
Ankara Keçiören Özel Okyanus Fen Lisesi PhytoSilver Takımı olarak üvez ve kızılcık ekstraktlarını gümüş nanopartiküllerle birleştirerek yara bakımına yönelik bir krem prototipi geliştirdik. Çalışmamızla 2025 yılında İstanbul’da düzenlenen TEKNOFEST Biyoteknoloji İnovasyon Yarışması lise kategorisinde birincilik elde ettik. Takım kaptanımız Beril Türkmen, takım üyemiz Yiğit Yatağan ve danışman öğretmenimiz İdil Melis Dinç’tir.
Yara bakımında enfeksiyon riskinin kontrol edilmesi ve dokunun iyileşme sürecinin desteklenmesi önem taşır. Bu amaçla gazlı bezler, yara örtüleri, hidrojeller ve topikal ürünler kullanılmaktadır. Ürünlerin içerikleri ve kullanım özellikleri farklılık gösterir; bu nedenle bitkisel bileşenler ile gümüş nanopartiküllerin birlikte kullanıldığı yaklaşımların laboratuvar koşullarında incelenmesi, araştırmaya değer bir konudur. Projemizde bu yaklaşımı üvez ve kızılcık meyve özütleri üzerinden ele aldık.

Projeye Dair İnfografik
Bu çalışmada üvez (Sorbus domestica L.) ve kızılcık (Cornus mas L.) özütlerini tek başına ve gümüş nanopartiküllerle birlikte karşılaştırmayı; toplam fenolik madde, antioksidan aktivite, antimikrobiyal etki, hücre kültürü testleri ve larva modelinden elde edilen bulgulara göre öne çıkan grupları belirlemeyi amaçladık.
Üvez ve kızılcık meyvelerinden su ve etil alkol karışımı kullanarak, geri soğutucu düzeneğinde iki saat boyunca özüt elde ettik. Süzme işleminden sonra etil alkolü rotary evaporatörle uzaklaştırdık. Gümüş nanopartikülleri yeşil sentez yaklaşımıyla hazırlamak için gümüş nitrat çözeltisini bitki özütleriyle karıştırıp bir dakika mikrodalgada işleme aldık. Böylece üvez, kızılcık ve bu özütlerin farklı birleşimlerini içeren deney grupları oluşturduk.

Agar kuyu Difüzyon Yöntemi
Numunelerin toplam fenolik madde miktarını ve antioksidan aktivitesini ölçtük. DPPH testiyle serbest radikal giderme kapasitesini değerlendirdik. Antimikrobiyal etkiyi agar kuyu difüzyon yöntemiyle, mikroorganizma gelişiminin engellendiği alanları gözleyerek inceledik. İnsan damar iç yüzey hücreleri olan HUVEC’lerde MTT canlılık testi ve hücre çizik testi uyguladık. MTT testiNİ hücre canlılığı, çizik testini ise oluşturulan boşluğun kapanma sürecini değerlendirmek için kullandık. Ayrıca Tenebrio molitor larvalarında deneysel yanık modeli oluşturarak grupları yedi gün boyunca gözlemledik.

Tenebrio molitor Larvalarında Deney Gruplarına Ait Gözlemler
Antimikrobiyal testlerde üvez özütü ve gümüş nanopartikül içeren grup öne çıktı. HUVEC hücre testlerinde ve Tenebrio molitor larva modelinde ise üvez+AgNP ile üvez+kızılcık+AgNP grupları dikkat çekti. Son aşamada üvez+AgNP bileşimini kullanarak bir krem prototipi hazırladık.

HUVEC Hücrelerinde 0. ve 24. Saatte Kaydedilen Çizik Testi Görüntüleri
Çalışmanın ayırt edici yönü, üvez ve kızılcık özütlerini tek başına ve gümüş nanopartiküllerle farklı bileşimlerde aynı test düzeninde karşılaştırmamız oldu. Böylece grupları ortak ölçütlerle değerlendirdik.
Yaptığımız tüm kontrollü deneyler sonucunda özellikle üvez+gümüş nanopartikül kombinasyonunun en etkili formül olduğunu tespit ettik. Hem yüksek antioksidan kapasitesi hem de geniş spektrumlu antibakteriyel etkisi ile yara iyileşmesini hızlandırdığını gözlemledik. Hücre kültürlerinde de canlılık oranı en yüksek olan formül bu kombinasyondu; bu sebeple projemizin son aşamasında bu kombinasyonu kullanarak parabensiz, antioksidan ve antimikrobiyal aktivitesi yüksek, yara ve yanık tedavilerinde kullanılabilecek yara bakım kremimizi oluşturduk.

Prototip Krem Üretimi
Açık ve kronik yara tedavisine yönelik literatürde çok sayıda çözüm önerisi bulunmakla birlikte, piyasada yer alan ürünler çoğunlukla antibiyotik içerikli topikal merhemler, sentetik yara örtüleri ve hidrojel bazlı materyallerden oluşmaktadır. Ayrıca bazı bitkisel bazlı ürünler de mevcuttur ancak bunların çoğu yalnızca tek bir etkin bileşen içermektedir ve antimikrobiyal etkinlikleri düşüktür. Antibiyotik içerikli ürünler, uzun vadede antibiyotik direnci sorununu artırmaktadır. Gümüş nanopartikül katkılı ürünler ise genellikle ticari kimyasal sentezle elde edilmekte, bu da çevreye zarar verme riski taşımakta ve biyouyumluluğu sınırlamaktadır.
PhytoSilver projemizde ise çift yönlü biyolojik etkiye sahip (antioksidan + antimikrobiyal) gümüş nanopartikül katkılı bitkisel ekstrakt bazlı bir yara bakım ürünü geliştirdik. Gümüş nanopartikülleri, kimyasal indirgeme yerine kızılcık ve üvez meyve ekstraktlarıyla, yeşil sentez yoluyla ürettik. Bu yöntem, toksik kimyasal kullanımı içermez ve çevresel sürdürülebilirliği sağlar. pH değerini insan cildiyle uyumlu olacak şekilde (5,1–5,5 aralığı) optimize ettik. Bu da ticari ürünlere göre daha düşük irritasyon riski sunarak biyolojik sistemlere uyumlu olduğunun bir göstergesidir. Yaptığımız laboratuvar testleri sonucunda hem in vitro hem de in vivo modeller kullanarak projemizin etkinliğini laboratuvar ortamında bilimsel olarak gösterdik.
Çalışma, yerel olarak temin edilebilen bitki özütleriyle laboratuvar ölçeğinde bir prototip geliştirilmesine yönelik bir örnek sunmaktadır. Formülasyonun maliyeti, raf ömrü, üretim ölçeğine aktarılabilirliği ve patentlenebilirliği bu çalışmada değerlendirilmemiştir. İlerleyen süreçteki araştırmalarımızda bu başlıklar, güvenlik değerlendirmeleri ve formülasyonun standartlaştırılmasıyla birlikte ele alınabilir.
UYARI: Çalışma, laboratuvar testleri ve Tenebrio molitor larva modelindeki gözlemlerle sınırlıdır; insanlarda tedavi etkinliğini veya güvenliğini göstermez. İlerleyen süreçteki çalışmalarda formülasyonun standartlaştırılması, güvenlik testlerinin yapılması ve bulguların daha kapsamlı modellerde doğrulanması gerekir.
Bar, Harekrishna, Dipak Kr. Bhui, Gobinda P. Sahoo, Priyanka Sarkar, Sankar P. De ve Ajay Misra. “Green synthesis of silver nanoparticles using latex of Jatropha curcas.” Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects 339, nos. 1–3 (2009): 134–139. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2025. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0927775709000739
Hassanpour, Hamid, Yousef Hamidoghli, Hajilo Jafar ve Mohammad Adlipour. “Antioxidant capacity and phytochemical properties of Cornelian cherry (Cornus mas L.) genotypes in Iran.” Scientia Horticulturae 129, no. 3 (2011): 459–463. Erişim tarihi: 6 Haziran 2025. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0304423811002056
Ölschläger, Carolin, Jens Milde, Harald Schempp ve Dieter Treutter. “Polyphenols and antioxidant capacity of Sorbus domestica L. fruits.” Journal of Applied Botany and Food Quality 78, no. 2 (2004): 112–116. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025. https://www.openagrar.de/servlets/MCRFileNodeServlet/openagrar_derivate_00066364/JAB-78-2004-17.pdf
Rai, Mahendra, Alka Yadav ve Aniket Gade. “Silver nanoparticles as a new generation of antimicrobials.” Biotechnology Advances 27, no. 1 (2009): 76–83. Erişim tarihi: 26 Haziran 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18854209/
Projenin Hedefi
Projenin Çalışma Biçimi
Geliştirme Süreci ve Son Durum