Niğde Geven Balı

Niğde geven balı, geven bitkisi ve diğer çiçekli bitkilerden salgılanan nektarların arılar tarafından toplanmasıyla elde edilen bir çiçek balı türüdür. Niğde İli Arı Yetiştiricileri Birliği tarafından yapılan başvuru sonucunda, 12 Aralık 2025 tarihinde menşe adı türünde coğrafi işaret belgesi alarak tescillenmiştir.

Coğrafi Sınır ve Koruma

Coğrafi sınırı Niğde ilidir. Ürünün yüksek kalitesini korumak ve uzun mesafelerde taşınması durumunda oluşabilecek fiziksel, kimyasal ve duyusal (organoleptik) özelliklerindeki değişiklikleri önlemek amacıyla sadece bu tanımlanmış coğrafi sınır içinde şişelenmesi ve paketlenmesi gerekmektedir. Paketleme işlemleri, Niğde İli Arı Yetiştiricileri Birliği kayıtlarında listelenen arı kovanlarından bal alan tesislerde gerçekleştirilir.

Ürün, doğrudan güneş ışığına maruz kalmayacak biçimde, 25°C'yi aşmayacak sıcaklıkta, temiz, kuru ve kokulardan arındırılmış ortamlarda muhafaza edilmelidir. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde "Niğde Geven Balı" ibaresi, tescilli logosu ve menşe adı amblemi ile parti numarası yer almak zorundadır.

Üretim Metodu ve Hasat Süreci

Niğde geven balı, bölgede yürütülen sabit veya göçer arıcılık faaliyetleri yoluyla üretilmektedir. Üretim sürecinde çoğunlukla bölge iklimine uyum sağlayan ve geven bitkisinin derin kısımlarında yer alan nektarları toplamaya elverişli olan Kafkas arısı (Apis mellifera caucasica) ile Anadolu arısı (Apis mellifera anatoliaca) ırkları tercih edilmektedir. Ürüne üretim aşamasında gıda katkı maddeleri de dahil olmak üzere hiçbir dış bileşen veya ilave madde eklenmemektedir. Geven bitkisinin rakıma bağlı olarak mayıs ve ağustos ayları arasında gerçekleşen çiçeklenme döneminde arılar tarafından toplanan nektarlar, kovanlarda olgunlaştıktan sonra ağustos ve eylül aylarında hasat edilir. Hasat edilen peteklerin süzme işlemi, arılıklarda gıdayla temasa uygun süzme makineleri kullanılarak gerçekleştirilir. Elde edilen süzme bal, içerisindeki büyük partiküllerin ve hava kabarcıklarının çökerek homojen bir görünüm kazanması amacıyla dinlendirme tanklarına alınarak en az üç gün boyunca bekletilir. Dinlendirilen ballar, oluşan partiküllerin ayrıştırılması için ince eleklerden geçirilir ve süzme işlemi tamamlanır.

Polen İçeriği, Kimyasal ve Ayırt Edici Özellikler

Niğde geven balının en belirgin ayırt edici özelliği, melissopalinolojik analizlerde ortaya çıkan yüksek geven (Astragalus spp.) poleni oranıdır. Ürünün polen içeriğinin %70 ile %90'lık kısmını geven polenleri oluşturmaktadır. ^【1】Türkiye genelindeki geven balları incelendiğinde, %76'lık genel ortalama ile en yüksek geven poleni yoğunluğunun Niğde bölgesine ait olduğu saptanmıştır. Kimyasal profil açısından değerlendirildiğinde, ürünün nem oranı en fazla %18, serbest asitlik değeri ise en fazla 25 meq/kg'dır.^【2】Balın temel kalite kriterlerinden olan prolin değeri en az 670 mg/kg, diastaz sayısı en az 14 ve fruktoz-glukoz toplamı en az 62 g/100 g olarak ölçülmektedir. Elektrik iletkenliği en fazla 0,4 mS/cm olan ürünün pH değeri ise 3 ile 5 arasındadır.^【3】

Şeffaf görünümlü, kıvamlı ve akışkan bir yapıya sahip olup nispeten geç kristalleşme özelliği göstermektedir. İçerdiği geven poleni yoğunluğuna bağlı olarak rengi açık sarıdan açık amber rengine kadar değişiklik gösterebilir. Balın kokusu ortama yayılmayan, ancak yakından algılanabilen hafif bir niteliktedir. Tat bakımından yumuşak bir yapıya sahip olan ürün, rahatsız edici bir tatlılık yoğunluğu veya acılık hissi barındırmaz. Tüketildiğinde boğazı yakmayan düşük asitlik özelliği gösterir. Mineral yapısı sebebiyle diğer monofloral ballara kıyasla daha az yoğun ve keskin olmayan bir aromaya sahiptir. Ayrıca nem oranının oldukça düşük olması nedeniyle kristalleşme oranı da düşüktür.

Denetim

Niğde geven balının denetimleri, Niğde İli Arı Yetiştiricileri Birliği koordinatörlüğünde, söz konusu Birlik ve Niğde İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ürün konusunda uzman en az üç kişiden oluşan bir denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler, oluşturulan plan çerçevesinde hasat (ağustos ve eylül ayları), işleme, depolama ve pazarlama aşamalarında yılda en az bir kez yapılır. Şikayet veya gerekli görülen hallerde ilave denetimler uygulanabilir.

Denetim sürecinde, üretim metoduna, arılık yerlerine, hasat dönemindeki işlemlere, ambalajlama ve muhafaza koşullarına uygunluk kontrol edilir. Gerekli görülmesi halinde, Türk Gıda Kodeksi mevzuatında belirtilen kriterler bakımından numune alınarak kimyasal özellikler ve polen içeriği analizleri yaptırılabilir.