Meryem Ana Eli Otu (Anastatica hierochuntica L.)

Meryem Ana Eli Otu (Anastatica hierochuntica L.) turpgiller (Brassicaceae) ailesindendir; çöl ve çok kurak bölgelerde yaşayan bir bitkidir. Bu cinsin tek türü olarak geçer. Bu bitkinin en ayırt edici özelliği kendini top gibi kapatmasıdır. Kaff Maryam, Sanggul Fatimah, Jericho’nun Gülü, Fatma Ana Eli gibi isimlerle de anılır.

Yağışlı kısa dönemde büyür, küçük beyaz çiçekler açar ve genellikle 15 cm’yi geçmeyecek kadar küçük kalır. Yağmurlar bitince bitki kurur, dalları içe doğru kıvrılır ve 4–10 cm çapında, sert ve odunsu bir top hâline gelir. Tohumları dayanıklıdır. Uygun şartlar oluşana kadar yıllarca uyku hâlinde kalabilir. 

Kuzey Afrika ve Orta Doğu’nun kurak bölgelerinde (ör. Mısır, Ürdün, Suudi Arabistan, Irak, İran, Kuveyt, BAE vb.) yaygındır.

Bitkinin bazı kısımlarında magnezyum (Mg), kalsiyum (Ca), manganez (Mn) gibi mineraller ile fenolik bileşikler bulunmaktadır.

Kullanım Alanları

Meryem Ana Eli Otu, geleneksel pratiklerde çay (demleme) olarak tüketilir; ayrıca toz hâline getirilip bal ile karıştırılarak da kullanılır.

Kullanım alanları içinde en belirgin eksen doğum ve üreme sağlığıdır. Doğum sürecini kolaylaştırma, zor doğum ve uterin kanama/hemoraji durumlarında kullanılır. Ayrıca ölü fetüsün atımını kolaylaştırma, premenstrüel sendrom, menstrual kramplar, infertilitede luteal yetmezlik, menopozal semptomlar ve yetersiz süt üretimi ile ilişkilendirilen kullanımları vardır.

Bunun yanında bitki; mide ve bağırsak rahatsızlıkları, hazımsızlık, baş ağrısı, soğuk algınlığı, ateş, sıtma, epilepsi, yorgunluk, hipertansiyon, diyabet, kalp hastalıkları, akıl hastalıkları, astım, depresyon ve infertilite gibi yakınmalarla bağlantılı halk hekimliği uygulamalarında da yer alır.

Türk Halk Hekimliği ile İlişkisi

Türk halk hekimliğinde bitki, doğum süreciyle özdeşleştirilmiş bir bitkidir. Doğum sürecinde uygulama, bitkinin sıcak/ılık suya konulup açılması esasına dayanır. Bitki suyun içinde açıldıkça doğum yapan kadında rahim ağzının (serviksin) açılmasının da hızlanacağı düşüncesi mevcuttur.

Doğum tamamlandıktan sonra uygulama sonlandırılır; bitki sudan çıkarılır ve bu işlem, doğum sonrası dönemle ilişkilendirilen geleneksel bir tamamlayıcı adım olarak yer alır.

Meryem Ana Eli Otu’nun doğum pratiklerindeki anlamı, bitkinin suda açılma hareketi üzerinden kurulur. Bitki suya konulduğunda şişip açıldıkça, serviksin (rahim ağzının) da açılacağı düşünülür. Doğumun kolaylaşacağı ve bebeğin su akışı gibi rahat geleceği inancı öne çıkar. 

Bu inanış, Anadolu’da doğuma eşlik eden sözlü ritüellerle de pekişir. Ebe, doğum yapan kadının sırtını ovalarken “Bu el benim elim değil Fatma Anamızın eli.” diyerek telkinde bulunur; bitki “hacet kapılarının açılması” fikriyle de ilişkilendirilir. 

Bitki aynı zamanda manevi değeri yüksek, kutsal kabul edilen bir nesne olarak görülür. Bitki, Müslüman topluluklarda olduğu gibi Hıristiyan kadınlar için de kutsal sayılır; Avrupa’da Rönesans’tan bu yana kullanılageldiği ve Hristiyan inancında Meryem Ana ile bütünleştirilerek “günahsız ve ağrısız doğumu destekleme” anlamına geldiği kabul edilir. 

Doğum sırasında bitkinin suda açılmasına odaklanmak, kadınlarda psikolojik ve manevi rahatlama sağlar; bu odaklanma, kasılmalar sırasında gerginliği azaltan ve ağrı ile baş etmeyi kolaylaştıran bir dikkat yönetimi tekniği gibi işlev görür.

Uyarı: Bu maddede yer alan içerik, yalnızca genel ansiklopedik bilgi amacı taşımaktadır. Buradaki bilgiler tanı koyma, tedavi etme ya da tıbbi yönlendirme amacıyla kullanılmamalıdır. Sağlıkla ilgili konularda karar vermeden önce mutlaka bir hekime veya uzman sağlık personeline danışmanız gerekmektedir. Bu bilgilerin tanı veya tedavi amacıyla kullanılması sonucunda doğabilecek durumlardan madde yazarı ve KÜRE Ansiklopedi herhangi bir sorumluluk kabul etmez.