Moena Türk Festivali

Moena Türk Festivali (La Festa in Turchia), İtalya'nın kuzeyindeki Trento iline bağlı Moena kasabasında her yıl yaz aylarında düzenlenen, yerel anlatılara göre II. Viyana Kuşatması sonrasında kasabaya sığınan Osmanlı yeniçerisi Balaban Hasan'ın anısını yaşatmayı amaçlayan kültürel bir etkinliktir. Festival, Dolomit Dağları arasındaki Fassa Vadisi'nde yer alan Moena'nın Rione Turchia (Türk Mahallesi) ve Strada de Turchia (Türkiye Sokağı) çevresinde gerçekleştirilmektedir. Yerel gelenekler doğrultusunda düzenlenen festival kapsamında Türk kültürünü temsil eden çeşitli törenler, kortej yürüyüşleri ve kültürel etkinlikler yapılmaktadır.

Moena Türk Festivali'nin kökeni, Moena'da nesilden nesile aktarılan bir anlatıya dayanmaktadır. Bu anlatıya göre II. Viyana Kuşatması sırasında Osmanlı ordusunda görev yapan bir yeniçeri kuşatmanın ardından yaralı olarak Alp Dağları'na ulaşmış ve Moena köylüleri tarafından bulunmuştur. Tedavi edilen yeniçerinin daha sonra kasabada kalmasına izin verilmiştir. Zamanla kasaba halkı tarafından benimsenmiş ve yaşamını burada sürdürmüştür. Anlatıya göre Moena'da kalan yeniçeri, kendisini kurtaran Marianna ile evlenerek aile kurmuş ve yaşamı boyunca Osmanlı örf ve adetlerini sürdürmüştür. Dönemin derebeylerinin uyguladığı vergi düzenine karşı Moena halkıyla birlikte hareket etmiş ve köylüler tarafından saygı görmüştür. Bu kişi yerel anlatıda Balaban Hasan ve El Turco adlarıyla anılmaktadır. Yeniçerinin ölümünün ardından Moena halkı uzun süre yas tutmuştur. Daha sonra her yıl onun anısını yaşatmak amacıyla törenler düzenlemeye başlamıştır. Bu törenler zamanla La Festa in Turchia adıyla düzenlenen yıllık festivale dönüşmüştür.^【1】

Moena Belediyesi Kültür İşleri Sorumlusu Ilaria Petrone, festivalin bir efsaneye dayandığını, anlatının tarihî doğruluğunu doğrulayan herhangi bir belgenin bulunmadığını, buna karşın kasabada bu Türk askerinin anısına yapılmış bir büst ve çeşmenin bulunduğunu ifade etmiştir.^【2】

Festivalin düzenlendiği Moena, Kuzey İtalya'da Trento iline bağlı, Dolomit Dağları arasında bulunan Fassa Vadisi'nde yer almaktadır. Kasaba, Avusturya-İtalya sınır bölgesinde bulunmaktadır. Yaz aylarında yaklaşık 2.600 olan nüfus, kış aylarında kış turizminin etkisiyle 14.000 ile 20.000 arasında değişmektedir.^【3】

Moena, kültürel açıdan Ladin topluluğunun yaşadığı yerleşimlerden biridir. Bölge halkı kendisini Ladin olarak tanımlamakta; İtalyancadan farklı bir dil, kendilerine özgü gelenekler ve folklorik uygulamalar yaşatmaktadır. Rione Turchia (Türk Mahallesi), Moena'da bulunan mahallelerden biridir. Yaklaşık 200 kişinin yaşadığı mahallenin Türkiye ile tarihî bağlantısı konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Mahallenin Anadolu ile bağlantısını savunan değerlendirmelerin yanı sıra bu ilişkiyi kabul etmeyen görüşler de bulunmaktadır.^【4】

^{Moena Türk Festivali} (Anadolu Ajansı)

Moena Türk Festivali her yıl yaz döneminde, temmuz veya ağustos ayının bir hafta sonunda gerçekleştirilmektedir. Festivalin merkezi Strada de Turchia (Türkiye Sokağı) olup etkinlikler kasabanın meydanı ve çevresinde düzenlenmektedir. Festival kapsamında kortej yürüyüşleri, müzik etkinlikleri, yiyecek ve içecek stantları ile el sanatları stantları kurulmaktadır.

Festival süresince Türkiye Sokağı'ndaki evlerin pencere ve balkonlarına Türk bayrakları asılmaktadır. Yerel halk, Osmanlı dönemini temsil eden kıyafetlerle törenlere katılmaktadır. Geçit törenlerinde yeniçeri, sultan, vezir, gazi ve asker kıyafetleri kullanılmakta; kadınlar ise Osmanlı kadınlarını temsil eden giysilerle kortejde yer almaktadır. Kortejin önünde El Turco'yu temsil eden kişi yürümektedir. Ayrıca belediye başkanı dâhil olmak üzere kasaba halkının tarihî kostümlerle törenlere katıldığı bilinmektedir.

Festivalin gerçekleştirildiği Strada de Turchia üzerinde 1922 yılında yaptırıldığı belirtilen ay-yıldız motifli bir yeniçeri büstü ve çeşmesi bulunmaktadır. Bu yapı Balaban Hasan Çeşmesi, Fontana del Turco (Türk Çeşmesi) veya yeniçeri büstü ve çeşmesi olarak anılmaktadır.^【5】

^{Fontana del Turco} (TRT Avaz)

Kasabadaki Piazzetta Turchia (Türkiye Meydanı) da festival kapsamında kullanılan alanlardan biridir. Meydanda yer alan sarıklı Türk başı figürlü büst ve çeşme, yerel anlatıda adı geçen yeniçeriyi temsil etmektedir. Ayrıca meydan çevresinde Türk kültürünü çağrıştıran freskler bulunmaktadır. Bu fresklerde sultan, harem görevlileri, dansçılar ve Türk kıyafetleri içerisinde tasvir edilen figürler yer almaktadır.

Moena'da festival dışında da Türk kültürüyle ilişkilendirilen bazı yerel uygulamalar bulunmaktadır. Bunlardan biri Alabastia adı verilen törendir. Başka bir köye gelin gidecek kişinin ayrılmasından önce gerçekleştirilen bu törende köyün büyükleri sultanı, diğer katılımcılar ise Türk kıyafetlerini temsil eden giysileri canlandırmaktadır. Yerel gelenekler arasında başlık parası uygulaması töre olarak adlandırılmaktadır. Festival süresince Türk mutfağına ait yemekler hazırlanarak katılımcılara ikram edilmektedir. Türkiye ise kitaplar, televizyon yayınları ve Türk dizileri aracılığıyla takip edilmektedir.^【6】

^{Moena Türk Festivali} (Anadolu Ajansı)

18-20 Ağustos 2017 tarihlerinde gerçekleştirilen Moena Türk Festivali'ne Türkiye'nin yanı sıra Almanya, Avusturya, Hollanda ve İsviçre'den katılımcılar iştirak etmiştir.

2017 yılı festival programında yiyecek ve içecek stantları, el sanatları stantları ve müzik dinletileri yer almıştır. İstanbul Sancaktepe Belediyesi Mehteran ve folklor ekipleri festival kapsamında gösteriler gerçekleştirmiştir. Festival programı kapsamında mehter ekibi belediye binasının karşısındaki şehir meydanında gösteri yapmış ve ardından Strada de Turchia boyunca kortej yürüyüşü düzenlenmiştir. Yürüyüş Balaban Hasan büstü ve çeşmesinin bulunduğu noktaya ulaşmış ve daha sonra yeniden şehir meydanına dönerek tamamlanmıştır.

Aynı yıl festivale Türkiye'nin Milano Başkonsolosu Hami Aksoy, Avrupalı Türk Demokratlar Birliği (UETD) Merkez Karar Yönetim Kurulu Üyesi Aydın Enes Seydanlıoğlu, UETD İtalya Şubesi Başkanı Derviş Bozyel, TİKA temsilcileri, Marmara Üniversitesinden akademisyenler ve farklı Avrupa ülkelerinde yaşayan Türk vatandaşları katılmıştır. Program kapsamında Balaban Hasan anısına yaptırılan çeşmeye çiçek bırakılmıştır.