Ortaköy (Çorum, İlçe)

Ortaköy, Çorum'un tarihi ve doğal güzellikleriyle öne çıkan bir ilçesidir. İncesu Kanyonu, doğa yürüyüşü ve rafting gibi aktiviteler için elverişli bir alandır. Şapinuva Antik Kenti ise Hititler dönemine ait önemli bir arkeolojik sit alanıdır.

Ortaköy (Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)

Tarih

Ortaköy ilçesinin kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, bölgeye Orta Asya’dan gelen Türklerin üç kabile halinde yerleştiği bilinmektedir. Bu kabileler, ilçe merkezinin kuzeydoğusunda bulunan Asraköy, batısında bulunan Pınarköy ve ilçe merkezini yerleşim yeri olarak seçmişlerdir. Ortaköy, bu iki köyün arasında kaldığı için bu adı almıştır. Pınarköy ve Asraköy’ün Ortaköy ile birleşmesiyle bugünkü ilçe oluşmuştur.

Bölge, tarihsel süreçte Hitit, Roma ve Bizans dönemlerine ait kalıntılarla zenginleşmiştir. Milattan sonra 1324 yılında Sivas vilayetinin Amasya sancağına bağlı olarak nahiye teşkilatı kurulmuş, daha sonra Çorum’un Mecitözü ilçesine bağlanmıştır. 1959 yılında ise ilçe teşkilatı kurulmuş ve Çorum iline bağlanmıştır.

Özellikle Şapinuva ören yeri, Hititlerin önemli idari merkezlerinden biri olarak dikkat çekmektedir. 1990 yılında başlayan kazı çalışmaları sonucunda, yaklaşık 3 km uzaklıkta bulunan bu ören yerinde idari, ticari ve dini yapılar ortaya çıkarılmıştır. Kazılarda Hattice, Hurrice ve Akadca yazılmış idari, askeri, dini ve fal metinleri içeren 4000’e yakın çivi yazılı tablet ve fragman bulunmuştur. Bu belgeler, Orta Hitit dönemine (M.Ö. 14. yüzyıl) aittir ve Taşmişarri (III. Tuthaliya) ile Taduhepa kraliyet ailesinin bu şehirde hüküm sürdüğünü göstermektedir.

Coğrafya ve İklim

Ortaköy, Çorum’un güneyinde yer almakta olup il merkezine 57 kilometre mesafededir. Yüzölçümü 238 km² olan ilçenin rakımı 810 metredir. İlçe, İç Anadolu step iklimi özelliklerini göstermektedir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır. Yıllık yağış miktarı ortalama 409,5 mm’dir. Bu iklim özellikleri, tarım ve hayvancılık faaliyetlerini doğrudan etkilemektedir.

Nüfus ve Demografi

Ortaköy ilçesinin nüfusu 2007 yılı itibarıyla 9.711 kişi iken 2024 yılında 6.553 kişiye gerilemiş olup bu dönemde 2007–2008, 2017–2018 ve 2022–2023 yıllarında sırasıyla 1.014, 1.848 ve 2.232 kişilik artışlar; diğer yıllarda ise değişen oranlarda azalışlar meydana gelmiştir. 2024 verilerine göre erkek nüfus 3.320 (%50,66), kadın nüfus 3.233 (%49,34) düzeyindedir ve cinsiyetler arasındaki fark genellikle birkaç yüz kişi ölçeğinde kalmıştır. Yıllık nüfus değişimleri, idari kayıt güncellemeleri ve göç hareketleri gibi çeşitli etkenlerle açıklanabilecek dalgalı bir seyir izlemiştir.

Ekonomi

Ortaköy ilçesinin ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarım arazisi 14.560 hektardır. Bunun %6’sı sulanabilir, %94’ü ise kuru tarım arazisidir. Başlıca tarım ürünleri arasında buğday, arpa, fiğ, nohut, şeker pancarı, mercimek, çeltik ve haşhaş bulunmaktadır. 2003 verilerine göre, ilçede ve köylerde 60 bin dekar buğday, 34 bin dekar arpa, 8 bin dekar haşhaş, 20 bin dekar nohut, 1000 dekar mercimek, 4 bin dekar şeker pancarı ve 3 bin dekar soğan ekimi yapılmaktadır.

Ayrıca, ilçe ekonomisine kadınların katkısı da önemlidir. Halk Eğitim Merkezi bünyesinde kurulan oyuncak atölyesi, kadınlara ekonomik katkı sağlamaktadır. Bu atölye, ilçe kadınlarının ekonomisine katkı sağlamakta ve aile bütçelerine destek olmaktadır.

Turizm, Kültür ve Mutfak

Ortaköy, tarihi ve doğal güzellikleriyle dikkat çeken bir ilçedir. İncesu Kanyonu, Karlıca yaylası ve Aşdavul mağarası gibi doğal güzellikler, doğa severler için önemli destinasyonlardır. Ayrıca, Hitit uygarlığına ait önemli veriler elde edilen Şapinuva ören yeri de ilçede bulunmaktadır.

İncesu Kanyonu, 12.5 km uzunluğunda olup doğa yürüyüşleri ve ekoturizm açısından önemlidir. Şapinuva ören yeri ise, Hititlerin önemli idari merkezlerinden biri olarak, arkeolojik ve tarihi açıdan zengin bir mirasa sahiptir. Bu ören yerinde, idari, ticari ve dini yapılar, çivi yazılı tabletler ve çeşitli arkeolojik buluntular ortaya çıkarılmıştır.

Ortaköy’ün mutfak kültürü, geleneksel Türk mutfağının karakteristik özelliklerini taşımaktadır. Bölgede geçmişten günümüze yaşamış uygarlıkların mutfak kültürü ve ürünlerinden izler bulunmaktadır. Gastronomi turizmi kapsamında değerlendirilebilecek 148 yiyecek-içecek çeşidi mevcuttur. Şehrin tescilli 3 adet coğrafi işaretli ürünü ile coğrafi işaret alma başvurusu yapılmış 2 ürünü de gastronomik öge olarak öne çıkmaktadır.