Köken

Mukayyet kelimesi, Türkçeye Arapça ḳyd kökünden gelen muḳayyad (مقيَّد) sözcüğünden gelmektedir. Bu kelime, Arapçada “bağladı, kaydetti” anlamına gelen ḳāda (قَادَ) fiilinden türetilmiştir. Kelime köken itibarıyla “bağlanmış, kayıt altına alınmış, şartlı ve ilgili” anlamlarını taşır.

Kullanım Alanları

• Bürokrasi ve Hukuk: Resmi kayıtlarda yer alma durumunu ("nüfusa mukayyet") veya bir hakkın kullanımının belli şartlara bağlı olduğunu belirtmek için kullanılır.
• Felsefe ve Mantık: Varlığı kendi başına tam olmayan, sınırlandırılmış ve bir başkasına muhtaç olan varlıkları ("varlık-ı mukayyet") tanımlamak için, "mutlak" kavramının zıddı olarak kullanılır.
• Tarihsel Anlatım: Eski metinlerde hem fiziksel esareti (zincire vurulma) hem de manevi bağlılığı ifade etmek amacıyla yer alır.
• Gündelik Deyimler: "Bir şeye mukayyet olmak" (sahip çıkmak, korumak, göz kulak olmak) deyimiyle günümüzde hâlâ yaygın olarak kullanılmaktadır.