Motor (Sözlük)

Tanım

İsim, Fransızca moteur (< Latince motor)

1. Herhangi bir enerjiyi mekanik enerjiye dönüştüren makine: “Benzin motoru,” “Dizel motoru,” “Elektrik motoru.”
2. Teşmil. Bir aracın ya da makinenin, hareket etmesi veya iş yapması için gerekli olan gücü sağlayan kısmı: “Otobüsün motoru.”
3. Kısa. Akaryakıtla çalışan, kayıktan büyük, yattan küçük deniz aracı: “Yarış motoru,” “Sürat motoru.”
4. Halk ağzı. Motosiklet.
5. Ünl. Sinema ve televizyon. Çekime başlama emri: “Motor!”
6. Argo. İffetsiz bir kadın için kullanılan aşağılayıcı ifade: “İyi motordur, hem aç gözlü değil hem de çirkef (Sait Faik).”
7. Argo. Motoru bozulmak: İshal olmak.

Köken

Motor kelimesi, Fransızca moteur (“hareket ettiren, hareket üreten aygıt”) sözcüğünden Türkçeye geçmiştir.

• Fransızca moteur, Latince motor (“hareket ettiren, saik”) kelimesinden türetilmiştir.
• Latince motor, mouēre (“hareket ettirmek”) fiilinden türeyen +(t)or ekiyle oluşturulmuştur.

Kullanım Alanları

• Mekanik ve Teknoloji: Araçlar, makineler ve endüstriyel cihazların çalışmasını sağlayan temel bileşen.
• Denizcilik: Akaryakıtla çalışan küçük ve orta ölçekli deniz araçları.
• Sinema ve Televizyon: Çekimlerde kullanılan “başla” komutu.
• Argo ve Halk Dili: Farklı anlamlar taşır, bazen aşağılayıcı ve mecazi kullanımlara sahiptir.

Örnek Cümleler

1. Motorun çalışmasıyla birlikte gemi yavaş yavaş limandan ayrıldı.
2. Yönetmen “Motor!” dedi ve sahne çekimleri başladı.
3. Eski motor tamire rağmen bir türlü çalıştırılamadı.
4. Yarış motoruyla hız denemesi yapmaya kalktı.
5. Para için kendini kullandıran o motora herkes kızgındı (Ahmet Ümit).