Şiran Kök Pekmezi

Şiran Kök Pekmezi, Gümüşhane ili Şiran, Kelkit ve Köse ilçelerinde üretilen, şeker pancarının köklerinden elde edilen bir pekmezdir. 13 Aralık 2021 tarihinde yapılan başvuru sonucunda 11 Mart 2024 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir.

Şiran Kök Pekmezi (Yapay Zeka İle Oluşturulmuştur.)

Tarihçe

Şiran Kök Pekmezi üretiminin geçmişi 1900’lü yılların başlarına dayanmaktadır. Gümüşhane ili Şiran, Kelkit ve Köse ilçelerinin mutfak kültürü ve tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Bu bağlamda ürün ile coğrafi sınır arasında tarihsel bir ilişki bulunmaktadır.

Ayırt Edici Özellikleri

Şiran Kök Pekmezi, şeker pancarının köklerinden elde edilir ve üretiminde Gümüşhane ili Şiran, Kelkit ve Köse ilçelerinde yetiştirilen pancarlar kullanılır. Ürün, siyaha yakın karamelize kahverengi rengi ve karamelize tadıyla tanımlanır. Şeker pancarının kokusu üründe belirgin şekilde hissedilir. Geçmişi 1900’lü yılların başlarına uzanan Şiran Kök Pekmezi, söz konusu ilçelerin mutfak kültürü ve tarım ekonomisiyle ilişkilidir. Bu nedenle ürün ile coğrafi sınır arasında ün bağı bulunmaktadır.

Malzemeler

• Şeker pancarı kökleri (yumruları)
• Su

Üretim Yöntemi

Şiran Kök Pekmezi üretiminde kullanılan şeker pancarları, Gümüşhane ili Şiran, Kelkit ve Köse ilçelerinde yetiştirilir. Üretim süreci iki farklı şekilde yürütülür: geleneksel ve endüstriyel yöntem.

Geleneksel Üretim

Seçilen pancar yumrularının üzerindeki toprak ve yabancı maddeler sert fırçalarla temizlenir ve musluk suyu altında yıkanır. Kabuklar ince şekilde soyulduktan sonra en fazla 50 x 50 mm boyutunda küpler halinde doğranır. Kıyılan pancarlar, ağırlıklarının yaklaşık üç katı su ile karıştırılarak 30–45 dakika kaynatılır. Elde edilen karışım süzülerek ince süzüntü ayrı bir kazana alınır ve viskoz hale gelene kadar kaynatılarak pekmez elde edilir.

Endüstriyel Üretim

Pancar yumruları yıkama havuzlarında temizlenir ve kabukları fırça ile kazınır. Daha sonra meyve kıyma makinelerinde en fazla 50 x 50 mm boyutunda küpler haline getirilir. Kaynatma işleminden sonra şıra modern preslerde ayrılır, ince filtrelerden geçirilir ve vakum evaporatörüne alınır. Burada 50–60 °C’de vakum altında suyu uzaklaştırılarak pekmez viskoz kıvama gelinceye kadar kaynatılır.

Her iki üretim yönteminde de akıcı kıvam, siyaha yakın karamelize renk ve karamelize kokunun belirgin hale gelmesiyle işlem tamamlanır. Ürün, cam kavanoz, tahta külek, plastik veya teneke ambalajlara sıcak olarak doldurulur ve oda koşullarında saklanabilir.

Kullanım Biçimi

Şiran Kök Pekmezi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde “Şiran Kök Pekmezi” ibaresi ve mahreç işareti amblemi ile birlikte kullanılır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde bu ibare ve amblem yer alamadığında, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.

Denetim

Şiran Kök Pekmezi üretimi, Kelkit Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda, toplam 5 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yılda bir kez veya gerek görülmesi halinde yapılır. Denetimler, pancar köklerinin coğrafi sınırdan temini, üretim yöntemi, ürün özellikleri ve mahreç işareti kullanımına uygunluk açısından gerçekleştirilir.