Ordu Yunus Emre Türbesi

Şeyh Yunus Emre Türbesi, yöresel adlandırmalarla Şehnuz veya Şehnus Türbesi, Ordu ilinin Ünye ilçesinde, eski adı Saca olan Saraçlı Mahallesi'nde yer alan ve mutasavvıf şair Yunus Emre'ye atfedilen bir makam türbesidir.^【1】 Yunus Emre'nin Türkiye ve Azerbaycan coğrafyasında yer alan on dört makamından biri olup bu türbeler arasında denizle iç içe olan tek örnektir. Türbe, Ünye şehir merkezinin 4,9 km uzağında ve güneybatı yönünde, şehri ve Karadeniz'i gören, yöre halkı tarafından "Şeyh Yunus Tepesi" olarak adlandırılan yüksek bir mevkide bulunmaktadır.^【2】

Mimari açıdan tuğladan örülmüş sekizgen duvarlar üzerine oturan yüksek bir kubbe ve etrafında çevre duvarına doğru eğimli bir çatıdan oluşmaktadır. Bu yapısıyla Türklerin Orta Asya göçebe yaşamına atıfta bulunan bir "çadır" formu sergiler ve geleneksel türbe mimarisine farklı, modern bir yorum getirir.

^{Yunus Emre Türbesi} (Ordu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)

Türbe, 1986 yılında Şeyh Yunus Emre Cami Yaptırma ve Yaşatma Derneğinin kurulmasıyla 1985 yılında inşa edilmeye başlanmış, 2017 yılında Ordu Büyükşehir Belediyesinin restorasyonu sonucunda cami, şadırvan, türbe ve mezarlığı kapsayan bir Yunus Emre Külliyesi'ne dönüştürülmüştür.^【3】

Külliye girişinden türbeye uzanan yola "Tasavvuf Yolu" adı verilmiştir. Sürekli olarak ney dinletisi ve Yunus Emre ilahilerinin çalındığı bu yol, hayattaki doğumdan ölüme kadar olan yolculuğu temsil eder; alana giriş doğumu, tasavvuf yolu yaşamı, türbe ise ölümü simgeler.

Bölgenin 1200'lü ve 1300'lü yıllarda Türk hâkimiyetine girmesi, Yunus Emre'nin yaşam dönemine denk düşmektedir.^【4】 Ünyeli araştırmacı Ömer Çam'ın tespitlerine göre mezarın baş ve ayak taşlarında Selçuklu izleri bulunmuş ve baş taşında "Emre" kelimesi okunmuş ancak bu taşlar zamanla kırılarak veya sıvanarak kaybolmuştur.

Ayrıca Yunus Emre'nin şiirlerinde deniz, bahr, umman, derya, gemi, mevc, dalga, deniz köpüğü ve balık gibi deniz yaşantısına ait kavramları sıklıkla kullanması, onun Ünye gibi denizle iç içe bir bölgeye geldiği ihtimalini artırmaktadır. ^【5】

Şiirlerinde değirmen unsurlarını ve Ordu'nun Akkuş-Salman ve Fatsa-Beyceli bölgelerinde değirmen parçası için kullanılan yöresel "çakıldak/şakıldak" sözcüğünü kullanması, onun Ordu ve Ünye ile bağlantısını güçlendiren önemli detaylar olarak değerlendirilmektedir. Divanındaki bir şiirinde geçen ve Ünye'nin eski adı olan "Oney" ifadesinin ise şiire sonradan eklendiği düşünülmektedir.^【6】

1970'li yıllardan itibaren halk arasında önemli bir ziyaretgâh hâline gelen türbe, etrafında oluşan pek çok menkıbeye ve inanca konu olmuştur.

• Şifa ve Ziyaret: Türbe; dilek dilemek, hastalıkların şifası için dua etmek, örneğin kekeleyen bir çocuğun evliya adına yapılan bir bıçak ritüeliyle dillenmesi ve yağmur duasına çıkmak amacıyla bölge halkı tarafından ziyaret edilmektedir.
• Millî Koruyuculuk: Osmanlı-Rus Harbi (1914-1917) ve Millî Mücadele dönemlerinde, Rus donanmasının Karadeniz'i kuşatmasına rağmen attıkları topların kendilerini vurması veya Rusların Harşit Çayı'ndan geri dönmesi olaylarında Şeyh Yunus'un manevi gücünün etkili olduğuna inanılır. Yöresel bir efsaneye göre Ünyeli Hacı Yusuf Bahri Efendi, türbeye gidip Şeyh Yunus'la manevi bir sohbet etmiş ve Bolşevik İhtilali neticesinde Rusların geri döneceğini talebelerine müjdelemiştir.^【7】

Türbenin yaklaşık 100 metre batısında ve daha aşağı bir kotunda yer alan Yunus Emre Kuyusu da efsanelerle anılır.^【8】 Bir inanışa göre Yunus Emre buraya bir dergâh kurmuş, dergâha su taşımaktan yorulan ve elleri nasır tutan bir dervişine acıdığı için dua ederek bu kuyuyu kazdırmış ve mucizevi olarak su çıkmıştır. Ölen bu dervişin türbedeki ibrikleri ölümünden sonra da kuyu suyuyla doldurduğuna ve Yunus Emre'nin manevi dostlarının türbeye gelerek bu suyla abdest aldığına inanılır.

Kesin yazılı belgelerle kime ait olduğu kanıtlanamasa da Ünye halkı bu mekânı "Yunus Emre" olarak benimsemiş ve burayı kutsal bir "makam"a çevirmiştir. Tarihî ve kültürel önemi göz önünde bulundurularak alan, Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 2022'de birinci derece sit alanı ilan edilip koruma altına alınmıştır.^【9】