Saab 35 Draken

Saab 35 Draken, İsveç tarafından geliştirilen tek motorlu süpersonik bir önleme savaş uçağıdır. Uçak, İsveç merkezli havacılık ve savunma şirketi Saab AB tarafından İsveç Hava Kuvvetleri’nin hava savunma görevleri için tasarlanmıştır. Geliştirme çalışmaları 1950’li yılların başında başlamış ve ilk prototip uçuşu 25 Ekim 1955 tarihinde gerçekleştirilmiştir^【1】.

Saab 35 Draken (Ian Abbott)

Geliştirme Süreci

Saab 35 Draken projesi, 1950’li yılların başında İsveç Hava Kuvvetleri’nin yüksek hızlı önleme görevleri için yeni bir savaş uçağı geliştirme ihtiyacı doğrultusunda başlatılmıştır. İsveç hava savunma planlaması, yüksek irtifada ve yüksek hızda uçabilen bombardıman uçaklarına karşı hızlı müdahale edebilecek bir önleme platformu gereksinimini ortaya koymuştur. Bu doğrultuda uçağın süpersonik hızlara ulaşabilmesi ve radar güdümlü önleme görevlerini yerine getirebilmesi hedeflenmiştir.

Uçağın geliştirilmesi görevi İsveçli havacılık üreticisi Saab AB’ye verilmiştir. Tasarım çalışmaları sırasında süpersonik uçuş gereksinimleri doğrultusunda farklı kanat konfigürasyonları incelenmiştir. Yapılan aerodinamik araştırmalar sonucunda uçağın gövdesinde çift delta kanat düzeni kullanılması kararlaştırılmıştır. Bu tasarım, yüksek hızda uçuş için gerekli aerodinamik özellikleri sağlarken aynı zamanda düşük hızlarda kontrol kabiliyetini artırmayı amaçlamıştır.

Program kapsamında geliştirilen ilk prototip Saab 210 araştırma uçağı, planlanan kanat düzeninin aerodinamik özelliklerini test etmek amacıyla kullanılmıştır. Bu deneysel uçak, Draken programı için geliştirilen çift delta kanat tasarımının uçuş testlerinde değerlendirilmesine imkân sağlamıştır. Saab 210 prototipi 1952 yılında ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir^【2】.

Draken programının ana prototipi olan ilk Saab 35 uçağı 25 Ekim 1955 tarihinde ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir. Test programı sırasında uçuş kontrol sistemleri, aerodinamik yapı ve aviyonik ekipmanlar üzerinde çeşitli geliştirmeler yapılmıştır. Test sürecinin ardından üretim uçakları geliştirilmiş ve Draken 1960 yılında İsveç Hava Kuvvetleri envanterine girmiştir.

Tasarım ve Teknik Yapı

Saab 35 Draken, süpersonik uçuş gereksinimleri doğrultusunda geliştirilen özgün bir aerodinamik düzen kullanılarak tasarlanmıştır. Uçağın en belirgin tasarım özelliği çift delta kanat planformudur. Bu tasarımda kanadın iç kısmı yüksek süpürme açısına sahipken dış kısmı daha düşük süpürme açısıyla yapılandırılmıştır. Bu düzen, yüksek hızlarda aerodinamik verimliliğin korunmasını sağlarken düşük hızlarda kontrol kabiliyetinin artırılmasına yönelik bir çözüm olarak uygulanmıştır.

Saab 35 Draken Teknik çizim (Yapay Zeka ile üretilmiştir)

Uçağın gövde yapısı, süpersonik uçuş sırasında oluşan aerodinamik kuvvetlere dayanabilecek şekilde tasarlanmıştır. Gövde içinde yer alan hava alıkları motorun ihtiyaç duyduğu hava akışını sağlamak amacıyla konumlandırılmıştır. Hava alıkları gövdenin her iki yanında bulunur ve yüksek hızlarda motor performansını destekleyecek şekilde yapılandırılmıştır. Bu tasarım, süpersonik hızlarda stabil hava akışının sağlanmasına yönelik mühendislik çözümlerinden biridir.

Draken’in güç kaynağını Volvo RM6 turbojet motoru oluşturur^【3】. Bu motor, İngiliz yapımı Rolls-Royce Avon motorunun lisans altında İsveç’te üretilmiş bir versiyonudur. Art yakıcı sistemi ile birlikte motorun sağladığı itki, uçağın süpersonik hızlara ulaşmasına imkân tanımıştır.

Kokpit düzeni tek pilotlu olacak şekilde tasarlanmıştır. Uçakta radar sistemi, seyrüsefer ekipmanları ve hava savunma görevleri için gerekli aviyonik sistemler yer almaktadır. Bu sistemler, uçağın hava hedeflerini tespit etmesi ve önleme görevlerini yerine getirmesi amacıyla kullanılmıştır.

Uçağın iniş takımı üç tekerlekli bir düzen kullanır ve burun iniş takımı ile iki ana iniş takımı gövde içine katlanacak şekilde tasarlanmıştır. Kanat yapısı ve iniş takımı düzeni, yüksek hız performansı ile operasyonel kullanım gereksinimleri arasında denge kurulacak şekilde geliştirilmiştir.

Saab 35 Draken (Miroslav Juhos)

Operasyonel Kullanım

Saab 35 Draken, üretim uçaklarının teslim edilmeye başlanmasının ardından 1960 yılında İsveç Hava Kuvvetleri hizmetine girmiştir.Uçak, önleme ve hava savunma görevleri için kullanılmak üzere hizmete alınmış; daha sonraki varyantlarda keşif, eğitim ve belirli ihracat kullanıcılarında saldırı görevlerine uyarlanmıştır.

İsveç’te Draken ailesi farklı filolarda uzun süre hizmette kalmış, Saab’ın 2005 tarihli kurumsal açıklamasına göre Draken’in farklı sürümleri İsveç Hava Kuvvetleri’nde 1960–1998 yılları arasında kullanılmıştır.

İsveç dışındaki kullanım alanı, ihracat varyantlarıyla genişlemiştir. Draken, İsveç’in yanı sıra Danimarka, Finlandiya ve Avusturya tarafından da kullanılmıştır.Finlandiya Hava Kuvvetleri Müzesi’nin yayımladığı kurumsal bilgiye göre Draken’in seri üretim uçakları 1960 ilkbaharında İsveç Hava Kuvvetleri’ne teslim edilmiş, uçak daha sonra Finlandiya dâhil başka kullanıcıların envanterine de girmiştir.Danimarka’da kullanılan F-35, RF-35 ve TF-35 varyantları; Danmarks Flymuseum’un verdiği bilgiye göre 1970 yılından itibaren teslim edilmiş ve sonraki yıllarda modernizasyon programlarından geçirilmiştir^【4】.

Draken’in hizmet süresi ülkeden ülkeye farklılık göstermiştir. Saab’ın kurumsal açıklamasında, 2005 yılı itibarıyla uçağın Avusturya’da hâlen aktif hizmette olduğu belirtilmektedir.Aynı açıklamada, uçağın İsveç’teki askeri hizmet süresinin 1998 yılında sona erdiği bilgisi yer almaktadır.İsveç hizmetinden çekilmesinin ardından bazı Draken uçakları müze koleksiyonlarına devredilmiş, bazı örnekler ise tarihî uçuş faaliyetlerinde kullanılmak üzere korunmuştur.

Operasyonel kullanım bakımından Draken, kullanıcı ülkelerin ihtiyaçlarına göre farklı görev profillerinde değerlendirilmiştir. İsveç’te temel kullanım alanı hava savunma ve önleme görevleri olurken, Danimarka’da keşif ve taarruz görevleri için uyarlanmış varyantlar da kullanılmıştır.Bu durum, Draken platformunun farklı görev ihtiyaçlarına göre çeşitli alt tiplerle işletildiğini göstermektedir.

Teknik Özellikler

Saab 35 Draken, tek motorlu ve tek pilotlu bir süpersonik savaş uçağıdır. Uçağın gövde yapısı çift delta kanat planformuna dayanmaktadır. Bu aerodinamik düzen, yüksek hızlarda stabil uçuş sağlamak ve süpersonik hızlarda oluşan aerodinamik etkileri yönetmek amacıyla geliştirilmiştir. Draken ailesinin üretim modelleri benzer temel ölçüler ve sistem mimarisi kullanılarak geliştirilmiştir.

Uçağın uzunluğu yaklaşık 15,35 metre, kanat açıklığı 9,42 metre ve yüksekliği yaklaşık 3,89 metre olarak ölçülmüştür.[2] Kanat alanı yaklaşık 49,2 metrekaredir. Draken’in boş ağırlığı yaklaşık 7.800 kilogram, azami kalkış ağırlığı ise yaklaşık 16.000 kilogram seviyesine ulaşabilmektedir.

Uçağın güç kaynağını İsveç’te lisans altında üretilen Volvo RM6C turbojet motoru oluşturur. Bu motor, İngiliz yapımı Rolls-Royce Avon motorunun geliştirilmiş bir versiyonudur ve art yakıcı sistemi ile birlikte yaklaşık 78 kN itki üretebilmektedir.Motor konfigürasyonu, uçağın süpersonik hızlara ulaşabilmesini sağlayan temel unsurlardan biridir^【5】.

Saab 35 Draken’in azami hızı yaklaşık Mach 2,0 (yaklaşık 2.100 km/s) seviyesindedir.Uçağın operasyonel tavanı yaklaşık 20.000 metre olarak belirtilmiştir. Menzil değeri görev yükü ve yakıt miktarına bağlı olarak değişmekle birlikte yaklaşık 3.000 kilometre seviyesine ulaşabilmektedir.

Saab 35 Draken (Rob Schleiffert)

Silah sistemi bakımından Draken, hava savunma görevleri için tasarlanmış olup hava-hava füze sistemleri taşıyabilecek şekilde yapılandırılmıştır. Uçakta ayrıca dahili 30 mm otomatik top bulunur ve gövde altındaki harici istasyonlarda farklı mühimmat türleri taşınabilmektedir^【6】.

Varyantlar

Saab 35 Draken, İsveç Hava Kuvvetleri’nin hava savunma gereksinimlerini karşılamak amacıyla geliştirilmiş olup program süresince farklı görev türlerine uyarlanmış çeşitli varyantlarla üretilmiştir. Bu varyantlar temel gövde ve motor yapısını paylaşmakla birlikte aviyonik sistemler, radar ekipmanları, silah donanımı ve görev sistemleri bakımından farklılık göstermiştir.

Draken ailesinin ilk üretim modeli J 35A varyantıdır. Bu model önleme görevleri için geliştirilmiş ve İsveç Hava Kuvvetleri tarafından 1960 yılında hizmete alınmıştır.J 35A modeli radar sistemi ve hava-hava füze kapasitesi ile donatılmış olup İsveç’in erken dönem süpersonik önleme uçaklarından biri olarak kullanılmıştır.

Programın sonraki aşamalarında geliştirilen J 35B ve J 35D varyantları, radar ve aviyonik sistemlerde yapılan geliştirmelerle birlikte ortaya çıkmıştır. J 35D modeli daha güçlü motor konfigürasyonu ve artırılmış yakıt kapasitesi ile önceki sürümlere göre geliştirilmiş bir versiyon olarak üretilmiştir^【7】.

Keşif görevleri için geliştirilen S 35E modeli, gövde içine yerleştirilen fotoğraf keşif kameraları ile donatılmıştır. Bu varyant, hava fotoğrafçılığı ve keşif görevleri için İsveç Hava Kuvvetleri tarafından kullanılmıştır.

İki koltuklu eğitim modeli olan SK 35C, Draken pilotlarının eğitiminde kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Bu varyant, ön ve arka kokpit düzenine sahip olup uçuş eğitimi amacıyla kullanılmıştır.

Draken platformunun geliştirilmiş son İsveç varyantı J 35F modelidir. Bu modelde radar sistemi ve hava-hava füze entegrasyonu geliştirilmiş, özellikle hava savunma görevleri için modernize edilmiş sistemler kullanılmıştır.

İhracat amacıyla geliştirilen varyantlar da bulunmaktadır. Danimarka için üretilen F-35, RF-35 ve TF-35 modelleri saldırı ve keşif görevlerine uyarlanmış versiyonlardır. Finlandiya ve Avusturya da Draken’in farklı varyantlarını envanterlerine dahil etmiştir.

Saab  J 35B Draken (Johnny Comstedt)

Sektörel Miras

Saab 35 Draken programı, İsveç havacılık sanayisinin gelişim sürecinde yürütülen büyük ölçekli askeri uçak projelerinden biri olarak yer almıştır. Uçağın tasarımı ve üretimi sırasında aerodinamik araştırmalar, radar ve aviyonik sistem entegrasyonu ile motor lisans üretimi gibi alanlarda çeşitli mühendislik çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar İsveç’te askeri havacılık alanındaki araştırma ve üretim kapasitesinin geliştirilmesine katkı sağlamıştır.

Draken’in geliştirilmesi sırasında uygulanan çift delta kanat planformu, süpersonik uçuş gereksinimlerine yönelik aerodinamik araştırmalar kapsamında tasarlanmıştır. Bu aerodinamik yapı, yüksek hızlarda stabil uçuş ve farklı uçuş rejimlerinde kontrol özelliklerinin incelenmesi amacıyla gerçekleştirilen mühendislik çalışmalarının bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

Draken programı sırasında elde edilen teknik deneyim, İsveç’te daha sonra geliştirilen savaş uçaklarının tasarım süreçlerinde de kullanılmıştır. Bu kapsamda Draken’den sonra geliştirilen Saab 37 Viggen ve daha sonraki dönemlerde geliştirilen Saab JAS 39 Gripen programlarında aerodinamik tasarım, aviyonik sistem entegrasyonu ve uçak üretim süreçlerine ilişkin çeşitli teknik bilgilerden yararlanılmıştır.

Draken uçakları operasyonel hizmetten çekildikten sonra bazı örnekler havacılık müzelerinde korunmuştur. Bu uçaklardan bazıları İsveç ve diğer kullanıcı ülkelerde müze koleksiyonlarında sergilenmektedir.