Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM)

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde sivil havacılık faaliyetlerini ulusal ve uluslararası düzenlemeler çerçevesinde denetleyen, düzenleyen ve bu alandaki emniyet ile güvenliği sağlamakla görevli yetkili kamu kurumudur. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı kuruluş statüsünde faaliyet gösteren SHGM, kamu tüzel kişiliğine sahip ve özel bütçeli bir yapıdadır.

Tarihsel Gelişim

Türkiye'de sivil havacılığın temelleri, 1912 yılında İstanbul Sefaköy'de kurulan iki hangar ve bir meydan ile atılmıştır. Kurumsal havacılık faaliyetleri, 1925 yılında ilk Türk yapımı uçak olan Vecihi K-IV'ün imal edilmesi ve sonradan Türk Hava Kurumu adını alacak olan Türk Tayyare Cemiyeti'nin kurulmasıyla ivme kazanmıştır. Devlet bünyesindeki ilk idari yapılanma, 1954 yılında Ulaştırma Bakanlığına bağlı olarak kurulan Sivil Havacılık Dairesi Başkanlığı ile gerçekleşmiştir.

14 Ekim 1983 tarihinde kabul edilen 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, sektörün hukuki altyapısını belirlemiş ve 1987 yılında kurum, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü şeklinde yeniden teşkilatlandırılmıştır. 2005 yılında çıkarılan 5431 sayılı Kanun ile SHGM finansal açıdan özerk bir yapıya kavuşmuş, 2018 yılında ise 4 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile mevcut teşkilat, görev ve yetki esasları yeniden düzenlenmiştir. 2016 yılında sivil havacılık eğitim kapasitesini artırmak amacıyla Türk Sivil Havacılık Akademisi (TSHA) hizmete açılmıştır.

Misyon, Vizyon ve Temel Değerler

Kurumun misyonu, ulusal ve uluslararası düzenlemeler doğrultusunda Türk sivil havacılığının emniyetini ve güvenliğini sağlamaktır. Vizyonu, Türk sivil havacılığının sürdürülebilir gelişimine yön vermek ve uluslararası alanda öncü olmaktır. Temel değerler; teknoloji tabanlı, veriye dayalı, rehberlik edici, katılımcı, paylaşımcı, çevreye duyarlı ve gelecek odaklı olmaktır. Kurum; kalite politikası ile bilgi güvenliği, eğitim, denetim, muafiyet ve yaptırım alanlarında standartlaştırılmış kurumsal politikalar uygulamaktadır.

Görev, Yetki ve Faaliyet Alanları

SHGM'nin yetki ve yasal yükümlülükleri beş ana faaliyet alanı altında sınıflandırılmaktadır:

Mevzuat ve Düzenleme

Sivil havacılık faaliyetlerine yönelik ulusal düzenlemeler yapmak, uluslararası regülasyonlara ve çoklu anlaşmalara uyumu sağlamak.

Denetim, Gözetim ve Yetkilendirme

Havaalanları, seyrüsefer hizmetleri, uçuş operasyonları, hava aracı bakım kuruluşları ve havacılık güvenliği alanlarında denetimler yapmak. Hava aracı tescil işlemlerini, yerli ve milli ürünlerin sertifikasyonunu, İnsansız Hava Araçları (İHA) kayıt ve takip sistemini ve sivil hava araçlarının uçuşa elverişlilik standartlarını yönetmek.

Emniyet Yönetim Sistemi (SMS)

Hava seyrüsefer hizmet sağlayıcıları, ticari hava taşıma işletmeleri, yer hizmetleri ve havacılık tıp merkezleri gibi paydaşların emniyet yönetimi sistemlerini kurmasını ve uygulamasını denetlemek.

Kaza ve Olay Soruşturması Koordinasyonu

Sivil hava aracı kazaları veya ciddi olaylara ilişkin yasal prosedürleri koordine etmek ve sonuçlarına göre önleyici tedbirler geliştirmek.

Eğitim

Türk Sivil Havacılık Akademisi (TSHA) vasıtasıyla uluslararası eğitim hizmetleri sunmak, eğitim kuruluşlarını yetkilendirmek ve sektörel personelin lisanslandırma işlemlerini yürütmek.

Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları

SHGM, Genel Müdür ve bağlı Genel Müdür Yardımcılıkları üzerinden yönetilen bir organizasyon yapısına sahiptir. Merkez teşkilatı Ankara'dadır. Bünyesinde; Uçuş Operasyon, Uçuşa Elverişlilik, Hava Ulaşım, Hava Seyrüsefer, Havaalanları, Havacılık Güvenliği, Sektörel Düzenleme ve Eğitim Daire Başkanlıkları ile Hukuk Müşavirliği, İç Denetim Birimi ve Strateji Geliştirme Dairesi bulunmaktadır. Doğrudan merkeze bağlı olarak İstanbul, Antalya ve Nevşehir'de yerel hizmetleri yürüten temsilcilikler yer almaktadır.

Uluslararası İlişkiler ve Üyelikler

Türkiye; 1945'te Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatının (ICAO) ve 1955'te Avrupa Sivil Havacılık Konferansının (ECAC) kurucu üyeleri arasında yer almıştır. 1989 yılında Avrupa Hava Seyrüsefer Emniyeti Teşkilatına (EUROCONTROL) üye olunmuştur. Kurum, 2016 yılında ICAO Konsey üyeliğine seçilmiştir. SHGM, Mayıs 2024 tarihinde ICAO Evrensel Güvenlik Denetleme Programı Sürekli İzleme Yaklaşımı (USAP-CMA) kapsamında denetlenmiş ve ülkenin güvenlik sistemi yetkinliği ileri seviye olarak derecelendirilmiştir.

Stratejik Planlama ve Yeni Sivil Havacılık Modeli

2024-2028 Stratejik Planı; havacılıkta dijitalleşme, çevresel sürdürülebilirlik ve insan kaynakları potansiyelinin geliştirilmesini hedeflemektedir. Bu çerçevede tasarlanan Yeni Sivil Havacılık Modeli (YSHM) üç ana unsurdan oluşmaktadır:

Kurumsal Dönüşüm Modeli (KDM)

Sektör genelinde iş tanımlarının, unvanların ve eğitim standardizasyonunun sağlandığı, eğitim süreçlerinin tek merkezden yönetildiği çerçevedir.

Otomasyon ve Yeni Sivil Havacılık Yönetim Bilgi Sistemi

Ruhsatlandırma, uçuş izinleri, kayıt takip, mevzuat ve denetim gibi 18 farklı modülü içeren bütünleşik bilişim sistemidir.

Akıllı Faydalı Sistemler

Coğrafi bilgi sistemleri ve yapay zeka entegrasyonuyla çalışan Mânia Sistemi gibi yazılım servislerini içermektedir.

Gelecek perspektifi kapsamında; havaalanlarında yenilenebilir enerji entegrasyonu, İklim Değişikliği Adaptasyon planları ve Sürdürülebilir Havacılık Yakıtı (SAF) kullanım oranlarının uluslararası standartlara uygun seviyelere çekilmesi temel politikalar arasındadır. Ayrıca İnsansız Hava Aracı (İHA) ve Dikey Kalkış/İniş yapabilen araç (VTOL) teknolojilerinin, hava trafik yönetimi ve sertifikasyon sistemlerine entegrasyonuna yönelik düzenlemeler sürdürülmektedir.