Stratejik Araştırmalar Merkezi (SAM)

Stratejik Araştırmalar Merkezi (SAM), Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı bünyesinde 1994 yılında kanunla kurulmuş ve Mayıs 1995’ten itibaren faaliyet gösteren bir düşünce kuruluşu ve araştırma merkezidir. Türk dış politikasına bilimsel ve entelektüel danışmanlık sağlamak amacıyla kurulan SAM, karar alma süreçlerinde görev yapanlara analiz, perspektif ve politika önerileri sunmayı hedefler. Aynı zamanda, yerel ve küresel politika konularına ilgi duyanlar için açık bir tartışma platformu olarak işlev görür ve akademisyenler ile karar alıcıları bir araya getiren bir cazibe merkezi haline gelmiştir.

^Logo

Tarihçe ve Gelişim

Kuruluş ve İlk Yıllar (1995-2002)

SAM, kuruluşunun ardından çalışma alanlarını tanımlamaya ve kapasitesini geliştirmeye odaklanmıştır. Bu dönemde yoğun iç toplantılar ve kapalı çalıştaylar düzenlenmiş, muadil kuruluşların deneyimlerinden faydalanmak için SAM çalışanları yurtiçi ve yurtdışındaki toplantılara katılmıştır. Kamuoyuna açık 13, kapalı 19 akademik etkinlik düzenlenmiş; bu etkinlikler, Türkiye’nin küresel siyasetteki konumunu, bölgesel ilişkilerini ve yeni politika alanlarını keşfetmeyi amaçlamıştır. Özellikle Akdeniz, Avrupa ve Ortadoğu’ya odaklanan bölgesel çalışmalar dikkat çekmiştir. Diplomatik ilişkiler kapsamında, muadil kuruluşlarla 22 kapalı toplantı yapılmış, 10 ortak toplantı düzenlenmiş ve 28 dış toplantıya katılım sağlanmıştır. 2002 yılında İran’daki Institute for Political and International Studies (IPIS) ile ilk mutabakat muhtırası imzalanmış, dört yabancı heyet ağırlanmıştır.

2003-2010

Bu dönemde SAM, faaliyetlerini çeşitlendirmiş ve uluslararası iş birliklerini güçlendirmiştir. Muadil kuruluşlarla 27 mutabakat muhtırası imzalanmış, 57 yurtdışı ziyareti gerçekleştirilmiş ve 52 yabancı heyet ağırlanmıştır. Kamuoyuna açık 24, kapalı 20 etkinlik düzenlenmiş, 37 üst düzey görüşme yapılmış ve 35 dış etkinliğe katılım sağlanmıştır. Akademik içerikli toplantıların yanı sıra, ikinci kulvar diplomasisi kapsamında İtalya gibi ülkelerle güvenlik ve uzlaşma çözümleri üzerine çalışmalar yürütülmüştür. Türkiye’deki düşünce kuruluşlarıyla iş birliği de bu dönemde öne çıkmıştır.

2011-2017

SAM, bu dönemde uluslararası ağını genişletmiş ve faaliyetlerini yoğunlaştırmıştır. 27 mutabakat muhtırası imzalanmış, 74 yurtdışı ziyareti yapılmış ve 53 yabancı heyet ağırlanmıştır. Kamuoyuna açık 46, kapalı 66 etkinlik düzenlenmiş; 36 yurtiçi ziyaret gerçekleştirilmiş ve 64 dış etkinliğe katılım sağlanmıştır. Arap Baharı ve Türkiye-AB ilişkileri gibi konulara odaklanan toplantılar ön planda olmuştur. SAM Lectures, paneller ve seminerler aracılığıyla kamuoyunu bilgilendirme ve Bakanlık görünürlüğünü artırma hedeflenmiştir.

2018-2023

Bu dönemde SAM, faaliyet sayısında belirgin bir artış kaydetmiş ve kamuoyundaki görünürlüğünü sosyal medya hesaplarını çeşitlendirerek güçlendirmiştir. 6 yeni mutabakat muhtırası ile toplam anlaşma sayısı 61’e ulaşmış, Irak, Azerbaycan, Portekiz ve El-Sharq Forum ile görüşmeler devam etmiştir. 50 yurtdışı ziyareti gerçekleştirilmiş, 53 yabancı heyet ağırlanmıştır. Kamuoyuna açık 32, kapalı 26 etkinlik düzenlenmiş; deprem çalıştayları, arabuluculuk, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ve Libya gibi konular ele alınmıştır. Öğrenci faaliyetleri de artmış, 136 üniversiteden öğrenci toplulukları SAM’ı ziyaret etmiş, 775 öğrenci staj programlarından faydalanmıştır.

Yayınlar

SAM, geniş bir yayın ağıyla Türk dış politikasına ve uluslararası ilişkilere katkıda bulunur. Başlıca yayınları şunlardır:

Perceptions

1996’dan beri yılda iki kez İngilizce yayımlanan hakemli bir akademik dergidir. Türk dış politikası, uluslararası ilişkiler, enerji güvenliği, deniz yetki alanları, Kıbrıs, Türkiye-İsrail ilişkileri gibi konuları ele alır. 1996-2002 arasında 27, 2003-2010 arasında 25, 2011-2017 arasında 19, 2018-2023 arasında 11 sayı yayımlanmıştır. Dergi, Dergipark platformunda açık erişimlidir ve yüksek yayın etiği standartlarına bağlıdır. Yazarlar, özgünlük, intihal yasağı ve etik kurul onayı gibi kurallara uymalı; editörler ve hakemler ise objektiflik ve gizlilik ilkelerine bağlıdır.

SAM Papers

Güncel konuları ele alan bu yayın, 2000’li yıllarda düzensiz olarak başlamış, 2012’de kurumsallaşmıştır. Türk dış politikası, Ege adaları, savaş tarihi gibi konulara odaklanır. 2011-2017 arasında 11, 2018-2023 arasında 10 sayı yayımlanıştır. Türkçe, İngilizce ve İspanyolca dillerinde çıkmıştır.

Vision Papers

Dışişleri Bakanı’nın yazılarına yer verir.

Kitaplar ve E-Kitaplar

“COVID-19 Sonrası Küresel Sistem: Eski Sorunlar, Yeni Trendler” ve “COVID-19 Sonrası Dünya: İşbirliği mi Rekabet mi?” (2020) kitapları, pandeminin uluslararası sisteme etkilerini analiz eder. “Günümüz Uygarlığında Anadolu İzleri” başlıklı e-kitap, Anadolu’nun Avrupa kültüründeki etkisini inceler. 2018-2023 arasında 4 kitap, 1 e-kitap ve 4 iç rapor hazırlanmıştır.

^Yayınlar (SAM)

İş Birlikleri ve Diplomasi

SAM, bölgesel ve küresel düşünce kuruluşlarıyla iş birliğini güçlendirmiştir. Batılı ülkeler (ABD, AB), Asya, Ortadoğu ve Körfez ülkeleriyle yoğun ilişkiler kurulmuş, 61 muadil kuruluşla mutabakat muhtıraları imzalanmıştır. Kapalı çalıştaylar, yuvarlak masa toplantıları ve SAM Söyleşileri, bilgi üretimi ve politika önerileri geliştirme hedefiyle düzenlenmiştir. Türkiye’deki düşünce kuruluşlarıyla iş birliği de faaliyetlerin önemli bir parçasıdır.

^{Uluslararası Çalışma Ortakları} (SAM)

Yönetim

SAM, kuruluşundan itibaren çeşitli başkanlar tarafından yönetilmiştir. Güncel başkan Dr. Polat Safi’dir (2024 itibarıyla). Eski başkanlar:

• Osman Erhan Yiğitbaşıoğlu (1995-1998)
• Ali Arsin (Vekil, 1998)
• Ali Ünal Maraşlı (1998-2001)
• Murat Bilhan (2001-2006)
• Ahmet Ferit Ülker (2006-2008)
• Bülent Aras (2010-2013)
• Ali Resul Usul (2014-2016)
• Mesut Özcan (2016-2017)
• Ufuk Ulutaş (2018-2023)
• Hasan Ulusoy (2023)
• Nuh Yılmaz (2023-2024)

Öğrenci ve Toplum Faaliyetleri

SAM, üniversite öğrencilerine yönelik faaliyetleriyle de dikkat çeker. 2018-2023 arasında 136 üniversiteden öğrenci toplulukları SAM’ı ziyaret etmiş, staj programları 2018’de kurumsallaşarak 775 öğrenciye ulaşmıştır. 2023’te 224 öğrenci staj yapmıştır.