Sulejman Mulaomerović, yakın tarihin en uzun kuşatması olarak kabul edilen Saraybosna Kuşatması'nı baştan sona belgeleyen ve çektiği görüntülerle savaşın gerçeklerini dünya kamuoyuna duyuran Bosna Hersekli kıdemli bir savaş muhabiri ve kameramandır. Meslek hayatına Saraybosna Radyo Televizyonu bünyesinde başlayan Mulaomerović, 35 yılı aşkın kariyeri boyunca Yugoslavya'nın dağılma sürecine ve ardından gelen çatışmalara tanıklık etmiştir.

Sulejman Mulaomerović’in mesleki perspektifinde Yugoslavya'nın çöküş süreci, Bosna’daki savaştan yaklaşık iki yıl önce, 1990 yılının başında Kosova’da görev yaptığı sırada filizlenmiştir. Ocak 1990'ın sonlarında Saraybosna Radyo Televizyonu tarafından bölgeye gönderilen Mulaomerović, Slobodan Milošević yönetimindeki Sırbistan'ın Kosova’nın özerkliğini kaldırmasının ardından yükselen toplumsal gerilime en ön saflarda tanıklık etmiştir. 1 Şubat 1990 tarihinde, Priştine yakınlarındaki Podujevo yolunda bulunan Aşağı Lupç köyünde yüzlerce Arnavut protestocu ile Sırp polisi ve askeri birlikleri karşı karşıya gelmiş; Mulaomerović, polisin "çekim yapmayın" uyarılarına rağmen görevini sürdürmek için stratejik ve güvenli bir nokta belirleyerek kayda başlamıştır.

^{'Gazi' Bosnalı Savaş Muhabiri Mulaomerovic (}Anadolu Ajansı⁾

Sırp güvenlik güçlerinin kalabalığı dağıtmak amacıyla gaz kullanması üzerine Mulaomerović, gazın etkisiyle görüş yetisini büyük ölçüde kaybetmesine rağmen kamerasını sabit tutarak çekimi durdurmamıştır. Bu anlarda, polisin kalabalığa doğrudan makineli tüfeklerle ateş açtığı ve 16 yaşındaki lise öğrencisi Ylfette Humolli'nin başından vurularak hayatını kaybettiği o anı saniye saniye belgelemeyi başarmıştır. Humolli'nin ölüm anı ve ateş açan polis araçlarının net görüntüsü, bir kanıt niteliği kazanmıştır.

Elde edilen bu görüntüler, Priştine Radyo Televizyonu üzerinden sinyal gönderilerek Saraybosna, Ljubljana ve Zagreb gibi federasyonun diğer başkentlerinde eş zamanlı olarak yayınlanmış; aynı zamanda uluslararası medya kuruluşları aracılığıyla dünya kamuoyuna servis edilmiştir.

Mulaomerović, bu olayın ardından Kosova’dan gizli yollarla ve Makedonya üzerinden kaçak olarak çıkarılmak zorunda kalmış; yıllar sonra verdiği mülakatlarda, Balkanlar'daki fiili savaşın ve büyük yıkımın Bosna'dan önce, Ylfette Humolli'nin öldürüldüğü o gün başladığını ifade etmiştir.^【1】

Sulejman Mulaomerović, 1992 ile 1995 yılları arasında modern tarihin en uzun kuşatması olarak kayıtlara geçen 1.425 günlük Saraybosna Kuşatması'nı bir kameramanın vizöründen dünyaya duyuran isimlerden biri olmuştur. Kuşatmanın başladığı 5 Nisan 1992 tarihinden itibaren şehrin dört bir yanına kurulan barikatları ve ardından gelen sistematik bombardımanı anbean kaydeden Mulaomerović, savaş muhabirliğini cesaretin ötesinde bir "çılgınlık" olarak tanımlayarak en tehlikeli sıcak çatışma bölgelerinde görev yapmıştır.^【2】

Havan topu saldırılarının çıkış noktalarını tespit edebilmek amacıyla şehrin girişindeki Vratnik kapısı gibi yüksek ve stratejik noktalara tırmanarak çekimler yapmış, tarihi bira fabrikasına düşen ilk mermiden başlayarak kentin fiziksel ve kültürel yıkımını kare kare belgelemiştir. Özellikle 1993 yılında şehrin dokuz ay boyunca su ve elektrikten mahrum bırakıldığı, insani kriz dönemini kayıt altına alarak Sırp güçlerinin dezenformasyon faaliyetlerini ve saldırı inkarlarını görsel kanıtlarla çürütmüştür.

^{Tarihe Tanıklık Dokümanları (}Anadolu Ajansı⁾

Kariyeri boyunca Markale pazar yeri katliamı ve İgman Dağı savunması gibi noktalarda yer alan Mulaomerović, parçalanmış cesetlerin ve tozla kaplanmış kan izlerinin yarattığı durumu "tarif edilemez bir kâbus" olarak nitelendirmiştir.^【3】Ancak onun tanıklığı yalnızca mesleki bir görevle sınırlı kalmamış, savaşın yıkıcı etkilerini kendi aile hayatında tecrübe etmiştir.

Beş çocuğundan ikisi kuşatma altındaki sokaklarda yaralanmış; 1993 yılının Nisan ayında ailesi, akrabaları ve komşularıyla birlikte sığındıkları Sanat Akademisi yakınlarındaki binaya bir top mermisinin düşmesi sonucu vefat etmiştir. Altı çocuğun hayatını kaybettiği ve kızı Elma'nın da aralarında bulunduğu çok sayıda kişinin yaralandığı bu olay, Mulaomerović için savaşın profesyonel bir kaydın ötesinde, her gün sokaklarından kan akan ve çocukların hedef alındığı bir yas sürecine dönüşmesine neden olmuştur.

Savaşın sonuna kadar kamerasını bırakmayan Mulaomerović, çektiği bu tarihi görüntüleri daha sonra "Beneath the Sky" (Gökyüzünün Altında) adlı belgesel filminde toplayarak Saraybosna'nın direnişini ve maruz kaldığı durumu kalıcı bir hafızaya dönüştürmüştür.^【4】Kuşatma boyunca sergilediği bu çalışma ve dünya kamuoyunu bilgilendirmedeki belirleyici rolü nedeniyle "En İyi Savaş Kameramanı Ödülü"ne layık görülmüş, kayıtları uluslararası mahkemelerde ve dünya basınında delil niteliği taşıyarak Bosna'da yaşananların inkar edilmesini engelleyen belgeyi oluşturmuştur.^【5】

Sulejman Mulaomerović, savaş muhabirliği ve kameramanlık faaliyetleri sırasında toplam üç kez doğrudan hedef alınarak yaralanmıştır ve ilk saldırıyı Haziran 1992'de yaşamıştır. Saraybosna’daki basın merkezlerinden biri olan Holiday Inn oteline doğru ekibiyle birlikte hareket halindeyken, araçlarına açılan keskin nişancı ateşi sonucu yaralanmış ve ilk yardım müdahalesi otel resepsiyonunda yapılmıştır. Bu olaydan yalnızca birkaç ay sonra, Kasım 1992'de yüksek bir binanın önünde öldürülen kadınların cesetlerini kaydettiği sırada bir kez daha keskin nişancıların hedefi olmuş; bu saldırıda sağ elinden ve dizinden vurularak mesleki becerilerini icra etmesini zorlaştıracak fiziksel hasarlar almıştır.

^{'Gazi' Bosnalı Savaş Muhabiri Mulaomerovic (}Anadolu Ajansı⁾

Mulaomerović için dönüm noktası ise Nisan 1993'te İgman Dağı’nda gerçekleşen Bosna ordusu operasyonunu filme aldığı sırada yaşanmıştır. Bu görev sırasında aldığı ağır yaralar sonucunda sahadaki tıbbi imkanların yetersizliği nedeniyle acilen kuşatma altındaki Gorazde’ye nakledilmiş, burada "Sınır Tanımayan Doktorlar" ekibinde görevli cerrahlar tarafından zorlu bir operasyona alınmıştır.

Durumunun ciddiyeti ve hayati riskinin yüksekliği nedeniyle tıp uzmanları tarafından "yaşama şansının olmadığı" yönünde görüş bildirilmesine rağmen, ileri tetkik ve müdahale için Zenica’ya sevk edilmiştir. Bir dizi ameliyat ve uzun süreli tedavi sürecinin ardından hayatta kalmayı başaran Mulaomerović, mesleğine olan ilgisiyle yeniden ayağa kalkmıştır.^【6】

Savaşın sona ermesinin ardından geçen on yıllara rağmen, yaşadığı bu ağır saldırıların fiziksel izlerini, özellikle işlev kaybı yaşayan sağ elinde taşımaya devam eden Mulaomerović, bu süreci toplumsal bir hafıza aktarımı olarak yönetmiştir. "Beneath the Sky" (Gökyüzünün Altında) isimli belgesel çalışmasında, kendi yaralanma anlarını, geçirdiği operasyonları ve o dönemde çektiği ham görüntüleri bir araya getirerek savaşın bir muhabirin bedeninde bıraktığı kalıcı hasarı nesnel bir dille belgelemiştir. Kendi sağlığı üzerindeki bu kalıcı etkileri, Bosna halkının yaşadığı kolektif acının bir parçası olarak gören gazeteci, hayatta kalışını Saraybosna'nın direnişiyle özdeşleştirmiş ve tanıklığını sürdürmeyi tarihsel bir sorumluluk olarak kabul etmiştir.^【7】