Meryem Çil (Geben) Kalesi

Meryem Çil Kalesi, Türkiye’nin Kahramanmaraş iline bağlı Andırın ilçesi sınırları içinde, Geben Mahallesi yakınlarında yer almaktadır. Kale, Geben–Göksun karayolu üzerinde, çevresine hâkim yüksek bir tepeye inşa edilmiştir. Bu konumu sayesinde hem kara yollarını hem de vadi geçişlerini denetleyebilecek bir noktada bulunmaktadır. Tarih boyunca bölgeden geçen yolların kesişim noktasında yer alması, kalenin askerî ve stratejik açıdan önem kazanmasına neden olmuştur. Kale, tarihî İpek Yolu güzergâhı üzerinde bulunmakta olup, bu yol üzerinden yapılan ticaretin ve yol güvenliğinin sağlanmasında önemli bir rol üstlenmiştir.

Tarihî Süreç

Meryem Çil Kalesi’nin Roma Dönemi’nden önce inşa edildiği tahmin edilmektedir. Yapı, daha sonraki dönemlerde Roma ve Bizans hâkimiyetinde kullanılmıştır. Kale, bu dönemlerde özellikle kervan yollarının korunması, ulaşımın denetlenmesi ve haberleşmenin sağlanması amacıyla değerlendirilmiştir. Tarihî kaynaklarda kale, Maraş ile Suriye arasındaki haberleşmeyi sağlayan 13 kale arasında gösterilmektedir. Bu durum, kalenin yalnızca yerel değil, bölgesel ölçekte de işlevsel bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Mimari Yapısı

Meryem Çil Kalesi, iç kale ve dış surlar olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır. Yaklaşık 12.000 metrekarelik bir alanı kaplayan kale, dönemin savunma mimarisine uygun şekilde inşa edilmiştir. Yapımında ağırlıklı olarak kesme taş, moloz taş ve kireç taşı kullanılmıştır. Kale içerisinde tonoz kemerli kapalı mekânlar, depolar ve su ihtiyacını karşılamaya yönelik sarnıçlar bulunmaktadır. Bu yapılar, kalede uzun süreli yaşam ve savunma için gerekli altyapının oluşturulduğunu göstermektedir. Günümüze ulaşan kalıntılar arasında özellikle iç kale bölümü ve bazı yapı unsurları daha sağlam durumdadır. Dış surların önemli bir bölümü zamanla tahrip olmuş olsa da, bazı burçlar, mazgallar ve sur izleri hâlen görülebilmektedir.

Kullanım Amacı

Kale, bulunduğu konum itibarıyla güvenlik, savunma ve denetim işlevleri üstlenmiştir. İpek Yolu üzerinde yer alması nedeniyle ticaret kervanlarının geçtiği yolların korunmasında görev almıştır. Aynı zamanda çevredeki yerleşimleri kontrol eden bir gözetleme noktası olarak kullanılmıştır. Roma ve Bizans dönemlerinde, askerî amaçların yanı sıra haberleşme zincirinin bir parçası olarak işlev gördüğü anlaşılmaktadır.

Meryem Çil Efsanesi ^【1】 

Kalenin adı, halk arasında yaygın olarak anlatılan Meryem Çil Efsanesi ile ilişkilendirilmektedir. Efsaneye göre, Meryem adında bir hükümdar kızına iki genç âşık olur. Meryem, gönlünü Göksun tarafında yaşayan gence vermiştir. İki genç arasında çıkan çekişmeye son vermek isteyen Meryem, “Kim atının ayağına toz değmeden bulunduğu kaleye gelirse onunla evleneceğim” şartını ortaya koyar. Meryem, sevdiği gencin bu yarışı kazanabilmesi için atının ayağına keten bağlamasını söyler. Böylece genç, atının ayağı tozlanmadan kaleye ulaşmayı başarır. Diğer genç bu şartı yerine getiremez ve evlenme hakkını kaybeder. Bunun üzerine, yenilen genç “Zaten Meryem çildi” diyerek Meryem’i küçümser. Bu olaydan sonra kale ve çevresi halk arasında Meryem Çil adıyla anılmaya başlanır.

Koruma ve Tescil Durumu

Meryem Çil Kalesi, 2012 yılında Kahramanmaraş Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü’nün tespitleri doğrultusunda, Adana Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Bu tescil ile kale, resmî olarak kültürel miras kapsamına alınmıştır.

Bölgedeki Önemi

Andırın ilçesi, çok sayıda tarihî kaleye ev sahipliği yapması nedeniyle “kaleler şehri” olarak anılmaktadır. Meryem Çil Kalesi de bu kaleler arasında yer almakta ve ilçenin tarihî mirasının önemli unsurlarından biri olarak kabul edilmektedir.