OK Kelimesinin Kökeni

OK (ayrıca O.K., okay veya okeh olarak da yazılır), kökeni Amerikancaya dayanan ve dünya genelinde onay, kabul, anlaşma, rıza veya uygunluk belirtmek için kullanılan bir ifadedir. Sözlü ve yazılı dilde yaygın bir şekilde yer alır. İfade, İngilizcede sıfat ("He is O.K."), isim ("He got my O.K."), zarf ("He finished the job O.K.") ve fiil ("He O.K.'d my plan") gibi farklı dilbilgisel işlevlerde kullanılabilmektedir. 

Etimoloji ve Tarihsel Gelişim

OK kelimesinin kökeni uzun süre dilbilimciler arasında bir tartışma konusu olmuş ve çok sayıda teori ortaya atılmıştır. Ancak modern filolojik araştırmalar, ifadenin kökenini 1830'ların sonlarında Boston'da ortaya çıkan bir kısaltma ve kelime oyunu modasına dayandırmaktadır. 

Kanıta Dayalı Olmayan Erken Dönem Teorileri

OK kelimesinin kökenine dair, yeterli kanıtla desteklenmediği için günümüzde geçerliliğini yitirmiş bazı teoriler şunlardır:

Kızılderili Dilleri Kökeni

En bilinen teorilerden biri, ifadenin Çoktav (Choctaw) dilinde "öyledir" veya "öyledir ve başka türlü değildir" anlamına gelen okeh kelimesinden türediğidir. Bu teori, bir dönem ABD Başkanı Woodrow Wilson tarafından da benimsenmiş ve kendisi resmî belgelerde bu yazımı kullanmıştır. Bir diğer teori, ifadenin Black Hawk Savaşı sırasında Amerikalı dostlarına yardım eden Kızılderili şefi Old Keokuck'un adının baş harflerinden geldiğini öne sürmüştür. Ancak her iki teorinin de tarihsel kanıtı bulunmamaktadır. 

Diğer Dillerden Köken Teorileri

İfadenin kökeni başka dillere de atfedilmiştir. Bunlar arasında Fransızca "rıhtımda" anlamına gelen aux quais veya "evet, elbette" anlamına gelen oque oui , Fince "doğru" anlamına gelen oikea ve bir Prusyalı generalin kullandığı iddia edilen Oberst Kommandant gibi ifadeler bulunur. Bu iddiaların hiçbiri somut delillerle desteklenmemiştir.

Ticari ve Bireysel Köken Teorileri

Bazı teoriler, ifadenin kökenini ticari faaliyetlere veya belirli kişilere bağlamıştır. İç Savaş sırasında bir kraker üreticisi olan Orrins-Kendall Company'nin baş harfleri, irsaliyelerine baş harflerini atan Obadiah Kelly adında bir nakliye acentesi veya faturaları bu harflerle işaretleyen kürk tüccarı John Jacob Astor gibi kökenler öne sürülmüştür. Bu anlatıların da kanıta dayalı bir temeli yoktur.

Mizahi Yanlış Yazım Teorisi

Bir başka yaygın halk etimolojisi, ifadenin "all correct" (her şey doğru) ifadesinin Cockney aksanındaki söylenişi olan orl korrec'in kısaltması olduğunu savunur. Bu teori, ifadenin ortaya çıkış biçimine yakınlık gösterse de doğrudan bu kökene dair bir kanıt bulunamamıştır.

"Old Kinderhook" Teorisi ve Çürütülmesi

Uzun bir süre en yaygın kabul gören akademik teori, dilbilimci Allen Walker Read tarafından 1941'de ortaya atılmıştır. Bu teoriye göre OK, 1840 başkanlık seçimleri sırasında Martin Van Buren'in destekçileri tarafından kullanılan bir slogandı. Van Buren, doğum yeri olan Kinderhook, New York nedeniyle "Old Kinderhook" lakabıyla anılıyordu ve destekçileri "Democratic O.K. Club" adıyla bir kulüp kurmuşlardı. Teoriye göre, rakip Whig partisi, bu gizemli harflere karşı bir karalama kampanyası başlatarak OK kelimesinin, dönemin bir diğer Demokrat lideri olan Andrew Jackson'ın "all correct" ifadesini cahilce oll korrect şeklinde yanlış yazmasının baş harfleri olduğunu iddia etti. Bu anlatıya göre, "all correct" anlamı bu siyasi çekişme sırasında ortaya çıkmış ve yaygınlaşmıştır. 

Ancak, sonraki yıllarda ortaya çıkan kanıtlar bu teorinin kronolojik olarak hatalı olduğunu göstermiştir. Woodford A. Heflin'in araştırmaları, OK kelimesinin "all correct" anlamıyla siyasi kampanyadan önce de kullanıldığını ortaya koymuştur.

• Philadelphia Gazette (12 Kasım 1839): Bu tarihteki bir haberde, Wall Street'te kullanılan kısaltmalar arasında "o.k."nin "all correct" anlamıyla yer aldığı belirtilmiştir. 

• Baltimore Sun (24 Şubat 1840): Bu tarihteki bir yazıda, hediye edilen bir içecek için "o.k. (all correct)" olduğu yönünde bir onay beklentisinden bahsedilmiştir. 

Bu bulgular, "all correct" anlamının 1840 siyasi kampanyası sırasında icat edilmediğini, aksine demokratların zaten var olan popüler bir ifadeyi kendi sloganları için benimsediğini göstermiştir. 

Kısaltma Modası ve "Oll Korrect" Kökeni

Güncel filolojik araştırmalar, OK kelimesinin kökenini 1830'ların sonlarında Boston gazeteleri çevresinde gelişen mizahi bir kısaltma modasına dayandırmaktadır. Bu dönemde gazetelerde, özellikle Charles Gordon Greene editörlüğündeki Boston Morning Post'ta, çeşitli ifadeler için baş harflerden oluşan kısaltmalar kullanmak yaygınlaşmıştır. Örnekler arasında şunlar bulunmaktadır:

• O.F.M. (our first men - önde gelen adamlarımız) 

• n.g. (no go - olmaz, işe yaramaz) 

• S.P. (small potatoes - önemsiz şeyler) 

• O.W. ("oll wright" - all right'ın mizahi yazımı) 

Bu dilsel oyun ortamında OK, "all correct" ifadesinin kasıtlı olarak komik bir şekilde "oll korrect" olarak yanlış yazılmasıyla ortaya çıkmıştır. İfadenin bilinen ilk kullanımı, Boston Morning Post'un 23 Mart 1839 tarihli sayısında yer almıştır. Bu metinde editör, bir olayın "o.k. – all correct" olacağından bahsetmiştir. Dolayısıyla ifade, bir cehalet ürününden ziyade, dönemin okuryazar ve esprili çevreleri tarafından yaratılmış bir kelime oyunudur.

Yaygınlaşması ve Popüler Kültürdeki Yeri

OK, Boston'da ortaya çıktıktan sonra hızla diğer şehirlere yayılmıştır. 1839 sonlarında New York ve New Orleans'ta kullanıldığına dair kayıtlar mevcuttur. 1840'taki siyasi kampanya, ifadenin icadına yol açmasa da ulusal düzeyde tanınmasına ve popülaritesinin artmasına neden olmuştur. 

İngiltere'ye Yayılışı

OK kelimesinin İngiltere'deki kullanımı 19. yüzyılın ikinci yarısında başlamıştır. 1866'da transatlantik telgraf hattından gönderilen bir mesajda kullanıldığı kaydedilmiştir. 1860'larda Amerikalı mizahçı Artemus Ward'un İngiltere'deki popülaritesi ve 1868 civarında bestelenen "Walking in the Zoo" adlı popüler müzikhol şarkısında "The O.K. thing to do" (Yapılacak O.K. şey) nakaratının geçmesi, ifadenin halk arasında yayılmasına katkıda bulunmuştur. 1930'larda sesli filmlerin yaygınlaşmasıyla birlikte ifadenin kullanımı İngiltere'de daha da artmıştır. 

Kurumsal ve Siyasi Kullanım

1858'de Harvard Üniversitesi'nde "the O.K." adıyla bir edebiyat topluluğu kurulmuştur. ABD Başkanı Woodrow Wilson'ın belgeleri onaylarken, hatalı olan Çoktav kökeni teorisine dayanarak "okeh" yazımını kullanması, ifadeye belirli bir düzeyde resmiyet kazandırmıştır. 

Varyantlar ve Modern Kullanım

Zamanla OK kelimesinin çeşitli varyantları ortaya çıkmıştır.

• Fiil Hali: 1888'de bir ifadenin "O.K.'lenmesi" anlamında fiil olarak kullanıldığı ilk kez kaydedilmiştir. 

• Mizahi Uzatmalar: 1930'larda "okie-doke", "okie-dokie" gibi şakacı ve uzatılmış biçimler popülerlik kazanmıştır. "Oky-dory" ve "okle-dokle" gibi başka varyantlar da kaydedilmiştir. 

• A-OK: 1961'de astronot Alan Shepard'ın uzay uçuşu sırasında kullandığı iddia edilen "A-OK" ifadesi, uzay çağının bir sembolü hâline gelmiştir. Daha sonra bu ifadenin Shepard tarafından söylenmediği, bir halkla ilişkiler görevlisi tarafından kendisine atfedildiği ortaya çıksa da ifade popülerliğini korumuştur. 

OK, günümüzde İngilizce konuşulan ülkelerin sınırlarını aşarak küresel bir ifade hâline gelmiş ve birçok dilde benimsenmiştir.