Ana YazarTansu AKTAŞ13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-8932-5674

Arapça kökenli murâbıt sözcüğü “nöbet tutan”, “Allah yolunda cihat eden”, “koruyucumuhafız” anlamlarına gelmektedir. Kelimenin köküne inildiğinde r-b-t kökünden gelen “ribât” sözcüğünden türetildiği görülür. Ribât, güvenliği sağlamak amacıyla sınır boylarında inşa edilen yapıları tanımlamak için kullanılırken söz konusu bölgelerin güvenliğinden sorumlu kişilere de “murâbıt” denilmiştir (Schmitt, 2017: 27; Durmuş, 2024: 3-4). Siyasi ve askeri anlam içeren bu tanımlamanın yanı sıra murâbıt kavramı, 15. yüzyıl öncesinde ilim öğreten kişiler için kullanılmıştır.Murâbıt sözcüğü zaman içerisinde değişime uğramış, askeri ve siyasi anlamlar ağırlık kazanmış ancak tasavvufi öğeler sözcüğün temelini oluşturmaya devam etmiştir (Lulu vd., 2024: 114). Bu anlamda murâbıt; imanın gerekleriyle irtibat kuran, her daim cihat için hazırlıklı, dışarıdan ve içeriden gelebilecek tehlikelere karşı tedbirli, sürekli uyanık aynı zamanda günaha ve harama düşmekten sakınan, şeytana aldanmaktan kendini korumak için iman gücünü sürekli artırarak ibadetine devam eden, takva sahibi, nefsine ve nefsinin isteklerini dizginlemeye çalışan, ibadetlerini düzenli ve aksatmadan yerine getiren, İslam dini için imanın gücüyle nöbet tutan Allah yolundaki mücahitlerdir. Görüldüğü gibi murâbıt, İslami ve tasavvufi çizgiden ayrı düşünülmeyen ilim, irfan sahibi bir kişiliğe sahiptir (Ece, 2017: 514). Sözcüğün kökeni ve anlamlarının anlaşılması, “Filistinli murâbıtların” İsrail karşısındaki direnişlerinin temellerinin de anlaşılmasını sağlayacaktır. Böylece siyonist İsrail’e karşı verilen mücadelenin sadece askeri bir mücadele olmadığı; kimlik, inanç ve özgürlük ile doğrudan ilişkili olduğu daha net bir biçimde görülecektir.Murâbıtlık ile sınırda nöbet tutma arasında da ilişki vardır. Birçok devlet sınırları korumak için önlemler almakta ve özel birlikler dahi oluşturmaktadır. Söz konusu Filistin olunca, bu anlayış halk inisiyatifiyle yeniden üretilmiştir. 2000’li yıllarda dönemin İsrail Başbakanı Ariel Şaron’un zorla Mescid-i Aksâ’ya girmesinin ardından Filistin halkı, doğal bir murâbıtlık örneği oluşturmuştur. Filistinli murâbıtların temel amacı Mescid-i Aksâ’yı, siyonist İsrail’in baskı, şiddet ve terör eylemlerinden korumak için her daim nöbet tutmaktır. Önceden erkeklerin yerine getirdiği ve gönüllülük esasına dayalı olarak işleyen bu süreç daha sonraları İsrail’in Filistinli erkeklerin Mescid-i Aksâ’ya girmesini yasaklaması üzerine kadınlar tarafından üstlenilmiştir. 2005 yılından sonra genellikle kadınların bu görevi üstlenmesinin bir diğer sebebi de Mescid-i Aksâ’nın asla boş bırakılmaması gerektiğine olan güçlü inançtır. Erkeklerin çalıştığı zamanlarda kadınlar Mescid-i Aksâ’ya gelerek nöbet tutmakta, Kur’ân-ı Kerîm okumakta ve ibadetlerini yerine getirmektedir (Eroğlu Memiş, 2023: 309-310).Bu kapsamda Filistin halkı, murâbıtlık görevini İsrail’e karşı “ilim halkaları” ve “Beyarik seferleri” ile desteklemek istemiştir. Bu girişimler ile amaçlanan, Mescid-i Aksâ’da Müslüman sayısını artırmak aynı zamanda dini bir direnişin temellerini oluşturmaktır. İlim halkaları inisiyatifi ile İsrail’in saldırı ve baskınlarına karşı çeşitli dini eğitimler verillmesi, ibadetler yapılması ve terör eylemlerine karşı ilim halkaları oluşturulması amaçlanmıştır. Beyarik seferleri ile de civar şehirlerden Mescid-i Aksâ’ya Müslümanlar getirilerek kutsal mekanın boş kalmamasının sağlanması hedeflenmiştir. Ancak bu çabalar kapsamında yürütülen çalışmalar İsrail tarafından fark edilince çok sayıda kişi tutuklanmış ve projeler yarım kalmıştır. Her ne kadar bu projeler başarılı olamasa da kadınların, Mescid-i Aksâ’da tutuklanıncaya kadar Kur’ân okuyup ibadet etmeleri ve ilim halkaları oluşturmaları Filistin halkının, “murâbıtlık” yapmasını, İsrail’in işgalci, baskıcı, sömürgeci ve şiddet hareketlerine karşı direnişini, İslami söylem çerçevesinde temsil etmelerini gözler önüne sermesi açısından çok anlamlıdır (Eroğlu Memiş, 2023: 329-330; Fikriyat, 2023).Mescid-i Aksâ’da nöbet tutmak, Filistinli murâbıt kadınları için sadece bir güvenlik görevi olmanın ötesine geçmiş, aynı zamanda bir direniş ve direncin simgesi haline gelmiştir. Bu kadınlar, İsrail askerlerinin şiddetiyle karşı karşıya kalmaları, tutuklanmaları, tacize uğramalarına ve yaşadıkları tüm bu zorluklara rağmen direnişlerinden vazgeçmemişlerdir. Vatanlarını ve Mescid-i Aksâ’yı koruma kararlılıkları, inançlarına olan bağlılıklarını ve cesaretlerini daha da pekiştirmiştir. İsrail’in, Filistin halkına yönelik uyguladığı şiddet; sadece erkekleri değil, kadınları ve çocukları da hedef almaktadır. Ancak, bu baskılar karşısında Filistinli murâbıt kadınlar; direnişlerini nöbet tutarak, Kur’ân okuyarak ve ibadetlerini yerine getirerek sürdürmüşlerdir. Bu şekilde, adeta savaşın ortasında bile manevi bir güçle direnmişlerdir. Onların bu direnişi, sadece fiziksel değil, aynı zamanda ruhsal ve manevi bir direniştir.Kadınların direnişindeki güç ve asalet, İsrail politikalarına karşı en barışçıl ve en etkili karşı duruşlardan biri olarak öne çıkmaktadır【1】. Kadınlar, şiddete şiddetle karşılık vermek yerine, inançları ve ibadetleriyle karşı durarak Mescid-i Aksâ’nın kutsallığını ve direnişin ahlaki değerlerini savunmaktadır. Bu güçlü duruşları, sadece bir coğrafyanın savunulması değil, aynı zamanda bir halkın onurunun ve kimliğinin de savunulmasıdır. Öyle ki murâbıt kadınlardan Hatice Huveys‘in vermiş olduğu bir röportaj, bu güçlü duruşu açıkça göstermektedir. Huveys, İsrail askerleri tarafından defalarca gözaltına alınmış ve şiddete maruz kalmıştır. Yapılan baskı ve zulümler karşısında dirayetini koruyan Huveys, ancak başörtüsü İsrail askeri tarafından zorla çıkarılınca dayanamayarak gözyaşlarına boğulmuştur. Onun bu ağlayışı bir zaaf olmaktan çok Filistin halkının direnişindeki inanç ve onuru simgelemektedir. Başörtüsüne yapılan bu saygısızlık onun için sadece fiziksel bir saldırı değil, aynı zamanda dini değerlerine yönelik bir saldırıdır. Tüm bunlara rağmen davasından geri durmayan Huveys, Filistin halkının direnişlerini nasıl cesurca verdiklerinin bir örneğidir (Arnavut & Aksoy, 2021; Khadoora, 2023: 185).Nöbet, muhafaza, cihat, ilim, takva gibi tarihsel ve geleneksel manalarının yanı sıra murâbıt sözcüğü, günümüz Filistin’inde tüm bunları aşan bir anlam ve işlev de kazanmıştır. Zulme karşı direnmeyi bir hayat tarzına dönüştüren murâbıtlar, kadın, erkek, çocuk fark etmeksizin Filistin için başta Filistin sınırları içinde olmak üzere dünyanın dört bir yanında teyakkuzda olmayı, farkındalık oluşturmayı, İsrail ve küresel işbirlikçilerine karşı ellerindeki araçlarla mücadele etmeyi ve direnmeyi anlatmaktadır.Okuma ÖnerileriCeran, Süleyman (2023). “Filistin Direnişinin Zarif Gücü: Murabıtlar”. Milat. Erişim Tarihi: 11.10.2024, https://www.milatgazetesi.com/yazarlar/filistin-direnisinin-zarif-gucu-murabitlar-3197/ .Dursun, Sevda (2019). “Mescid-i Aksâ’da Murabıt Olur Musun?”. Gerçek Hayat. Erişim Tarihi: 05.09.2024, https://www.gercekhayat.com.tr/aksa-ozel/mescid-i-aksada-murabit-olur-musun/ .Sönmez, Selami (2007). “Ortaçağ Türk Ve İslam Dünyasında Kervansaraylar (Hanlar-Ribatlar)”. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (15), 270-296.