Naser Oriç, 1992-1995 yılları arasında gerçekleşen Bosna Savaşı sırasında Bosna Hersek Cumhuriyeti Ordusu (ARBiH) bünyesinde görev yapmış askeri bir figürdür. Srebrenitsa bölgesinin savunmasını 28. Tümen komutanı olarak sevk ve idare etmiştir. Profesyonel geçmişi emniyet teşkilatına dayanan Oriç, bölgenin 1995 yılındaki düşüşüne kadar geçen üç yıllık süreçte Sırp kuşatmasına karşı yürütülen askeri operasyonların merkezinde yer almıştır.

Naser Oriç, askeri kariyerinden önce profesyonel yaşamına Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti döneminde emniyet teşkilatı bünyesinde başlamıştır. 1980’li yılların sonunda Belgrad’da bulunan Polis Özel Harekât biriminde görev alan Oriç, bu süreçte özellikle organize suçlarla mücadele operasyonlarında aktif rol üstlenmiş ve üst düzey güvenlik prosedürleri ile operasyonel taktikler konusunda uzmanlaşmıştır.^【1】

Kariyerinin stratejik açıdan kritik safhalarından birini, dönemin Sırp lideri Slobodan Miloşeviç’in yakın koruma ekibinde yer alması oluşturmaktadır. Belgrad'daki merkezi güvenlik yapısının merkezinde görev yaptığı bu dönemde Oriç, Sırp siyasi ve askeri elitinin hiyerarşik yapısını, çalışma yöntemlerini ve stratejik yaklaşımlarını doğrudan gözlemleme fırsatı bulmuştur.^【2】 Sırp milliyetçiliğinin yükselişe geçtiği ve Yugoslavya'nın dağılma sürecine girdiği yıllarda elde ettiği deneyim, ona karşı tarafın askeri doktrini ve karar alma mekanizmaları hakkında bir teknik bilgi kazandırmıştır.

1992 yılında Bosna Hersek'teki gerilimin tırmanması ve çatışmaların başlamasıyla birlikte Oriç, Belgrad'daki görevinden ayrılarak memleketi Srebrenitsa'ya dönmüş ve burada ilk olarak yerel polis şefi olarak görevlendirilmiştir. Emniyet teşkilatında edindiği disiplin, profesyonel operasyon yönetimi ve savunma stratejileri, bölgedeki dağınık ve teknik imkanları kısıtlı Boşnak güçlerin düzenli bir direniş birliği olan 28. Tümen'e dönüştürülmesinde temel teşkil etmiştir.^【3】

Oriç'in polis özel harekât geçmişi, Srebrenitsa savunmasında konvansiyonel olmayan savaş yöntemlerinin ve hızlı mobilizasyon kabiliyetinin etkin bir şekilde kullanılmasını sağlamıştır. Sırp ordusunun kuşatma taktiklerini, haberleşme disiplinini ve operasyonel alışkanlıklarını Belgrad'daki görev süresinden itibaren yakından tanıması, Boşnak birliklerinin sayıca ve mühimmatça üstün Sırp güçlerine karşı direnç göstermesinde avantaj sağlamıştır.

Naser Oriç'in askeri faaliyetleri, savaşın sona ermesinin ardından hem uluslararası hem de yerel düzeyde hukuki incelemelere konu olmuştur.

Bu süreçlerin ilk aşaması, Lahey'deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) nezdinde yürütülen yargılamalar oluşturmaktadır. Oriç, bu mahkemede Srebrenitsa bölgesindeki askeri operasyonları sırasında yaşanan olaylarla ilgili yargılanmış, ancak yapılan detaylı incelemeler ve sunulan kanıtlar neticesinde hakkındaki iddialardan beraat ederek suçsuz bulunmuştur.^【4】

Hukuki sürecin ikinci aşaması, 2015 yılında Sırbistan tarafından çıkarılan bir yakalama kararı doğrultusunda İsviçre'de gözaltına alınmasıyla başlamıştır. Bu olay uluslararası kamuoyunda yankı uyandırmış, hem Sırbistan hem de Bosna Hersek makamları iade talebinde bulunmuştur. İsviçre Federal Adalet Ofisi, yapılan hukuki değerlendirmeler sonucunda Sırbistan'ın talebini reddederek Oriç'in kendi ülkesine, Bosna Hersek'e iade edilmesine karar vermiştir.^【5】 Özel bir uçakla Saraybosna'ya getirilen Oriç, burada yerel yargı makamlarına teslim edilmiş ve ifadesi alındıktan sonra belirli adli kontrol şartlarıyla serbest bırakılmıştır.^【6】

^{Srebrenitsa Bölgesi Savunmasının Komutanı Naser Oriç (}Anadolu Ajansı⁾

Bosna Hersek yerel mahkemelerindeki son hukuki süreç ise 1992 yılında Srebrenitsa çevresindeki köylerde üç Sırp sivilin öldürülmesi iddiası üzerine yoğunlaşmıştır. Naser Oriç ve silah arkadaşı Sabahudin Muhiç, Bosna Hersek Mahkemesi'nde "uluslararası insan hakları kaidelerine aykırı hareket etmek" suçlamasıyla hakim karşısına çıkmışlardır.^【7】 9 Ekim 2017 tarihinde verilen ilk beraat kararı, savcılığın teknik usul hataları gerekçesiyle yaptığı itiraz üzerine Temyiz Konseyi tarafından bozulmuş ve yeniden yargılama süreci başlatılmıştır.

2018 yılında yeniden görülen dava sonucunda mahkeme heyeti, iddiaların somut ve inandırıcı delillere dayanmadığına, tanık ifadelerindeki çelişkilerin suçun sübutuna engel teşkil ettiğine hükmederek her iki isim hakkında da kesin beraat kararı vermiştir.^【8】

Naser Oriç, Bosna Savaşı sonrasındaki süreçte Bosna Hersek toplumu ve devlet hiyerarşisi içerisinde "Altın Zambak" (Zlatni Ljiljan) nişanı sahibi bir savaş gazisi statüsünde yer almaktadır.^【9】 Srebrenitsa operasyonlarındaki askeri liderliği ve ardından gelen uzun süreli hukuki süreçlerin beraatle sonuçlanması, onun günümüzdeki toplumsal konumunu belirleyen temel unsurlardır. Oriç, Srebrenitsa'da yaşanan askeri ve insani süreci "insanlık tarihinden silinmesi mümkün olmayan bir soykırım" olarak tanımlamaktadır.^【10】

Güncel yaşamını Bosna Hersek'te sürdüren Oriç, savaş dönemine dair toplumsal hafızanın canlı tutulması faaliyetlerinde bir figür olarak kabul edilmektedir. Hakkındaki tüm hukuki denetimlerin tamamlanmış olması, biyografisinin sivil ve resmi alanlarda temsil edilmesine olanak tanımıştır.

Bu bağlamda, TRT'nin dijital platformu olan Tabii için hazırlanan "Naser" adlı dizi gibi çeşitli biyografik ve belgesel projeler aracılığıyla, Oriç'in yaşam öyküsü ve Srebrenitsa direnişi kurgusal ve belgesel anlatılarla kamuoyuna sunulmaya devam etmektedir.^【11】