ayrılmıştır. Aynı yılın Eylül ayı itibarıyla İstanbul Kültür Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde profesör olarak göreve başlamıştır. 2020 yılından itibaren bu kurumda Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanlığı, Anabilim Dalı Başkanlığı ve Fakülte Kurulu Üyeliği vazifelerini icra etmiş; 2026 yılında ise Kapadokya Üniversitesine geçmiştir.
Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal, Türkoloji sahasında klasik metin neşri metodolojisi, şiir mecmualarının tasnifi, Ahilik/fütüvvet literatürü ve dinî-tasavvufi Türk edebiyatı metinlerinin tespiti konularında teorik ilkeler geliştirmiştir.
Köksal, lisansüstü araştırmacılar için temel başvuru kılavuzu hüviyetindeki Metin Neşrinin Ana Esasları başlıklı çalışmasında, nüsha seçimi ve tenkitli metin kurma süreçlerini yöntemleştirmiştir. Metin Neşrinde Vezinle İlgili Problemler, Bazı Tespit ve Teklifler makalesinde; manzum metinlerde vezin icabı yapılan ses türetmeleri, imalelerin gösterimi, şeddeli ve zihaflı kelimeler ile hece düşmeli ulamaların imlasında birlik sağlama tekliflerini ortaya koymuştur.
Metinlerin tahribata uğradığı ve nüsha şahitlerinin yetersiz kaldığı durumlarda naşirin müdahale sınırlarını tayin eden Metin Tamiri (Usul ve Esaslar, Uygulamalar ve Bazı Teklifler) çalışmasında sahaya özgü üç yeni terim önermiştir. Ayrıca Metin Neşrinde Aparat Birliğine Doğru: Öneriler başlıklı müstakil çalışmasıyla, Türkiye’deki klasik edebiyat araştırmalarında tenkit aparatlarının standartlaşması için çalışmalar yürütmüştür. Âşık Paşa’nın Semâ Risâlesi ve Ahmed-i Dâî’nin Çeng-nâme’si üzerine yaptığı incelemelerde, müstensih müdahaleleri ile imlanın tarihsel süreçte modernize edilmesinin getirdiği sorunları nüsha farkları üzerinden somutlaştırmıştır.
Mecmuaları "Osmanlı şiirinin kırkambarı" olarak nitelendiren Köksal, 2011 yılında ilim âlemine sunduğu Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP) ile kütüphanelerde dağınık ve atıl hâlde duran binlerce şiir mecmuasının ve cönkün ortak bir veri tabanı şablonuyla taranıp fişlenmesini sağlamıştır.
2012 ve 2017 yıllarında düzenlenen MESTAP çalıştaylarıyla bu metodolojiyi araştırmacılarla paylaşmış; bu sayede divanlarda yer almayan yüzlerce şiirin, kayıp şairlerin ve nadide edebî metinlerin gün yüzüne çıkarılmasına imkân hazırlamıştır. Araştırmacılar bu projeye dayanarak lisansüstü araştırmalar yapmaya devam etmektedir.
Kırşehir Ahilik Kültürünü Araştırma Merkezi Müdürlüğü döneminde, Kırşehir Müzesindeki şecerenâme, berat ve vakfiyeleri neşretmiş; Ahilik Araştırmaları dergisini kurarak ve uluslararası sempozyumlar düzenleyerek konuyu akademik bir disiplin hâline getirmiştir.
Tarsuslu Dâ‘î Manzum Fütüvvetnâmesi (2.359 beyitlik hacmiyle sahasının en geniş eseri), Sabuncuoğlu Şerefeddin Fütüvvetnâmesi ve Bursalı Hoca Cân Fütüvvetnâmesi gibi metinleri tenkitli olarak yayımlamıştır. Ayrıca fütüvvetnamelerdeki sembolik ritüelleri (helva, şerbet, şed kuşanma, cerrahlık yasağı) kültürel kodlarıyla çözümlemiştir.
2011 yılında yayımladığı Mevlid-nâme külliyatında, o güne kadar bilinen 79 mevlid şairi sayısına 44 yeni müellif ekleyerek Türkçe mevlid yazarı sayısını 123’e yükseltmiş; eserde 10’u ilk kez neşredilen 12 mevlidin tam metnini araştırmacıların istifadesine sunmuştur. Süleyman Çelebi’nin Vesîletü’n-Necât’ı üzerine yaptığı tenkitli metin neşirleri, eserin iki bin beyitlik nüshaları ile Michigan nüshasının tahlili ve mevlid nazirelerine dair incelemeleriyle türün edebî ve tarihî sınırlarını belirlemiştir.
Köksal’ın çalışmalarının bir diğer ağırlık merkezini Yûnus Emre araştırmaları oluşturmuştur. Kendi şahsi kütüphanesindeki yazmalardan, cönklerden ve Berlin nüshasından hareketle Yûnus Emre divan neşirlerinde bulunmayan 58 yeni şiir tespit ederek yayımlamıştır. Bu sahadaki metin neşri çalışmaları; Risaletü’n-nushiyye ve Divan’ın DTCF Nüshası (Yunus Emre Enstitüsü, 2025) ile Yûnus Emre Divanı Tenkitli Metin (Ötüken Neşriyat, 2026) yayınlarından oluşmaktadır. Bunun yanı sıra Yunus Emre Şiirlerini Tefrik Etmek İçin Bir Üslup Şablonu Denemesi ve Yunus Emre Şiirinde Bir Belirleyici Olarak Mahlas Kullanımı çalışmalarıyla, Yûnus’a atfedilen sahte ve geç dönem metinleri tefrik edebilmek için objektif üslup kriterleri geliştirmiştir.
Bunun yanı sıra Seyyid Nesîmî’nin divan neşirlerinde yer almayan şiir ve tuyuğlarını yayımlamış; Bâkî, İbni Kemâl, II. Selim ve Yavuz Sultan Selim’in divanlarında bulunmayan Türkçe şiirlerini neşrederek klasik şairlerin külliyatlarını zenginleştirmiştir. Uzun Firdevsî’nin 6.336 beyitlik Manzum Vilâyet-nâme’sini ve Sultân Şücâ‘eddîn Velâyet-nâmesi’ni tenkitli metin olarak hazırlayarak Alevi-Bektaşi edebiyatının ana kaynaklarını filolojik güvenilirliğe kavuşturmuştur. Bu çalışmalar esnasında tarama ve derleme sözlüklerinde bile yer almayan arkaik Türkçe kelimeleri tespit ederek Türkçe sözlüğe kazandırmıştır.
Köksal, divan oluşturacak miktarda şiir kaleme almış olmasına rağmen bunları müstakil bir kitap hâlinde neşretmemiştir. Şiirleri şekil, vezin ve muhteva bakımından ağırlıklı olarak klasik divan şiiri estetiğine dayanmakla birlikte hem Türk halk şiiri hem de modern Türk şiiri formlarında yazdığı manzumeleri de mevcuttur.
Klasik nazire geleneği bağlamında yazdığı şiirlerin yanı sıra tiyatro sahnesine aktarılan eserlerinde de nazım biçimini kullanmıştır. Kırşehir yıllarında Arş. Gör. Özer Şenödeyici ile birlikte kaleme aldığı ve Ahi Evran’ın hayatını konu edinen üç perdelik "Evran" adlı manzum piyes, Köksal’ın tiyatro dili ile klasik nazım tekniğini bir araya getirdiği özgün bir örnektir. Bu manzum eser, Kırşehir’de Ahilik Haftası kutlamaları kapsamında iki kez sahnelenmiştir.
Köksal’ın telif ettiği beş adet hikâyesi bulunmaktadır. Bunlar; Ebemiz, Fikr-i Sabit, Avrat Belası, İlim Ahlakı ve Gökçedağ’ın Böğründen Esen Rüzgâr başlıklarını taşır. Bu metinlerden Ebemiz adlı hikâyesi Kayseri’de yayımlanan Divit Sanat dergisinde neşredilmiştir.
Gökçedağ’ın Böğründen Esen Rüzgâr adlı hikâyesi ise Türk Edebiyatı Vakfı tarafından düzenlenen 1999–2000 yılı Ömer Seyfettin Hikâye Yarışması’nda jüri tarafından ödüle layık görülerek mansiyon almıştır.
Köksal modern teknolojinin ve gündelik hayatın getirdiği pek çok yabancı kavrama Türkçe karşılıklar teklif etmiştir. Günümüzde gerek resmî kurumlarda gerekse halkın gündelik dilinde yaygın olarak kullanılan ve "selfie" kelimesinin karşılığı olan "özçekim" tabirini Mehmet Fatih Köksal teklif etmiştir. Benzer şekilde, Türk Dil Kurumunun "mail" için benimsediği "e-posta" yerine "ileti" kelimesinin kullanılmasını savunmuş; yabancı kökenli "fullemek / fulleme" ifadesine karşılık da "tümlemek / tümleme" teklifini getirmiştir.
Köksal, eski harfli basmalara ve el yazması eserlere iştiyak duymaktadır. Kitap sayısı 20 bine yaklaşan şahsi bir kütüphanesi mevcuttur. Köksal’ın kitap merakı salt matbu eserlerle sınırlı kalmamış, yaklaşık çeyrek asır boyunca topladığı Türkçe el yazması eserlerle Türkiye’deki şahsi kütüphaneler arasında bir koleksiyon meydana getirmiştir.

Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal'ın Kitaplığı (Fotoğraf: Mehmet Fatih Köksal)
2018 yılında Prof. Dr. Mücahit Kaçar ve Arş. Gör. Mevlüt İlhan ile birlikte hazırlayıp neşrettiği Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Kataloğu, bir Türk akademisyenin kendi el yazma koleksiyonunu neşretmesi bakımından türünün tek örneğidir. Bu katalogda yer alan koleksiyon; 344 cilt içerisinde, bir kısmında birden fazla risale bulunması sebebiyle toplam 497 Türkçe yazma eseri ihtiva etmektedir. Bu yekûn içerisinde 162 mesnevi, 88 şiir mecmuası, 65 cönk, 27 divan, 20 manzum ve mensur lügat ile 123 mensur eser yer almaktadır. Köksal bu kütüphaneyi araştırmacılara, meslektaşlarına ve öğrencilerine açarak onlarca tez, makale ve kitap çalışmasının hazırlanmasına zemin hazırlamıştır.
Köksal, Mehmet Fatih. El yazması otobiyografi, Kasım 2026.
Mehmet Fatih Köksal
Doğum Tarihi | 30 Temmuz 1961 | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Doğum Yeri | Talas / Kayseri | ||||||||
İlkokul | Talas Anayurt İlkokulu | ||||||||
Ortaokul | Talas Ortaokulu | ||||||||
Lise | Kayseri Lisesi (2 yıl) Fevzi Çakmak Lisesi (siyasi sebeplerle nakil) Sarız Lisesi (mezuniyet) | ||||||||
Lisans | İnönü Üniversitesi Temel Bilimler Fakültesi, Fizik Bölümü (2 yıl) Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Coğrafya Bölümü Erciyes Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü | ||||||||
Yüksek Lisans | Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı | ||||||||
Doktora | Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı | ||||||||
Uzmanlık Alanları | Klasik Türk Edebiyatı Metin Neşri ve Tamiri Şiir Mecmuaları Ahilik ve Fütüvvet Hareketi Mevlid Edebiyatı | ||||||||
Öne Çıkan Projesi | Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP) | ||||||||
Koleksiyonu | 20 bine yakın basma kitap, 497 Türkçe el yazması eser (344 cilt) | ||||||||
Henüz Tartışma Girilmemiştir
"Mehmet Fatih Köksal" maddesi için tartışma başlatın
Doğumu, Ailesi ve Çocukluk Yılları
Eğitim Hayatı
Öğretmenlik Yılları ve Aile Hayatı
Gençlik Faaliyetleri, Cemiyetçiliği ve Yayıncılığı
Akademik Faaliyetleri
Bilimsel Yaklaşımı, Ekolü ve Metodolojik Katkıları
Filoloji, Metin Neşri Teorisi ve Metin Tamiri
Mecmua Çalışmaları ve Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)
Ahilik, Fütüvvetnâmeler ve Şecerenâmeler
Mevlid Edebiyatı ve Vesîletü’n-Necât Araştırmaları
Klasik Şairlerle İlgili Çalışmaları
Şairliği ve Manzum Eserleri
Hikâyeciliği
Dil Hassasiyeti
Kitap ve Yazma Eserlere Olan İlgisi