Mirastan Feragat Sözleşmesi

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakanın ölümüyle hükümlerini doğurduğunda, bu feragat işleminden kimlerin yararlanacağı sözleşmenin içeriğine ve Türk Medeni Kanunu'nun 529. maddesindeki ilgili kurallara göre saptanmaktadır. Feragatin belirli bir kişi veya kişiler lehine yapıldığının sözleşmede açıkça belirtildiği durumlarda, lehine feragat edilen taraf, feragat edenin miras payı oranında atanmış mirasçı kabul edilmekte ve feragat edenin miras payı bu kişiye verilmektedir.

Mirastan feragat sözleşmesinin belirli bir kişi lehine yapılmadığı hallerde ise kanuni bir karine olarak feragatin en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapıldığı kabul edilir. Bu senaryoda feragat edenin miras payı, feragat edenle aynı zümrede bulunan diğer altsoy mirasçıları arasında paylaştırılmaktadır.

İki taraflı bağlayıcı bir hukuki işlem olan mirastan feragat sözleşmesinin kural olarak tek taraflı feshi mümkün olmamakla birlikte, sözleşmeden dönme hakkı istisnai hukuki gerekçelerle kullanılabilmektedir. Sözleşme kurulduktan sonra feragat edenin, mirasbırakana veya onun yakınlarına karşı mirasçılıktan çıkarma sebebi teşkil edecek kadar ağır bir kusur işlemesi halinde, mirasbırakan kanuni şekil şartlarına uyarak sözleşmeden tek taraflı dönebilmektedir. Aynı şekilde feragat edenin kendisine vadedilen sağlararası edimi alamaması veya edimin güvenceye bağlanmaması hallerinde, borçlu temerrüdü hükümleri uyarınca sözleşmeden dönme hakkı bulunmaktadır.

Sözleşme ayrıca yasada belirtilen şartların gerçekleşmesi ile kendiliğinden hükümsüz hale de gelebilmektedir. Eşler arasında yapılan bir feragat sözleşmesinin boşanma veya evliliğin butlanı ile kesinleşerek ortadan kalkması, sözleşmenin bağlandığı bozucu veya geciktirici şartların gerçekleşmemesi ve lehine tasarrufta bulunulan kişinin mirastan yoksun kalması bu durumlardandır. İlaveten, belirli bir kişi lehine yapılan feragatlerde bu kişinin mirasçı olamaması ya da feragatin kimse lehine yapılmadığı hallerde en yakın ortak zümrenin altsoyunun mirasçı olamaması durumlarında feragat hükümden düşer ve feragat eden kişi mirasçılık sıfatını yeniden kazanır.

Sözleşmenin geçerliliği; taraf ehliyetlerine, irade beyanlarının sağlıklı olmasına ve yasal içerik şartlarına bağlıdır. İşlem sırasında ayırt etme gücünün bulunmaması, yanılma, aldatma ve korkutma gibi irade sakatlığı hallerinin mevcudiyeti ve işlemin hukuka ve ahlaka aykırı koşullar barındırması durumlarında menfaati zedelenenler tarafından iptal davası açılabilmektedir. Öte yandan resmi şekil şartlarına uyulmaksızın yapılması, karşılıklı mutabakatın hiç bulunmadığı yokluk halleri veya tarafların gerçek iradelerini gizledikleri mutlak muvazaa gibi durumlar ise sözleşmenin kesin hükümsüzlüğü ile sonuçlanmaktadır.

Mirastan ivazlı feragat sözleşmesi ile feragat edenin miras hakkını sağlığında tasfiye ederek tereke borçlarından kurtulması, mirasbırakanın ölümü anında terekenin borca batık olması halinde tereke alacaklılarının zarar görmesine sebep olabilmektedir. Bu adaletsizliği önlemek amacıyla kanun koyucu, tereke alacaklılarına belirli ve sıkı şartlar altında feragat edene ve onun mirasçılarına başvurabilme imkanı tanımıştır. Bu sorumluluğun doğabilmesi için üç temel şartın bir arada bulunması gerekir:

• Mirasın açılması anında terekenin borçları karşılayamaması,
• Karşılanamayan bu borçların diğer mirasçılar tarafından da ödenmemiş olması,
• İvazlı feragat edenin mirasbırakanın ölümünden önceki son beş yıl içerisinde bu sözleşme kapsamında bir kazandırma elde etmiş olmasıdır.

Belirtilen şartların sağlanması halinde feragat eden kişi veya vefatı halinde yasal ve atanmış mirasçıları, alacaklılara karşı ikincil düzeyde sorumlu hale gelir. Ancak bu sorumluluk mutlak ve sınırsız bir sorumluluk değildir. Tereke alacaklıları, alacaklarının sadece terekeden ve diğer mirasçılardan karşılanamayan kısmı için talepte bulunabilirler. Feragat edenin ve mirasçılarının iade sorumluluğunun kapsamı ise son beş yıl içinde alınan ivazın mirasın açıldığı an itibarıyla malvarlıklarında yarattığı mevcut zenginleşme tutarı ile sınırlandırılmıştır. Tüketilmiş ve miras açıldığı an itibarıyla malvarlığında değer olarak kalmamış harcamalar bu sorumluluk kapsamına dâhil edilmemektedir.