Sikorsky S-70

Alıntıla
kure star outline

Tam Adı:

Sikorsky S-70 / UH-60 Black Hawk

Tipi

Çift Motorlu, Orta Sınıf Genel Maksat ve Taktik Nakliye Helikopteri

Üretici

Sikorsky Aircraft (Lockheed Martin Şirketi) / PZL Mielec

Askeri Tip Tanımı (ABD)

UH-60 Black Hawk

Türkiye Envanter Rolü

S-70A / S-70D / T70 (TUSAŞ Lisanslı Üretim) Genel Maksat Helikopteri

Motor Tipi

2 x General Electric T700-GE-701D / 701C Turboshaft

Sikorsky S-70, ABD merkezli Sikorsky Aircraft (2015'ten bu yana Lockheed Martin bünyesinde) tarafından geliştirilen, iki motorlu, dört palli ana rotora sahip orta sınıf genel maksat/çok görevli nakliye helikopteri ailesidir. Platformun ABD Ordusu'ndaki askeri tip tanımı UH-60 Black Hawk'tır, S-70, aynı temel tasarımın ihracat, deniz (S-70B/Seahawk), sivil (S-70C) ve uluslararası pazar (S-70i) varyantlarını kapsayan ticari/model tanımıdır. Üretici verilerine göre platformdan dünya genelinde 35'in üzerinde ülkeye 4.000–5.000'in üzerinde hava aracı teslim edilmiş, toplam uçuş saati 15 milyonu, muharebe uçuş saati ise 5 milyonu aşmıştır.【1】


Türkiye'de S-70/UH-60 ailesi; Türk Silahlı Kuvvetleri (Kara Kuvvetleri Komutanlığı, Hava Kuvvetleri Komutanlığı, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı), Jandarma Genel Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü envanterinde yer almakta, ayrıca Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) tarafından ASELSAN aviyonikleriyle donatılarak T-70 adıyla lisanslı üretimi yapılmaktadır.【2】

Geliştirme Süreci

Platformun kökeni, ABD Ordusu'nun Vietnam Savaşı deneyimleri ışığında Bell UH-1 Huey filosunun yerini alacak yeni nesil taktik nakliye helikopterine duyduğu ihtiyaca dayanır. Bu kapsamda 1972 yılında Utility Tactical Transport Aircraft System (UTTAS) programı açılmıştır. Bell, Boeing Vertol ve Sikorsky tarafından toplam beş teklif sunulmuş, 30 Ağustos 1972'de Boeing Vertol (YUH-61A) ve Sikorsky (YUH-60A, şirket içi tasarım kodu S-70) prototip üretim sözleşmeleriyle yarışmaya devam etmek üzere seçilmiştir. Eylül 1973'te yapılan maket inceleme konferansında S-70 tasarımı Ordu ve savunma yetkililerine tanıtılmıştır.【3】

Sikorsky S-70 Black Hawk (HooLengSiong)

Prototip Aşamaları ve Test Süreçleri

İlk YUH-60A prototipi, 17 Ekim 1974 tarihinde Connecticut, Stratford'daki Sikorsky tesislerinde ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir. Sözleşme kapsamında üç uçan prototip üretilmiş, Sikorsky ayrıca ABD Donanması'nın olası LAMPS III (Light Airborne Multi-Purpose System) ihtiyacına yönelik pazarlama amacıyla dördüncü bir S-70 prototipini kendi bütçesiyle inşa etmiştir. Test sürecinde uçuş nitelikleri geliştirme çalışmaları sürdürülmüş; örneğin Kasım 1974'te YUH-60A'nın büyük yatay stabilizatörü çıkarılarak uçuş kontrol karakteristiklerinin iyileştirilmesi denenmiştir.【4】


Tasarımın belirgin özelliklerinden biri, helikopter tarihinde ilk kez bu denli kapsamlı balistik ve çarpışma hayatta kalabilirliği gereksinimlerinin UTTAS şartnamesine dahil edilmesidir. Bu doğrultuda kabin hacminin yapısal bütünlüğünü 20G ileri, 20G aşağı, 10G yukarı ve 18G yanal kuvvetler altında koruyan "yüksek kütle tutma" (high mass retention) gövde yapısı, enerji sönümleyen iniş takımları ve koltuklar ile kendiliğinden sızdırmazlık sağlayan çarpışmaya dayanıklı yakıt sistemi geliştirilmiştir.【5】

Seri Üretime Geçiş ve Gelişmeler

Sikorsky, UTTAS yarışmasını 23 Aralık 1976'da kazanmış ve UH-60A Black Hawk, 1979 yılında ABD Ordusu'nda operasyonel kullanıma (Initial Operational Capability) girmiştir. A-model üretiminin Ekim 1989'da sona ermesine kadar Ordu için 976 adet üretilmiştir. Donanma varyantı SH-60 Seahawk'ın tam ölçekli maketi, UTTAS kararından önce, Mayıs 1975'te tanıtılmıştır.

Sikorsky Black Hawk (Haci Productions)


Platform zaman içinde çok sayıda yükseltme ve alt varyant geçirmiştir: UH-60L (geliştirmeleri 1987'de başlamıştır), UH-60M (General Electric T700-GE-701D tam yetkili dijital motor kontrolü [FADEC] ile donatılmış, askıda yük operasyonlarında ilave kaldırma gücü sağlayan motor). Ekim 2016'da 1.000. UH-60M, Ocak 2023'te ise ailenin 5.000. "Hawk" varyantı teslim edilmiştir. İhracat amaçlı sivil/askeri model S-70A olarak adlandırılmış; uluslararası pazara yönelik S-70i varyantının ilk uçuşu Temmuz 2010'da gerçekleşmiş ve bu model, Polonya'daki Sikorsky iştiraki PZL Mielec tesislerinde (Avrupa'da monte edilen ilk Black Hawk olarak) küresel bir tedarik zinciriyle üretilmeye başlanmıştır.【6】


Platformun sivil yangın söndürme varyantı S-70 Firehawk, 2026 yılı itibarıyla Avrupa'da (Polonya, PZL Mielec) üretilmeye başlanmıştır. Tip sertifikasyonu ve uçuşa elverişlilik süreci, platformun 50 yılı aşkın servis ömrü boyunca ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) tarafından düzenli olarak gözden geçirilmeye devam etmektedir; Nisan 2026'da FAA, S-70, S-70A, S-70C, S-70C(M) ve S-70C(M1) modellerindeki kuyruk rotoru palı (tail rotor blade) ile ilgili 2020 tarihli bir uçuşa elverişlilik direktifinin (Airworthiness Directive) yerini alacak yeni bir taslak direktif yayımlamıştır; bu süreç, platformun yaşam döngüsü boyunca sürdürülen yapısal/bakım gözetiminin bir örneğidir.【7】

Teknik Özellikler ve Varyantlar

Genel Teknik Değerlendirme

S-70/Black Hawk ailesi, dört palli ana rotoru, iki turboşaft motoru ve çarpışmaya dayanıklı gövde felsefesiyle orta sınıf nakliye/genel maksat helikopter kategorisinde yer alır. Üretici, platformun muharebe koşullarında yüzde 92'nin üzerinde operasyonel hazır bulunma oranına ulaştığını bildirmektedir. Tasarımın belirgin özellikleri arasında düşük radar/görsel tespit edilebilirlik, arazi hatlarına yakın (nap-of-the-earth) uçuş yeteneği ve yüksek irtifa/sıcaklık koşullarında görev icra edebilme kapasitesi yer alır.


Rotor aerodinamiği açısından platform, akademik literatürde de referans alınmaktadır: INCAS Bulletin'de yayımlanan ve dikey tırmanış, asılı uçuş (hover) ile otorotasyon rejimlerinde endüklenen hız (induced velocity) hesaplamalarını momentum teorisi çerçevesinde ele alan bir çalışma, hesaplama yöntemini örnek olay (case study) olarak Sikorsky S-70 Black Hawk üzerinde uygulamıştır. Bu tür analizler, platformun otorotasyon yoluyla motor arızası durumunda güvenli iniş gerçekleştirebilme kabiliyetinin aerodinamik temelini oluşturan rotor disk yükü ve endüklenen hız ilişkisini incelemektedir.【8】

Aviyonik ve Sistem Bileşenleri

Temel S-70A varyantı cam kokpit (glass cockpit) ve dijital aviyonik sistemlerle donatılmış olup üç kişilik mürettebatla (pilot, yardımcı pilot ve kabin mürettebatı) uçurulmaktadır. S-70i varyantı ise çift dijital otomatik uçuş kontrol sistemi ve bağlı uçuş yönlendiricisi (coupled flight director) içeren tam entegre dijital kokpit ile donatılmıştır.

GE Black Hawk T700 Engine (cutawaycreations)

Güç grubu olarak iki adet General Electric T700 serisi turboşaft motor (T700-GE-700/701C/701D) kullanılmaktadır.【9】


S-70i varyantında dijital kontrol üniteli (FADEC) T700-GE-701D motorları tercih edilmiştir. Modernizasyon kapsamında geliştirilen T901 Gelişmiş Türbin Motoru'nun (Improved Turbine Engine) mevcut motorlara kıyasla yaklaşık yüzde 50 daha fazla güç sağlaması öngörülmektedir. İç yakıt tankı kapasitesi S-70A için 1.360 litre olup, ilave 1.400 litrelik iç ve 1.740 litrelik dış yardımcı tanklarla takviye edilebilmektedir; yakıt sistemi çarpışmaya dayanıklı ve kendiliğinden sızdırmazlık özelliğine sahiptir.


İniş takımı, hazırlıksız/düzensiz arazi koşullarında iniş-kalkışa imkân veren enerji sönümleyici üç noktalı çift OLEO sistemine sahiptir; kuyruk tekerleği, yüksek açılı (flare) inişlerde gövdeyi korumakta ve yer manevralarında ilave kontrol sağlamaktadır.

Teknik Özellikler Tablosu

Black Hawk ailesi içinde alt varyanta (S-70A, S-70i, S-70B/Seahawk, S-70C/Firehawk, T-70 vb.) göre kesin performans değerleri farklılık gösterebilir; yukarıdaki tablo, kamuya açık üretici ve sektör kaynaklarında en sık referans verilen değerleri yansıtmaktadır.【10】

Kullandığı Mühimmatlar ve Yetenekleri

Hava-Yer Mühimmatları: Temel S-70A/UH-60 Black Hawk, füze, roket, makineli tüfek ve 20 mm top ile silahlandırılabilmektedir. Lockheed Martin'in "Armed Black Hawk" (Silahlandırılmış Black Hawk) konfigürasyonu; yakın hava desteği, yüksek hassasiyetli hedefleme ve çeşitli silah/yakıt konfigürasyonlarıyla kararlı bir silah platformu sunmaktadır. 2019 MSPO Savunma Sanayii Fuarı'nda tek istasyonlu harici silah pilonu prototipiyle donatılmış bir S-70i örneğini sergilemiştir.


Polonya Özel Kuvvetleri için Polonya yapımı S 70i Black Hawk helikopteri. (Lapua Magnum)

Elektronik Harp ve Keşif Sistemleri: Türkiye'deki S-70 filosu Gece Görüş Gözlüğü (GGG) uyumluluğu, Atalet Navigasyon Sistemi (INS) ve GPS ile entegre seyrüsefer, ayrıca ısı (kızılötesi) ve radar güdümlü silahlara karşı ikaz ve önleme sistemleriyle donatılmıştır.


Yerli ve Yabancı Silah/Sistem Entegrasyonları: Türkiye'nin 3,5 milyar dolarlık Genel Maksat Helikopter Programı (Türk Yardımcı Helikopter Programı/TUHP) kapsamında Sikorsky, ASELSAN'a bir S-70i gövdesini uçan prototip olarak devretmiş; bu platform üzerinde ASELSAN tarafından geliştirilen aviyonik sistemin entegrasyonu gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar, TUSAŞ ana yükleniciliğinde üretilen ve yerli aviyonik, transmisyon, iniş takımı ile dinamik bileşenler içeren T-70 Genel Maksat Helikopteri'nin geliştirilmesine temel oluşturmuştur.

Black Hawks, Afghanistan (LouisvilleUSACE)

Mevcut ve Planlanan Varyantlar

  • S-70A: UH-60A/L/M ailesinin ihracat/ticari tanımı.
  • S-70B: Donanma varyantı SH-60 Seahawk'ın ihracat/ticari tanımı.
  • S-70C (ve S-70C(M), S-70C(M1)): Sivil kullanım için üretilen varyantlar; Firehawk yangın söndürme versiyonunu da kapsar.
  • S-70i: PZL Mielec (Polonya) tarafından uluslararası pazar için üretilen, dijital kokpitli varyant.
  • S-70 Firehawk: 1.000 galonluk su tankına sahip, herhangi bir su kaynağından 45 saniyede hızlı dolum yapabilen sivil/yarı askeri yangın söndürme helikopteri.
  • T-70: Türkiye'de TUSAŞ tarafından S-70i temelinde, yerli aviyonik/transmisyon/iniş takımı/dinamik bileşenlerle lisanslı üretimi yapılan varyant.

TUSAŞ T-70 Genel Maksat Helikopteri (TUSAŞ)

  • S-71: 1973'te ABD Ordusu'nun Gelişmiş Taarruz Helikopteri (AAH) programına önerilen, S-70 dinamik bileşenlerini kullanan silahlı keşif/taarruz helikopteri tasarımı; tam ölçekli maketi üretilmiş ancak seri üretime geçmemiştir.
  • S-70UAS "U-Hawk": Kokpiti, koltukları ve mürettebat istasyonları kaldırılarak tamamen insansız hale getirilen, geliştirme aşamasındaki nakliye varyantı.
  • Armed Black Hawk: Mevcut ve yeni üretim gövdelere uygulanabilen, silahlandırma kiti şeklinde sunulan konfigürasyon.
  • Black Hawk Next / "Black Hawk 2070": T901 motoru, gövde güçlendirmeleri, dijital omurga mimarisi, modüler burun (farklı sensör/aviyonik entegrasyonuna imkân veren) ve MATRIX otonomi sistemini kapsayan, platformu 2070'lere kadar hizmette tutmayı hedefleyen modernizasyon konsepti.【11】

Kullanım Amacı ve Görevler

Askeri Kullanım Alanları

Platformun birincil görevi personel ve lojistik nakliyesidir; 4.082 kg'a kadar dış askı yük taşıma kapasitesine sahiptir. Bunun yanında komuta-kontrol, tıbbi tahliye (MEDEVAC/DUSTOFF varyantları), arama-kurtarma (Türkiye'de her Kara Havacılık Alayı'nda 7/24 nöbet tutan S-70A-28DSAR muharebe arama-kurtarma konfigürasyonu dahil), silahlı eskort/yakın hava desteği (Armed Black Hawk) ve elektronik harp (EH-60 varyantı) gibi görevlerde kullanılmaktadır.

Sikorsky S-70 Black Hawk Touchdown (Alan Wilson)

Sivil ve İnsani Görevler

S-70 Firehawk varyantı, herhangi bir su kaynağından hızlı dolum yapabilen 1.000 galonluk tankıyla havadan yangın söndürme görevlerinde kullanılmaktadır. Türkiye'de Emniyet Genel Müdürlüğü, 1991 yılında tedarik ettiği (ikisi VIP konfigürasyonlu) altı adet S-70A-17 Black Hawk helikopterini terörle mücadele, asayiş, trafik denetimi ve kaçakçılıkla mücadele alanlarında etkinliğini artırmak amacıyla kullanmaya başlamıştır; platform günümüzde de sivil arama-kurtarma ve hava destekli trafik denetimi görevlerinde görev yapmaktadır. T-70 helikopterleri ayrıca Milli Savunma Bakanlığı tarafından arama-kurtarma ve doğal afet müdahale görevlerinde kullanıldığı açıklanmıştır.【12】

Planlanan Kullanım Alanları

Şubat 2022'de Lockheed Martin, Sikorsky'nin MATRIX otonomi teknolojisiyle donatılmış insansız pilotlanabilir araç (Optionally Piloted Vehicle) konfigürasyonundaki bir UH-60A/S-70 test platformunu ilk kez uçurmuştur.

Introducing the S-70UAS™ U-Hawk™ (Lockheed Martin)

Sikorsky'nin "Black Hawk Next" modernizasyon stratejisi; artırılmış menzil ve yük kapasitesi, "launched effects" (platform üzerinden konuşlandırılan sensör/mühimmat sistemleri) entegrasyonu, modüler burun yapısı ile esnek sensör/aviyonik montajı ve kademeli otonomi artışını kapsamaktadır. Kokpiti tamamen kaldırılmış S-70UAS "U-Hawk" nakliye varyantı, platformun ilk tam insansız versiyonu olarak geliştirme aşamasındadır. ABD Ordusu, Bell MV-75 tilt-rotor platformunun bazı görev alanlarını devralmasına paralel olarak Black Hawk filosunun önemli bir bölümünü 2050-2070 aralığına kadar hizmette tutmayı planlamaktadır.【13】

Operasyonel Geçmiş ve Başarılar

Gerçekleştirilen Görevler

Türkiye'de platformun ilk kullanıcısı, 1980'lerin sonunda envantere giren Jandarma Genel Komutanlığı olmuştur, helikopterler terörle mücadele operasyonlarında yoğun olarak kullanılmıştır. Jandarma'yı sırasıyla Kara Kuvvetleri Komutanlığı, Özel Kuvvetler Komutanlığı (yaklaşık 8 adet S-70A) ve SeaHawk varyantıyla Deniz Kuvvetleri Komutanlığı izlemiştir. Platform, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Afganistan'daki uluslararası güvenlik ve istikrar harekâtı kapsamındaki konuşlanmasında da kullanılmış; 16 Mart 2012'de Afganistan'da bir S-70/UH-60, pilotlar dahil 12 Türk askerinin şehit olduğu bir kazaya karışmıştır.

Operasyonel Kullanım Deneyimleri

Emniyet Genel Müdürlüğü Havacılık Dairesi Başkanlığı, 1981 yılından bu yana faaliyet göstermekte olup operasyonel hazırlık kapasitesi ve bakım performansı nedeniyle Sikorsky Aircraft Corporation tarafından "Sikorsky Bakım Birimi Ödülü" ile takdir edilmiştir. Küresel ölçekte platformun filo sürdürülebilirliği, Rotair Aerospace Corporation gibi FAA-PMA sertifikalı yedek parça tedarikçileri aracılığıyla da desteklenmektedir.

Başarı Hikayeleri ve Kritik Anlar

Ocak 2023'te ailenin 5.000. "Hawk" varyantı (bir ABD Ordusu UH-60M) teslim edilmiştir. Sikorsky'nin S-70 ailesi için rekor üretim yılı, 186 adet teslimat gerçekleştirilen 2014 yılı olmuştur. S-70i, 2010 yılında Polonya'da üretime başlanmasıyla Avrupa'da monte edilen ilk Black Hawk olma özelliğini taşımaktadır; 2026 yılında ise PZL Mielec tesislerinde Avrupa'nın ilk Sikorsky FIREHAWK üretimi başlamıştır.


S-70i N487DF, CAL FIRE 104 (Ian Abbott)

ABD Ordusu'nun Eylül ayında Sikorsky ile imzaladığı "Yeni Üretim Anlaşması" (Novel Production Agreement), ilk etapta 16 hava aracı için 254 milyon dolarlık bir başlangıç sözleşmesi öngörmekte, toplam adedin 100'ün üzerine çıkabileceği belirtilmektedir.

Kullanıcı Ülkeler ve Entegrasyon

Mevcut Kullanıcılar ve Siparişler

Üretici verilerine göre Black Hawk ailesi, aralarında 14 NATO üyesinin de bulunduğu 36 ülke tarafından kullanılmaktadır. Başlıca kullanıcılar ve yakın dönem tedarik hareketleri:

  • Türkiye: TSK (Kara, Hava, Deniz Kuvvetleri), Jandarma Genel Komutanlığı (ilk kullanıcı, 1980'ler), Emniyet Genel Müdürlüğü (1991'den itibaren), Orman Genel Müdürlüğü; T-70 lisanslı üretimi kapsamında toplam 109 adetlik ilk sipariş Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri, Özel Kuvvetler, Jandarma, Emniyet ve Orman Genel Müdürlüğü arasında paylaştırılmıştır.
  • Polonya: PZL Mielec hem üretici/ihracatçı hem de yerel operatör konumundadır; Polonya Ulusal Polis Teşkilatı'na Kasım 2018'de iki S-70i teslim edilmiştir.
  • Kolombiya: Mart 2013'te Kolombiya Ordusu Hava İndirme Tümeni Özel Kuvvetler birimine beş S-70i teslim edilmiştir.
  • Filipinler: Silahlı Kuvvetleri modernizasyonu kapsamında 16 adet S-70i sipariş edilmiş; Mart ayında bir eğitim uçuşunda yaşanan kazada en az altı kişi hayatını kaybetmiştir.
  • Suudi Arabistan: İçişleri Bakanlığı üç S-70i için sözleşme imzalamış, 12 adetlik ilave opsiyon almıştır.
  • Çekya: Kasım 2025'te PZL Mielec ile Çek İçişleri Bakanlığı arasında Firehawk tedarikine yönelik sözleşme imzalanmış, üçüncü bir hava aracı için opsiyon tanınmıştır.
  • Amerika Birleşik Devletleri (sivil/yarı askeri kullanıcılar): CAL FIRE, Los Angeles County Yangın Departmanı, San Diego İtfaiye-Kurtarma Hava Operasyonları ve ABD Gümrük ve Sınır Koruma (CBP) gibi kurumlar S-70i/Firehawk varyantlarını işletmektedir.【14】

Uluslararası İşbirlikleri ve Eğitim Programları

Türkiye'nin yaklaşık 3,5 milyar dolarlık Genel Maksat Helikopter Programı (TUHP) kapsamında Sikorsky, bir S-70i gövdesini ASELSAN'a uçan aviyonik entegrasyon platformu olarak devretmiştir.


TUSAŞ T-70 (TUSAŞ)

T-70 programında TUSAŞ ana yüklenici konumunda olup ASELSAN (aviyonik), TEI (motor/lisanslı üretim) ve Alp Havacılık gibi yerli alt yükleniciler sürece dahil edilmiştir. Üretim, Sikorsky'nin Stratford (ABD) ana tesisinin yanı sıra Polonya (PZL Mielec) ve Türkiye'deki (TUSAŞ) tesislerde sürdürülmektedir. S-70i'nin pazarlama materyallerinde platformun "dünya standartlarında eğitim ve destek altyapısı" ile sunulduğu belirtilmektedir.

Uluslararası Karşılaştırma ve Rakip Sistemler

Muadil Helikopter Sistemleri ile Karşılaştırmalar

S-70/Black Hawk ailesi, orta sınıf çok görevli askeri helikopter kategorisinde başlıca şu platformlarla karşılaştırılmaktadır: NATO/Avrupa menşeli NHIndustries NH90 (kompozit ağırlıklı gövde yapısı ve fly-by-wire uçuş kontrol sistemiyle öne çıkan bir Avrupa ortak üretim platformu), Rus/Sovyet kökenli Mil Mi-17/Mi-171 ailesi (daha yüksek kaldırma kapasitesi ve basit bakım felsefesiyle özellikle yüksek irtifa ve sert iklim koşullarında tercih edilen bir platform), Leonardo (AgustaWestland) AW101/AW149 (orta-ağır sınıfta, üç motorlu/iki motorlu konfigürasyonlarıyla farklı bir mühendislik yaklaşımı sunan platformlar), Bell UH-1Y Venom (ABD Deniz Piyadeleri'nin kullandığı orta sınıf genel maksat helikopteri) ve Airbus H225M Caracal.

S-70 Black Hawk (Tobrouk)

Performans Avantajları ve Zayıf Yönler

Kamuya açık kaynaklara göre S-70/Black Hawk ailesinin başlıca avantajları arasında geniş üretim tabanı ve 35'in üzerinde ülkeye yayılan kullanıcı ağından kaynaklanan lojistik/yedek parça sürdürülebilirliği, UTTAS programından bu yana geliştirilen çarpışma hayatta kalabilirliği standartları ve silahlandırma, yangın söndürme, tıbbi tahliye, elektronik harp gibi geniş bir görev ekipmanı yelpazesine uyarlanabilirlik sayılabilir.


Dikkate değer kısıtlar arasında ise taban (yedek yakıtsız) menzilin görece sınırlı olması (yaklaşık 578 km), uzun menzilli görevler için harici/ilave yakıt tankı gerektirmesi ve kuyruk rotoru palı ile ana rotor mili gibi kritik bileşenlerde FAA tarafından periyodik olarak yayımlanan uçuşa elverişlilik direktifleri kapsamında sürekli denetim/bakım gerekliliği yer almaktadır. Türkiye'deki operasyonel geçmiş incelendiğinde, 1993-2026 döneminde platformla ilişkili çok sayıda ölümlü kaza kaydedilmiştir; bu durum, filo büyüklüğü ve yüksek operasyonel temponun yanı sıra dağlık arazi koşulları ve yoğun terörle mücadele operasyonlarının getirdiği risklerle de ilişkilendirilmektedir.

Yaşanan Kazalar

Platformun Türkiye'deki uzun ve yoğun operasyonel geçmişi, çok sayıda ölümlü kazayı da içermektedir. Kamuya açık haber kaynaklarına göre belirlenebilen başlıca kazalar şunlardır:

  • 10 Ağustos 1993, Tunceli: Jandarma'ya ait bir S-70, görev uçuşu sırasında yüksek gerilim hattına takılarak düşmüş, 3 subay şehit olmuştur.
  • 12 Ocak 1995, Diyarbakır: Jandarma Genel Komutanlığı'na ait bir S-70 düşmüş, 6 asker şehit olmuştur.
  • 14 Eylül 1997, Van: Bir S-70, yüksek gerilim hattına takılarak düşmüş; pilotlar dahil 6 asker şehit olmuştur.
  • 27 Kasım 1998, Hakkari: Görev uçuşu yapan bir S-70'e terörist saldırı sonucu ateş açılmış, helikopter düşmüş ve 15 asker şehit olmuştur.
  • 19 Şubat 2004, Bingöl: Bir S-70 düşmüş, 5 asker şehit olmuştur.
  • 16 Mart 2012, Afganistan: Türk askeri personel taşıyan bir S-70/UH-60, pilotlar dahil 12 Türk askerinin şehit olduğu bir kazaya karışmıştır.
  • 10 Kasım 2012, Siirt: Bir S-70 düşmüş, 17 asker şehit olmuştur.
  • 13 Ekim 2014, Kartepe/Kocaeli: Bir S-70 düşmüş, 4 asker şehit olmuştur.
  • 5 Temmuz 2016, Giresun: Karadeniz kıyısında uçan, sekizi askeri personel yedisi sivil olmak üzere 15 kişiyi taşıyan bir S-70, kötü hava koşullarında düşmüş; kaynaklara göre 6-7 kişi şehit/hayatını kaybetmiş, çok sayıda kişi yaralanmıştır. Bu kaza, 2009'dan bu yana Türkiye'deki sekizinci Sikorsky kazası olarak kayıtlara geçmiştir.
  • 18 Nisan 2017, Tunceli: Emniyet Genel Müdürlüğü'ne ait bir S-70A Black Hawk, görev uçuşunda telsiz bağlantısının kesilmesinin ardından düşmüş; kazada aralarında hâkim ve polis memurlarının da bulunduğu 12 kişi hayatını kaybetmiştir.

12 Kasım 2026, Malatya Yeşilyurt S-70 Kazası: 12 Kasım 2026 akşamı, Malatya'nın Yeşilyurt ilçesine bağlı Samanköy Mahallesi'nde Türk Silahlı Kuvvetleri'ne ait bir S-70 tipi helikopter, henüz belirlenememiş bir nedenle kaza kırıma uğramıştır. Kazada helikopterde bulunan 4 asker şehit olmuştur. Düşme bölgesinde çıkan yangın, enkazı ve yakındaki bir evi etkilemiş; ihbar üzerine bölgeye sevk edilen güvenlik güçleri, itfaiye ve sağlık ekipleri yangını söndürerek arama-kurtarma çalışmalarını yürütmüştür. Malatya Valisi, kaza bölgesinde incelemelerde bulunmuş; olayla ilgili olarak Malatya Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde bir başsavcı vekili ve iki cumhuriyet savcısının görevlendirildiği bir adli soruşturma başlatılmıştır. Millî Savunma Bakanlığı yaptığı açıklamalarda kazanın nedeninin henüz belirlenemediğini duyurmuştur.【15】


Bu kaza geçmişi değerlendirilirken, S-70/Black Hawk ailesinin dünya genelinde 5.000'e yakın hava aracı ve 15 milyon uçuş saatini aşan bir filo büyüklüğüyle operasyonda olduğu, dolayısıyla mutlak kaza sayılarının tek başına platformun göreli güvenlik performansı hakkında kapsamlı bir yargıya varmak için yeterli olmadığı; kaza oranlarının operasyonel tempo, coğrafi/iklimsel koşullar, görev profili (düşük irtifa, dağlık arazi, çatışma ortamı) ve filo yaşı gibi çok sayıda değişkenle birlikte değerlendirilmesi gerektiği not edilmelidir.

Kaynakça

Air Force Technology. “UH-60M Black Hawk Helicopter.” Air Force Technology. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.airforce-technology.com/?p=2044

Army Technology. “S-70A Black Hawk Helicopter / UH-60 Black Hawk Helicopter.” Army Technology. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.army-technology.com/?p=15272

Army Technology. “S-70i Black Hawk Helicopter.” Army Technology. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://army-technology.com/?p=14908

Army Technology. “S-70i Black Hawk Helicopter.” Army Technology. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.army-technology.com/projects/s-70i-black-hawk-helicopter/

Army Technology. “UH-60 Black Hawk Helicopter.” Army Technology. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.army-technology.com/?p=12456

Aviation Safety Network. “ASN Wikibase Occurrence.” Aviation Safety Network. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://asn.flightsafety.org/wikibase/194890

Aviation Week. “Sikorsky Outlines New Black Hawk Upgrade Plans.” Aviation Week. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://aviationweek.com/defense/aircraft-propulsion/sikorsky-outlines-new-black-hawk-upgrade-plans

CNN Türk. “MSB’den ‘Yerli Kara Şahin’ Paylaşımı.” CNN Türk. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.cnnturk.com/video/turkiye/msbden-yerli-kara-sahin-paylasimi-2013581

CNN Türk. “Türkiye’de Meydana Gelen Sikorsky Kazaları.” CNN Türk. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.cnnturk.com/turkiye/turkiyede-meydana-gelen-sikorsky-kazalari-626715

DefenceTalk. “Saudi Order Launches S-70i Black Hawk Production.” DefenceTalk. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.defencetalk.com/saudi-order-launches-s-70i-black-hawk-production-27618

Defense Daily. “Rotair Celebrates Sikorsky Black Hawk Helicopter’s 40 Years of Military Service.” Defense Daily. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.defensedaily.com/press-releases/rotair-celebrates-sikorsky-black-hawk-helicopters-40-years-of-military-service/

Federal Aviation Administration (FAA). “Airworthiness Directives; Sikorsky Aircraft Corporation Helicopters (Docket FAA-2026-3863).” Federal Register. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://public-inspection.federalregister.gov/2026-07937.pdf

Haber Aero. “Emniyet Havacılık’a Bell ve Sikorsky’den ödül.” Haber Aero. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://haber.aero/aero-gundem/emniyet-havacilika-bell-ve-sikorsky-odul-verdi/

Haber Aero. “TSK Tarafından 35 Yıldır Kullanılıyor.” Haber Aero. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://mail.haber.aero/?p=137456

Haci Productions. "Sikorsky Black Hawk in Action." YouTube. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.youtube.com/watch?v=OxyE6L6esL0

Helis.com. “Sikorsky S-70 – The H-60 Hawk Family.” Helis.com. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.helis.com/70s/blackhawk.php

Igor I. Sikorsky Historical Archives. “Sikorsky Archives News, Ekim 2018.” Sikorsky Archives. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://sikorskyarchives.com/wp-content/uploads/archives-newsletters/NEWS-2018-10.pdf

Igor I. Sikorsky Historical Archives. “Sikorsky Archives News, Ekim 2024.” Sikorsky Archives. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://sikorskyarchives.com/wp-content/uploads/archives-newsletters/NEWS-2024-10.pdf

Igor I. Sikorsky Historical Archives. “Sikorsky Archives News, Nisan 2015.” Sikorsky Archives. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://sikorskyarchives.com/wp-content/uploads/archives-newsletters/NEWS-2015-04.pdf

Igor I. Sikorsky Historical Archives. “Sikorsky S-71 Advanced Attack Helicopter (AAH).” Sikorsky Archives. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://sikorskyarchives.com/?p=5613

Karakoç, Edanur. “Malatya Yeşilyurt S-70 Kazası (2026).” KÜRE Ansiklopedi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://kureansiklopedi.com/tr/detay/malatya-yesilyurt-s-70-kazasi-2026-6843f

Lapua Magnum. "Polish built S 70i Black Hawk for the Polish Special Forces." YouTube. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.youtube.com/watch?v=aczrlhyyF0U

Lockheed Martin. "Introducing the S-70UAS™ U-Hawk™." YouTube. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.youtube.com/watch?v=Zj7tjvTPwWI

Lockheed Martin. “BLACK HAWK® Next: Delivering Warfighter-Centric Power, Autonomy and Connectivity.” Lockheed Martin. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://lockheedmartin.com/en-us/news/features/2026/black-hawk-next-delivering-warfighter-centric-power-autonomy-and-connectivity.html

Lockheed Martin. “County of Los Angeles Fire Department Modernizes Sikorsky FIREHAWK® Fleet with Two New Helicopters.”Lockheed Martin News. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://news.lockheedmartin.com/2025-10-29-County-of-Los-Angeles-Fire-Department-Modernizes-Sikorsky-FIREHAWK-Fleet-with-Two-New-Helicopters

Lockheed Martin. “FIREHAWK® Helicopters to Join Europe’s Fight Against Wildfires.” Lockheed Martin News. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://news.lockheedmartin.com/2025-11-18-FIREHAWK-Helicopters-to-Join-Europes-Fight-Against-Wildfires

Lockheed Martin. “Production of Europe’s First Sikorsky FIREHAWK® Helicopters Begins in Poland.” Lockheed Martin News. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://news.lockheedmartin.com/2026-07-14-Production-of-Europes-First-Sikorsky-FIREHAWK-R-Helicopters-Begins-in-Poland

Lockheed Martin. “S-70™ BLACK HAWK® Multi-Mission Helicopter Brochure (2026).” Lockheed Martin. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://lockheedmartin.com/content/dam/lockheed-martin/rms/documents/black-hawk/9221_S-70_Brochure_2026_web.pdf

Lockheed Martin. “Sikorsky Delivers 5,000th ‘Hawk,’ Highlights Versatility and Future of Iconic Helicopter.” Lockheed Martin News. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://news.lockheedmartin.com/2023-01-20-Sikorsky-Delivers-5,000th-Hawk,-Highlights-Versatility-and-Future-of-Iconic-Helicopter

Lockheed Martin. “Sikorsky S-70™ BLACK HAWK® FIREHAWK®.” Lockheed Martin. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.lockheedmartin.com/en-us/products/sikorsky-firehawk.html

Lockheed Martin. “Sikorsky S-70™ BLACK HAWK® Multi-Mission Combat Helicopter.” Lockheed Martin Sustainability. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://sustainability.lockheedmartin.com/en-us/products/sikorsky-s-70-black-hawk-helicopter.html

Lockheed Martin. “Sikorsky and United Rotorcraft Deliver Three FIREHAWK Helicopters to California Firefighting Agencies.” Lockheed Martin News. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://news.lockheedmartin.com/2019-12-09-Sikorsky-and-United-Rotorcraft-Deliver-Three-FIREHAWK-Helicopters-to-California-Firefighting-Agencies

Lockheed Martin. “Transforming for the Future Fleet.” Lockheed Martin. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://lockheedmartin.com/en-us/news/features/2022/transforming-for-the-future-fleet.html

LouisvilleUSACE. "Black Hawks in Afghanistan." Flickr. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.flickr.com/photos/louisvilleusace/6069673632/

Mihaila, Fuiorea. “Calculation of Induced Velocity in Normal Operating Conditions for Vertical Climb and Hover, Autorotation.” INCAS Bulletin, Cilt 17, Sayı 1. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://bulletin.incas.ro/files/mihaila_fuiorea__vol_17_iss_1.pdf

NTV. “Yerli Helikopter T70'te İlk Teslimat.” NTV. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.ntv.com.tr/turkiye/yerli-helikopter-t70te-ilk-teslimat,FL94-Ueq40qmXcBhX25FRA

Rotair Aerospace Corporation. “History of the Sikorsky S-70 Helicopter.” Rotair Aerospace Corporation. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://rotair.com/?p=163357

Scramble.nl. “Genel Kurmay Başkanlığı Özel Hava Alayı.” Scramble.nl. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.scramble.nl/planning/orbats/türkiye/general-staff-special-air-regiment-special-forces

Scramble.nl. “Türk Kara Havacılık Komutanlığı.” Scramble.nl. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.scramble.nl/planning/orbats/turkey/turkish-army-aviation-command

Shephard Media. “First S-70i Black Hawk Helicopter Completes Test Flight Program.” Shephard Media. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.shephardmedia.com/news/defence-helicopter/first-s-70i-black-hawk-helicopter-comple/

Shephard Media. “Sikorsky Advances Black Hawk Modernisation with New Engine Ground Tests.” Shephard Media. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.shephardmedia.com/news/air-warfare/sikorsky-advances-black-hawk-modernisation-with-new-engine-ground-tests/

Sondakika.com. “Tunceli’de Düşen Helikopter Türkiye’nin Gözbebeği ‘Kara Şahin’ Çıktı.” Sondakika.com. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.sondakika.com/guncel/haber-flas-2-9514658/

T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü. "Sikorsky S-70." T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.egm.gov.tr/havacilik/s70haber

T.C. İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı. "Sikorsky (S70/T70)." T.C. İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.jandarma.gov.tr/havacilik/hava-araclarimiz

TRT Haber. “‘Polisin Gökyüzündeki Gözü’ 39 Yıldır Nöbette.” TRT Haber. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.trthaber.com/haber/turkiye/polisin-gokyuzundeki-gozu-39-yildir-nobette-524343.html

TUSAŞ. "T70 GENEL MAKSAT" TUSAŞ. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.tusas.com/urunler/helikopter/ortak-gelistirme/t70

UPI. “Military Chopper Crash Kills 7 in Turkey, Officials Say; Women, Children Among Casualties.” UPI. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.upi.com/Top_News/World-News/2016/07/05/Military-chopper-crash-kills-7-in-Turkey-officials-say-women-children-among-casualties/7161467743343/

Vertical Mag. “The Black Hawk at 40.” Vertical Magazine. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://verticalmag.com/features/the-black-hawk-at-40/

cutawaycreations. "GE Black Hawk T700 Engine." YouTube. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.youtube.com/watch?v=-Ox1wMXBo-A

İstiklal.com.tr. “Genel Maksat Helikopteri Projesi ile 109 Kara Şahin Helikopteri Üretilecek.” İstiklal.com.tr. Erişim tarihi: 13 Kasım 2026. https://www.istiklal.com.tr/ekonomi/genel-maksat-helikopteri-projesi-ile-109-kara-sahin-helikopteri-uretilecek-42048h

Dipnotlar

Ayrıca Bakınız

Yazarın Önerileri

Sen de Değerlendir!

0 Değerlendirme

Yazar Bilgileri

Avatar
YazarArif Zahid Yüksel13 Kasım 2026 10:35

Tartışmalar

Henüz Tartışma Girilmemiştir

"Sikorsky S-70" maddesi için tartışma başlatın

Tartışmaları Görüntüle

İçindekiler

  • Geliştirme Süreci

    • Prototip Aşamaları ve Test Süreçleri

    • Seri Üretime Geçiş ve Gelişmeler

  • Teknik Özellikler ve Varyantlar

    • Genel Teknik Değerlendirme

    • Aviyonik ve Sistem Bileşenleri

    • Teknik Özellikler Tablosu

    • Kullandığı Mühimmatlar ve Yetenekleri

    • Mevcut ve Planlanan Varyantlar

  • Kullanım Amacı ve Görevler

    • Askeri Kullanım Alanları

    • Sivil ve İnsani Görevler

    • Planlanan Kullanım Alanları

  • Operasyonel Geçmiş ve Başarılar

    • Gerçekleştirilen Görevler

    • Operasyonel Kullanım Deneyimleri

    • Başarı Hikayeleri ve Kritik Anlar

  • Kullanıcı Ülkeler ve Entegrasyon

    • Mevcut Kullanıcılar ve Siparişler

    • Uluslararası İşbirlikleri ve Eğitim Programları

  • Uluslararası Karşılaştırma ve Rakip Sistemler

    • Muadil Helikopter Sistemleri ile Karşılaştırmalar

    • Performans Avantajları ve Zayıf Yönler

  • Yaşanan Kazalar

Bu madde yapay zeka desteği ile üretilmiştir.