Onna-Bugeisha

Onna-bugeisha, feodal Japonya’da samuray sınıfına mensup, askeri eğitim almış ve savaşlarda hem savunma hem de saldırı görevlerinde bulunan kadın savaşçılara verilen addır. Terim, kelime anlamı olarak “kadın dövüş sanatları ustası” anlamına gelir. Onna-bugeishalar, savaşçının yolu (bushido) ilkeleri çerçevesinde eğitilmiştir ve bu nedenle samuray kültürünün askeri, ahlaki ve toplumsal yapısı içinde belirli roller üstlenmişlerdir. Bu figürler, Japon tarihinin erken dönemlerinden itibaren belgelenmiş olup 19. yüzyılın sonundaki Meiji Restorasyonu dönemine kadar çeşitli askeri, siyasi ve toplumsal işlevler yürütmüşlerdir.

Tarihsel Kökenler ve Efsanevi Figürler

Japonya’da kadınların askeri ve siyasi otoritesi, yazılı tarihin en eski dönemlerine kadar uzanır. 3. yüzyılda yaklaşık otuz krallıktan oluşan bir federasyonu yöneten Kraliçe Himiko, Japonya’nın yazılı kaynaklarda adı geçen ilk hükümdarı olarak kabul edilir. Bu kayıtlarda Himiko’nun, “Wa ülkesinin hükümdarı” olarak anıldığı ve yönetimini büyüsel (kidō) ve diplomatik yöntemlerle sürdürdüğü belirtilir. Çin imparatoru tarafından kendisine “Wa Kralı” ünvanı verilmiştir.

Himiko’nun tarihsel varlığı Japonya’da çağdaş yazılı kaynaklarla doğrulanmamış olsa da 3. yüzyıla tarihlenen arkeolojik bulgular bu dönemde merkezi bir otoritenin oluştuğunu göstermektedir. Himiko’nun yönettiği krallığın Yamatai adıyla anıldığı düşünülmekte, ancak bu bölgenin tam konumu hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. Kadın liderlerin mezarlarında aynalar, mücevherler, mızraklar, kılıçlar ve demir baltalar gibi eşyaların bulunması, bu dönemde kadınların hem dini hem de askeri otoriteye sahip olduklarını göstermektedir.

Feodal döneme gelindiğinde, kadın savaşçı geleneği farklı tarihî figürlerle somutlaşmıştır:

• İmparatoriçe Jingū (M.S. 201-269): Kore Yarımadası’na düzenlenen bir seferi yönettiği aktarılmaktadır. Hamile olduğu dönemde askeri komutayı sürdürdüğü ve doğumunu geciktirmek için beline taş bağladığı rivayet edilir.
• Tomoe Gozen (12. yüzyıl): Genpei Savaşı (1180-1185) sırasında Kiso no Yoshinaka'nın safında savaşan Tomoe, binici ve okçudur. Heike Monogatari gibi epik eserlerde cesaretiyle betimlenen Tomoe, kadın savaşçı imgesinin Japon edebiyatındaki örneklerinden biridir.
• Hangaku Gozen (1201): Kennin İsyanı'nda 3.000 kişilik bir orduya komuta ederek kale savunmasında etkin görev almıştır.

Eğitim, Silahşorluk ve Toplumsal Statü

Onna-bugeishalar, samuray sınıfının bir parçası olarak "kalemin ve kılıcın yolu" (bunbu) ilkelerine göre çok yönlü bir eğitim almışlardır. Temel görevleri arasında mülklerini korumak, aile onurunu savunmak ve bağlı oldukları derebeyine (daimyo) hizmet etmek yer almıştır. Eğitimleri sadece fiziksel becerilerle sınırlı kalmamış, aynı zamanda stratejik zeka ve disiplin odaklı bir ruhsal gelişimi de kapsamıştır.

Askeri yetkinlikleri şu teknik alanlarda yoğunlaşmıştır:

• Naginata Kullanımı: Atlı saldırganlara karşı menzil avantajı sağlayan bu uzun mızrak benzeri silah, Onna-bugeishaların simgesi haline gelmiştir. Bu silah, kadın savaşçılara menzil açısından avantaj sağlamıştır.
• Okçuluk ve Kılıç Sanatı: Hem at üzerinde hem de yaya olarak okçulukta uzmanlaşmışlar, yakın dövüşte ise samuray kılıçlarını ustalıkla kullanmışlardır.
• Savunma ve Lojistik: Özellikle kale kuşatmaları sırasında mühimmat üretimi, yaralı bakımı ve yangın söndürme gibi lojistik faaliyetleri yöneterek kuşatmanın seyrini değiştirmişlerdir.

Boshin Savaşı ve Aizu Direnişi

Onna-bugeisha geleneğinin son büyük sahnesi, 1868-1869 yıllarındaki Boshin İç Savaşı olmuştur. Geleneksel Tokugawa Şogunluğu'nu savunan Aizu bölgesinde kadınlar, Meiji hükümeti güçlerine karşı Tsuruga Kalesi'ni savunmuşlardır.

• Jōshigun (Kadın Ordusu): Nakano Takeko önderliğinde kurulan bu gönüllü birlik, Yanagi Köprüsü Savaşı'nda modern ateşli silahlara karşı sadece geleneksel silahlarla (naginata ve kılıç) göğüs göğüse çarpışmıştır. Takeko, bu çatışmada ağır yaralanmış ve düşmanın eline geçmemek için kız kardeşinden başını kesmesini istemiştir.
• Yamamoto Yaeko: Modern askeri tekniklere uyum sağlayan Yaeko, Batı tarzı topçuluk ve tüfek kullanımında uzmanlaşmıştır. Kale savunması sırasında topçu birliklerine komuta etmiştir. Ağır bombardıman altında görevini terk etmeyerek modern Japon askeri kültüründe kadınların rolünün erken örneklerinden biri olarak anılmaktadır.

Meiji Restorasyonu Sonrası Toplumsal Dönüşüm

Meiji Restorasyonu (1868) sonrasında feodal yapı ortadan kaldırılmış ve samuray sınıfı resmen feshedilmiştir. Bu süreç, Japonya’da askeri rollerin yeniden tanımlanmasına yol açmış, kadınların kamusal alandaki etkinliği sınırlandırılmıştır. Yeni dönemde Batı etkisinde şekillenen “iyi eş ve bilge anne” (ryōsai kenbo) ideali, kadınlara ev içi sorumluluklar yüklemiştir. 1890 tarihli Meiji Anayasası, kadınların tahta çıkmasını yasaklayarak siyasal temsiliyetini de sınırlandırmıştır.