Srinivasa Ramanujan (22 Aralık 1887 – 26 Nisan 1920), 20. yüzyılın en önemli matematikçilerinden biri olarak kabul edilen, matematik dünyasına özellikle sayılar teorisi, sonsuz seriler ve devamlı kesirler gibi alanlarda yaklaşık 3900 teorem ve varsayım kazandırmış Hintli bir matematikçidir.^【1】 Güney Hindistan'da dindar bir Hindu ailesinde dünyaya gelen Ramanujan, okul yıllarından itibaren sayılar üzerine olağanüstü bir yetenek sergilemiş ve lise yıllarında matematiksel özellikleri keşfetmeye başlamıştır. Matematiğe olan aşırı ilgisi nedeniyle diğer derslerini ihmal etmiş, bu durum üniversite sınavlarında başarısız olmasına ve bursunu kaybetmesine yol açmıştır . Kendi kendine sürdürdüğü çalışmaları sonucunda ortaya koyduğu özgün sonuçlar, İngiliz matematikçi G.H. Hardy'nin dikkatini çekmiş ve Cambridge Üniversitesi'ne davet edilmesiyle profesyonel matematik dünyasına adım atmıştır.

Srinivasa Ramanujan'ın portre fotoğrafı.(Store Norske Leksikon)

Erken Yaşamı ve Eğitimi

 Ramanujan'ın akademik hayatı, matematiğe olan tutkusu ile sistemin gereklilikleri arasındaki çatışma ile şekillenmiştir.

İlk Eğitim ve Başarılar: Ramanujan, 1903 yılının Aralık ayında Madras Üniversitesi'nin Olgunluk Sınavı'na (Matriculation Examination) girmiş ve başarılı bir derece elde ederek Kumbakonam'daki Hükümet Koleji'ne burslu olarak girmeye hak kazanmıştır.

Akademik Zorluklar: Koleje girdikten sonra tamamen matematiğe gömülmüş, diğer hiçbir dersle ilgilenmemiştir. Bunun sonucunda, ilk yılın sonundaki sınavlarda matematik dışındaki tüm derslerden kalmış ve bursunu kaybetmiştir.

FA Sınavı Deneyimi: 1906 yılında Madras'taki Pachaiyappa Koleji'ne katılmış ancak bir süre sonra hastalanarak memleketine dönmek zorunda kalmıştır. 1907 yılında dışarıdan çalışma (private study) yoluyla Birinci Sanat (First Arts - FA) sınavına girmiş; ancak İngilizceden 200 üzerinden 38, Sanskritçeden ise 100 üzerinden 34 alarak başarısız olmuştur.^【2】

Bilimsel Çalışmaları ve Hindistan'daki Faaliyetleri

Eğitim hayatındaki aksaklıklara rağmen Ramanujan, matematiksel keşiflerine aralıksız devam etmiştir.

Problemler ve Yayınlar: 1911 ile 1919 yılları arasında Hint Matematik Derneği Dergisi'ne (Journal of the Indian Mathematical Society) toplam 58 problem göndermiştir.^【3】 Bu problemlerin bir kısmı lise matematiğiyle çözülebilecek düzeydeyken, bir kısmı ileri analiz teknikleri gerektiren ve bazıları hala tam olarak çözülememiş karmaşık yapılardır.

Notebooklar (Not Defterleri): Ramanujan, asal sayıların özellikleri, eliptik integraller, devamlı kesirler ve sonsuz seriler gibi konulardaki buluşlarını büyük boyutlu defterlere kaydetmiştir.^【4】 Bu notlar, özellikle "Ramanujan Toplamı" (Ramanujan Summation) gibi yöntemlerle divergent (ıraksak) serilere sonlu değerler atama konusunda yeni bir bakış açısı getirmiştir .

Mentörlük ve Destek: Hindistan'da bulunduğu dönemde S. Narayana Iyer gibi isimler Ramanujan'a bir dost ve rehber olarak yardımcı olmuştur. Iyer, Ramanujan'ın çalışmalarını G.H. Hardy'ye ulaştırmasında ve Cambridge yolculuğu için gerekli idari desteğin sağlanmasında kritik bir rol üstlenmiştir.

Cambridge Yılları ve G.H. Hardy ile İş Birliği

Ramanujan'ın profesyonel matematik dünyasına girişi, 1913 yılında Cambridge'deki Trinity Koleji'nden G.H. Hardy'ye yazdığı mektuplarla başlamıştır. Bu mektuplar, Hardy tarafından başlangıçta şüpheyle karşılansa da, içerdiği özgün teoremler neticesinde Ramanujan'ın "birinci sınıf bir matematikçi" olduğu kanaatine varılmasına yol açmıştır.^【5】

Cambridge'e Gidiş: Başlangıçta dini nedenlerle ve annesinin rızası olmaması sebebiyle Hindistan'dan ayrılmaya sıcak bakmayan Ramanujan, ailesinin rızasını aldıktan sonra 1914 yılında İngiltere'ye gitmiştir. Bu yolculukta ve Cambridge'e yerleşme sürecinde Hardy'nin yanı sıra E.H. Neville gibi isimler de önemli rol oynamıştır.^【6】

Hardy-Ramanujan İş Birliği: Cambridge'de G.H. Hardy ve J.E. Littlewood ile yakın bir çalışma içerisine girmiştir. Hardy, Ramanujan'ın sezgisel ve ispat sunmayan yöntemlerini modern Avrupa matematik standartlarıyla harmanlamaya çalışmıştır. Birlikte yürüttükleri çalışmalar, özellikle sayılar teorisindeki "partition" (bölüntü) fonksiyonunun asimptotik özellikleri üzerine devrim niteliğinde sonuçlar doğurmuştur.^【7】

Akademik Başarılar: 1916 yılında Cambridge'den lisans derecesi (B.A. by research) alan Ramanujan, 1918 yılında Royal Society Üyeliğine (Fellow of the Royal Society) seçilen ilk Hintli olmuştur. Aynı yıl Trinity Koleji üyeliğine (Fellow of Trinity College) de seçilerek uluslararası düzeyde en prestijli akademik unvanları elde etmiştir.

Sağlık Sorunları ve Hindistan'a Dönüş

Ramanujan'ın İngiltere'deki başarılı akademik kariyeri, ciddi sağlık sorunları ve savaş döneminin getirdiği kısıtlamalar nedeniyle kesintiye uğramıştır.

Hastalık Süreci: 1917 yılının bahar aylarında Ramanujan ciddi şekilde hastalanmış ve yaşamının geri kalanını çeşitli hastanelerde ve sanatoryumlarda geçirmek zorunda kalmıştır. İlk etapta tüberküloz teşhisi konulsa da, modern tıbbi analizler yaşadığı sorunların yetersiz beslenme ve Hindistan'da geçirdiği ağır bir dizanteri vakasının nüksetmesiyle (amipli hepatit) ilgili olabileceğini düşündürmektedir.^【8】

Savaşın Etkileri: Birinci Dünya Savaşı nedeniyle gıda tedarikinde yaşanan zorluklar, katı bir vejetaryen olan Ramanujan'ın İngiltere'de yeterli beslenmesini imkansız hale getirmiş ve bağışıklık sistemini zayıflatmıştır .

Yurda Dönüş: Sağlığının bir miktar düzelmesi üzerine, 1919 yılının başında İngiltere'den ayrılarak Hindistan'a dönmüştür. Dönüşünde Madras Üniversitesi'nde kendisi için özel bir araştırma profesörlüğü kadrosu ihdas edilmiş, ancak sağlığı hızla kötüleşmeye devam etmiştir .

Vefatı: Ramanujan, 26 Nisan 1920'de, henüz 32 yaşındayken Madras (Chennai) yakınlarındaki Chetput'ta hayatını kaybetmiştir.

Matematiksel Mirası ve Kayıp Defter

Ramanujan'ın ölümü matematiğin sonu değil, bıraktığı devasa mirasın keşfedilme sürecinin başlangıcı olmuştur.

"Kayıp Defter" (The Lost Notebook): Ölümünden önceki son yılında, ağır hasta yatağındayken yazdığı yaklaşık 600 teoremden oluşan sayfalar, 1976 yılında George Andrews tarafından Cambridge Trinity Koleji kütüphanesinde bulunmuştur. Bu "Kayıp Defter", "mock theta" fonksiyonları gibi modern fizik ve sicim teorisinde (string theory) kullanılan çok ileri düzey matematiksel kavramları içermektedir.

Modern Matematiğe Etkileri: Ramanujan'ın çalışmaları, ölümünden on yıllar sonra bile asal sayıların dağılımı, kristalografik yapılar ve kara delik fiziği gibi birbirinden çok farklı alanlarda bilim insanlarına yol göstermeye devam etmektedir. G.H. Hardy, Ramanujan'ın saf matematiksel yeteneğini 100 üzerinden bir puanlama sistemine tabi tutsa, kendisine 25, Littlewood'a 30, David Hilbert'e 80 ve Ramanujan'a 100 vereceğini belirterek onun dehasını vurgulamıştır.^【9】