Şavşat (Satlel) Kalesi

Şavşat (Satlel) Kalesi, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı Söğütlü Mahallesi sınırları içerisinde, Artvin-Ardahan karayolu üzerinde yer alan tarihî bir savunma yapısıdır. Tigrat ve Mansuret derelerinin birleştiği vadiye hâkim, yüksek bir ana kaya üzerine inşa edilen kale, plan ve mimari özellikleri bakımından Bagratlı dönemi kaleleriyle benzerlik göstermektedir. Toplam 3.360 metrekarelik bir alana yayılan yapı, Orta Çağ’dan XIX. yüzyılın ortalarına kadar bölgenin önemli bir yerleşim ve stratejik noktası olarak kullanılmıştır.^【1】

Tarihçe

Yapının üzerinde inşa tarihini belirten bir kitabe bulunmamakla birlikte, mimari üslubu dikkate alınarak IX. yüzyılda bölgeye hâkim olan Bagratlı Krallığı tarafından inşa edildiği kabul edilmektedir. Bazı araştırmacılar, kalenin X. yüzyılda Gürcü Kralı I. Adarnese tarafından yaptırıldığını iddia etmektedir. Bölge 1554 yılında Osmanlı idaresine geçmiş, kale bu dönemde de aktif işlevini sürdürmüştür. Osmanlı belgelerinde II. Selim dönemine rastlayan 1572 tarihinde yapının onarıldığı kaydedilmiş, XVII. yüzyılda ise Evliya Çelebi eserinde kaleden söz etmiştir.^【2】 Kale, 1850'li yıllarda idari sistemdeki değişikliklerin ardından terk edilmiştir.

Mimari Yapı

Kalenin inşasında ana malzeme olarak moloz taş ve kireç harcı kullanılmıştır. Yapı, doğudan batıya doğru yükselen meyilli bir arazi üzerine oval planlı olarak kurulmuştur. Sur duvarlarının büyük bir bölümü günümüze ulaşmış olup yükseklikleri 13 ile 15 metre arasında değişen silindirik ve dikdörtgen formlu burçlarla desteklenmiştir. İç mekânda yapılan kazı ve incelemelerde; üstü iki pahlı çatı ile örtülü bir şapel kalıntısı, ana kayaya oyulmuş bir sarnıç, bey konağı, kabul salonu, kilerler, şarap mahzeni ve hamam gibi birimler tespit edilmiştir.

Arkeolojik Çalışmalar ve Buluntular

Kalede 2007 yılında başlatılan bilimsel arkeolojik kazılar sonucunda, taşınır kültür varlığı niteliğinde çok sayıda buluntuya ulaşılmıştır. Bu buluntular arasında Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait sikkeler, top gülleleri, mermer malzemeler ve demir objeler yer almaktadır.^【3】 Kazılarda ele geçen en geniş grubu 13-15. yüzyıllara tarihlendirilmiş sırsız seramikler oluşturmaktadır. Seramik parçaları üzerinde yer alan haç, ok ucu ve asma dalı gibi "usta işaretleri" (monogramlar), Şavşat Kalesi’nin Orta Çağ’da Gürcistan ve Bizans ile olan sosyokültürel ve ticari etkileşimini belgelemektedir.^【4】 Kaleden çıkarılan eserler, Artvin'de bir müze bulunmaması nedeniyle Rize Müzesinde muhafaza edilmektedir.