Savaşan Temeraire (Tablo)

Savaşan Temeraire (The Fighting Temeraire), İngiliz ressam Joseph Mallord William Turner tarafından 1839 yılında tamamlanan, tuval üzerine yağlı boya bir manzara resmidir. Eser, 1805 yılındaki Trafalgar Muharebesi’nin gazi gemilerinden biri olan HMS Temeraire'in, parçalanmak üzere Thames Nehri üzerinden son yolculuğuna çekilmesini konu edinir. 90.7 × 121.6 cm boyutlarındaki tablo, Turner Mirası (Turner Bequest) kapsamında 1856 yılında National Gallery koleksiyonuna dahil edilmiştir.

Savaşan Temeraire (Flickr)

Tarihsel Arka Plan ve HMS Temeraire 

Tabloya konu olan HMS Temeraire, 98 toplu ve üç katlı bir savaş gemisidir. İnşasında 5000’den fazla meşe ağacı kullanılan bu gemi, Napolyon Savaşları sırasında önemli bir rol üstlenmiş ve 1805'teki Trafalgar Muharebesi'nde Amiral Nelson’ın sancak gemisi HMS Victory’yi savunmuştur.^【1】 1815'te barışın sağlanmasıyla birlikte Britanya donanmasındaki birçok büyük savaş gemisi gibi işlevsiz kalmış, 1820'den itibaren Sheerness açıklarında demirleyerek ikmal gemisi olarak hizmet vermiştir. 

Haziran 1838'de Denizcilik Dairesi (Admiralty), 40 yaşını aşan ve çürümeye başlayan geminin kereste değeri üzerinden satılmasına karar vermiştir. Satış öncesinde geminin direkleri, serenleri ve diğer yeniden kullanılabilir parçaları donanma tarafından sökülerek gemi boş bir gövdeye dönüştürülmüştür. Gemi, 5530 Sterlin karşılığında Rotherhithe’li bir gemi sökümcüsü ve kereste tüccarı olan John Beatson’a satılmıştır.^【2】 2110 tonluk Temeraire, direkleri olmadığı için kendi başına yelken açamadığından, Beatson gemiyi Sheerness'ten Thames Nehri boyunca Rotherhithe'deki tersanesine çekmek üzere iki buharlı römorkör kiralamıştır. 5 Eylül 1838’de başlayan bu intikal yaklaşık iki gün sürmüş ve gemi 6 Eylül’de tersaneye ulaşmıştır.^【3】

Betimleme ve Kompozisyon 

Detaylı Görünüm (Flickr)

Resim, Thames Nehri üzerinde çekilen Temeraire savaş gemisini ve geniş bir gün batımı manzarasını tasvir eder. Kompozisyon, nehir suyu, gökyüzü ve gemilerin yerleşimi üzerinden belirli geometrik ve optik dengeler üzerine kurulmuştur.

Turner, savaş gemisini tuvalin merkezine yerleştirmek yerine sol tarafa konumlandırmıştır. Geminin önünde, onu çeken siyah renkli, buharla çalışan bir römorkör bulunur. Sağ tarafta, alt üçte birlik ve üst üçte ikilik kısımların kesiştiği noktada altın rengi bir güneş küresi yer alır. Sağ arka planda daha küçük tekneler ve bir başka römorkörün silüeti belirsiz şekilde görülür. Alt üçte birlik kısım nehir suyunu, üstteki geniş alan ise bulutlarla kaplı gökyüzünü kapsamaktadır.

Tabloda atmosferik etkiler yaratmak amacıyla zengin bir renk paleti kullanılmıştır. Renk sıcaklığı, kompozisyonun sağ ve sol tarafları arasında belirgin bir kontrast oluşturur. Sağ tarafta batan güneşin etkisiyle koyu turuncu ve sarı tonları hakimken, sol tarafta gökyüzünün mavisi, ayın gümüşi ışığı ve geminin grimsi tonları nedeniyle daha soğuk bir görünüm mevcuttur.^【4】 Gökyüzü sarı, turuncu, kırmızı ve eflatun (mauve) tonlarıyla boyanmış, bu renkler nehir yüzeyine yansıtılmıştır.^【5】 Sol üst köşede ise soluk bir hilal yükselmektedir.

Tablonun Sol ve Sağındaki Renk Kullanımı Farkı (Flickr)

Resimde organik ve geometrik biçimler bir arada bulunur. Geminin gövdesi daha yapısal ve geometrik bir form sergilerken, su ve gökyüzü daha akışkan ve organik çizgilerle betimlenmiştir. Geminin direklerinin oluşturduğu dikey çizgiler, katlanmış yelkenlerin yatay hatlarıyla bir tezat oluşturur. Su yüzeyinde sağ tarafta yüzen silindirik bir nesne (şamandıra) ve güneşin dairesel formu, kompozisyondaki geometrik çeşitliliği artırır.

Sanatsal Teknik ve Üslup 

Turner, bu eserde nesnelerin netliğinden ziyade ışık ve atmosferin etkilerine odaklanan bir üslup sergilemiştir. Resmin farklı alanlarında farklı fırça teknikleri uygulanmıştır. 

Doku ve Fırça İşçiliği  

Geminin kendisi nispeten detaylı resmedilmiş; pencereler, asılı halatlar ve dış tasarım gibi unsurlar ince bir işçilikle işlenmiştir. Buna karşılık, güneşin ve bulutların olduğu bölgelerde yoğun boya katmanları (impasto) kullanılmıştır.^【6】 Boyanın tuval üzerine kalın bir şekilde istiflenmesi, gün batımı sahnelerine dramatik bir derinlik ve hacim kazandırmıştır. Su ve gökyüzünün diğer kısımlarında ise fırça darbeleri daha gevşek, dağınık ve atmosferik bir yapıdadır. 

Geminin Detaylı Görünümü  (Flickr)

Perspektif 

Sanatçı, detayların netliğini kullanarak derinlik algısı yaratmıştır. Ön plandaki Temeraire ve römorkör daha belirgin hatlara sahipken, arka plandaki diğer tekneler ve yapılar daha bulanık (hazy) ve silüet halindedir. Güneşin hemen altındaki mavi gökyüzü şeridi, ufuk çizgisini belirleyerek gökyüzü ile su arasındaki mekansal mesafeyi tesis eder.

Tarihsel Gerçeklikten Sapmalar ve Sembolik Öğeler 

Turner, sahneyi kurgularken tarihsel gerçeklik üzerinde çeşitli değişiklikler yapmıştır. Bu değişiklikler, geminin görsel itibarını korumaya ve teknolojik dönüşümü vurgulamaya yöneliktir. 

• Donanım ve Direkler: Gerçekte Temeraire çekildiği sırada direkleri sökülmüş boş bir gövdeden ibaret olmasına rağmen, Turner gemiyi üç ana direği tam, yelkenleri sarılı ve donanımı mevcut şekilde resmetmiştir.^【7】 
• Boyama: Geminin orijinal siyah ve sarı olan dış boyası, resimde beyaz, gri ve altın tonlarıyla değiştirilerek gemiye hayaletimsi bir görünüm verilmiştir. 
• Römorkör Sayısı: Tarihi kayıtlara göre gemi iki römorkör tarafından çekilmiştir ancak Turner, kompozisyonda tek bir baskın siyah römorkörü ön plana çıkarmıştır. İkinci römorkör ise uzakta belirsiz bir silüet olarak kalmıştır. 
• Teknik Düzenleme: Römorkörün bacası, gerçekteki konumunun aksine direğin önüne yerleştirilmiştir. Bu sayede bacadan çıkan koyu dumanın Temeraire’in direklerinin arasından geçmesi sağlanmıştır.^【8】 
• Güneşin Konumu: Geminin Thames Nehri üzerinde batıya doğru ilerlediği göz önüne alındığında, güneşin geminin arkasında (doğuda) batıyor gibi görünmesi teknik bir hatadır.^【9】
• Bayraklar: Temeraire artık bir donanma mülkü olmadığı için Britanya bayrağı (Union Jack) taşımamaktadır. Turner, bu durumu geminin askeri statüsünü kaybettiğinin bir göstergesi olarak beyaz bir ticari bayrakla betimlemiştir. Tablo sergilendiğinde, Thomas Campbell’ın "Ye Mariners of England" şiirinden uyarlanan ve bayrağın artık gemiye ait olmadığını belirten dizeler eşlik etmiştir.^【10】

Sergileme ve Sahiplik Geçmişi

Tablo ilk kez 1839 yılında Kraliyet Akademisi'nde (Royal Academy) sergilenmiş ve eleştirmenlerden övgü almıştır. Romantizm akımının önemli bir örneği kabul edilen eser, dönemin yazarları William Makepeace Thackeray ve John Ruskin tarafından incelenmiştir. Ruskin, Turner’ın bu tür gün batımı sahnelerindeki kırmızı tonlarını ölümle ilişkilendirmiştir.^【11】

Turner, "Sevgilim" (Darling) olarak hitap ettiği bu tabloyu satmayı reddetmiş ve hayatı boyunca kendi atölyesinde saklamıştır. Sanatçının 1851 yılındaki ölümünün ardından vasiyeti üzerine İngiliz ulusuna bağışlanmış ve 1856 yılında resmi olarak National Gallery koleksiyonuna girmiştir. Eser, günümüzde Britanya’nın en popüler tablolarından biri olma özelliğini sürdürmektedir.^【12】