NASA AD-1

NASA AD-1 (Ames-Dryden-1), havacılık tarihinde kanatları gövdeye göre 60 dereceye kadar eğilebilen, tek motorlu, deneysel bir uçaktır. Bu özgün tasarım, NASA'nın Ames ve Dryden (şimdiki adıyla Armstrong) Araştırma Merkezleri tarafından, "eğik kanat" (oblique wing) konseptinin düşük hızlardaki davranışını test etmek amacıyla 1970'lerde geliştirilmiştir. Uçağın temel amacı, kanatlarını farklı açılarda konumlandırarak yakıt verimliliğini artırmak ve hem kalkış-iniş performansı hem de seyir hızı performansını optimize etmektir.

Nasa AD-1 (Nasa Video)

Geliştirilme ve Özgün Tasarım Özellikleri

AD-1’in dikkat çekici özelliği, tek bir pivot noktası etrafında dönen kanatlarıdır. Bu fikir, NASA mühendisi Robert T. Jones tarafından, özellikle süpersonik hızlarda kanatların aerodinamik sürtünmesini azaltmak ve dolayısıyla daha az yakıt tüketimiyle daha yüksek hız ve menzil elde etmek için ortaya atılmıştır. Proje, 1975 yılında 240.000 dolarlık bir bütçeyle başlatılmış ve düşük maliyetli bir araştırma platformu olması hedeflenmiştir.

• Yapısal Malzeme ve Hafiflik: Uçağın maliyeti düşük tutmak amacıyla gövdesi ve kanatları, cam elyafı takviyeli plastikten (GRP) yapılmıştır. Bu malzeme seçimi, uçağın boş ağırlığını sadece 1,450 pound (yaklaşık 658 kg) gibi oldukça hafif bir seviyede tutmuştur. Uçak, iki adet küçük Ames Industrial TRS-18 turbojet motoruyla güçlendirilmiştir. Her bir motor 220 pound (yaklaşık 99 kg) itme kuvveti üretmekteydi.
• Eğik Kanat Mekanizması: Uçak, kalkış ve iniş sırasında maksimum kaldırma kuvveti ve kontrol stabilitesi sağlamak için kanatları gövdeye dik konumda (0 derece) tutabilmekteydi. Hız arttıkça, kokpitten kontrol edilen bir elektrikli mekanizma ile kanat, aerodinamik sürtünmeyi en aza indirmek için kademeli olarak 60 dereceye kadar eğik bir konuma getirilebilmekteydi.

Uçuş Test Programı ve Elde Edilen Veriler

AD-1, 1979-1982 yılları arasında toplam 79 uçuş gerçekleştirmiştir. Bu test programı, kanat eğiminin uçağın kontrol karakteristikleri ve performansı üzerindeki etkisini incelemek için tasarlanmıştır.

• Testin Aşamaları: Uçuş testleri, kanat eğim açısını kademeli olarak artırarak ilerlemiştir. İlk uçuşlarda kanat 0 derecede sabit tutulurken sonraki uçuşlarda eğim açısı 20, 30 ve 45 derecelere kadar artırılmıştır. Son testlerde ise uçak, 60 derecelik tam eğim açısına ulaşmıştır.
• Bulgular: Uçuş testleri sırasında, özellikle 45 derecenin üzerindeki eğik açılarda uçağın zorlu kontrol karakteristikleri ve aerodinamik etkileşimleri gözlemlenmiştir. Yüksek eğik açılarda uçağın aerodinamik olarak asimetrik davranışlar sergilediği ve kontrol girdilerine daha hassas tepkiler verdiği belgelenmiştir. Bu veriler, eğik kanat konseptinin yüksek hızlardaki potansiyel sorunlarını anlamada kritik önem taşımıştır.
• Pilotların Geri Bildirimleri: Test pilotları Thomas C. McMurtry ve Richard E. Gray'in verdiği geri bildirimler, uçağın kontrolünün özellikle düşük hızlarda zorlaştığını, ancak yüksek hızlarda kanat açısı değişiminin oldukça pürüzsüz olduğunu göstermiştir.

Projenin Sonu ve Mirası

AD-1 projesi, 1982'de son uçuşunu gerçekleştirerek son bulmuştur. Proje, eğik kanat konseptinin düşük hızlarda uygulanabilir olduğunu ve yüksek hızlarda ortaya çıkabilecek aerodinamik ve kontrol sorunları hakkında değerli veriler sağladığını kanıtlamıştır. Elde edilen veriler, gelecekteki uçak tasarımları için bir temel oluşturmuştur. Her ne kadar süpersonik hızlarda testler için F-8 savaş uçağının modifiye edilmesi planlansa da, bu planlar daha sonra iptal edilmiştir. Bugün, AD-1 uçağı California'daki Edwards Hava Kuvvetleri Üssü'nde bulunan Dryden Uçuş Araştırmaları Merkezi'nde sergilenmektedir.