Suriye Para Reformu (2026), Suriye’de tedavülde bulunan banknotların yeni bir banknot serisiyle değiştirilmesini ve buna eşlik eden bir redenominasyon (nominal sadeleştirme) uygulamasını kapsayan para düzenlemesidir. Düzenleme, iki sıfırın kaldırılması esasına dayanır; bu çerçevede 100 eski Suriye lirası = 1 yeni Suriye lirası dönüşüm oranı benimsenmiştir.^【1】 Reformun hukuki dayanağı, 2025 tarihli 293 Sayılı Kararname olarak aktarılmakta; uygulama yetki ve koordinasyonu bakımından Suriye Merkez Bankası sürecin temel kurumsal yürütücüsü olarak tanımlanmaktadır.^【2】 

Reformun yürürlüğe giriş tarihi 1 Ocak 2026 olarak belirlenmiştir.^【3】 Uygulama, yalnızca yeni banknotların dolaşıma sokulmasıyla sınırlı değildir; aynı zamanda eski ve yeni para birimlerinin belirli bir süre eşzamanlı dolaşımı, dönüşümün hangi kurumlar aracılığıyla yapılacağı, bankacılık sistemindeki hesapların yeni birime çevrilmesi ve piyasa işlemlerinde yeni birimin kullanımına ilişkin kurallar gibi çok katmanlı bir geçiş düzeni içerir. Suriye Merkez Bankası tarafından, değişim döneminin 90 gün olarak öngörüldüğü; bu sürenin belirli bir karar mekanizmasıyla uzatılabileceği aktarılmıştır.^【4】 

Arka Plan ve Gerekçeler

Suriye’de para reformu tartışmaları, uzun süreli çatışma ortamı, yaptırımlar ve finansal izolasyon koşullarında ulusal para biriminin değer kaybı ve bunun günlük iktisadi işlemlere yansıyan sonuçları bağlamında şekillenmiştir. Suriye lirasının 2011 sonrasında belirgin biçimde zayıfladığı; özellikle 2020’ler boyunca kur seviyelerinin keskin biçimde yükselmesiyle birlikte nakit kullanımının pratik yükünün arttığı görülmektedir. Bu durum, temel harcamalar için dahi yüksek miktarda banknot taşınmasını gerektiren bir nakit ekonomisi görünümü üretmiş; parasal istikrar ve ödeme alışkanlıkları bakımından “normalleşme” ihtiyacı, reformun arka planındaki temel unsurlardan biri olarak sunulmuştur.^【5】 

Reformun gerekçelendirilmesinde öne çıkan ikinci eksen, parasal düzenlemelerin kamu güveni ile ilişkisidir. Kaynaklarda, yeni banknot serisinin ve nominal sadeleştirmenin, para birimine duyulan güveni destekleme amacı taşıdığı belirtilir. Bu bağlamda redenominasyon, satın alma gücünü doğrudan artıran bir tedbir olarak değil; işlem kolaylığı ve hesaplamada sadeleşme üzerinden para kullanımını yönetilebilir kılan bir araç olarak çerçevelenir. Ayrıca bankacılık sisteminin işleyişine ve likidite yönetimine ilişkin güçlükler (nakit dolaşımı, nakit erişimi ve kayıt dışı dolaşım gibi temalar) reformun gerekçeleri arasında dolaylı biçimde yer alır; yeni banknotlar aracılığıyla dolaşımdaki nakdin daha yakından izlenebilmesi hedefinin tartışıldığı görülür.

Üçüncü gerekçe alanı, reformun sembolik ve temsilî boyutudur. Metinler, banknot tasarımında “bireylerin yüceltilmesinden uzaklaşma” ve önceki döneme ait siyasal sembollerin tedavülden çıkarılması temasını açık biçimde vurgular. Bu yaklaşım, para reformunu yalnızca teknik bir redenominasyon uygulaması olmaktan çıkarıp, yeni siyasal döneme atfedilen “ulusal kimlik” ve “mali egemenlik” söylemleriyle ilişkilendiren bir çerçeve oluşturur. Bununla birlikte, reformun tek başına ekonomik iyileşme anlamına gelmediği; ekonomik toparlanmanın üretim artışı, işsizlikle mücadele ve bankacılık sektörünün güçlenmesi gibi daha geniş politika alanlarına bağlı olduğu da özellikle belirtilir.

Hukuki–Kurumsal Çerçeve

Suriye’de 2026 para reformunun hukuki zemini, 2025 tarihli 293 Sayılı Kararname ile oluşturulmuştur. Bu düzenleme ile “yeni Suriye para birimi”nin yürürlüğe konulması ve eski banknotların yeni banknotlarla değiştirilmesine ilişkin uygulama parametrelerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Kararname kapsamında Suriye Merkez Bankası, değişim sürecinin takvimini, uygulama yerlerini ve icra esaslarını belirleme yetkisiyle yetkilendirilmiş; süreç boyunca gerekli talimatların yayımlanacağı açıklanmıştır.^【6】 

Kurumsal yürütme bakımından Merkez Bankası, hem değişim operasyonunun idaresi hem de piyasa uygulamalarının standartlaştırılması açısından merkezî bir role yerleştirilmiştir. Bu çerçevede, yürütme talimatları kademeli biçimde duyurulmuş; dönüşüm oranı, süre ve aşamalar, yetkili değişim noktaları, fiyatlandırma ve sözleşme uyarlamaları gibi başlıklar idari metinlerle somutlaştırılmıştır. Uygulama altyapısının ülke geneline yayılması amacıyla, değişim işlemlerinin Suriye sınırları içinde yürütüleceği belirtilmiş; resmî değişim merkezlerinin 59 finansal kurum ve 1.500’ü aşkın şubeyi kapsayacak şekilde yapılandırıldığı ifade edilmiştir.^【7】 

Değişim sürecinin 1 Ocak 2026 itibarıyla başlatılması kabul edilmiş; süre 90 gün olarak öngörülmüş ve uzatma ihtimali için belirli bir karar mekanizması tanımlanmıştır. Geçiş döneminde eski ve yeni banknotların birlikte tedavülü benimsenmiş; her iki para biriminin de bu süre boyunca hukuki ödeme gücünü koruduğu vurgulanmıştır. Aşamalandırma kapsamında, ilk etapta 1.000, 2.000 ve 5.000’lik eski kupürlerin değişimine öncelik verilmiş; diğer kupürlerin tedavül statüsüne ilişkin sürelerin daha sonra belirlenmesi öngörülmüştür.^【8】 

Düzenlemenin bir diğer ayağını, piyasada tek tip uygulama oluşturma hedefi teşkil etmiştir. Bu doğrultuda kamu ve özel sektörün fiyatlar, ücretler, sözleşmeler ve mali yükümlülüklerde dönüşüm oranını esas alması; geçiş dönemi boyunca fiyatların iki para birimiyle birlikte gösterilmesi suretiyle şeffaflığın sağlanması hükme bağlanmıştır. Bankacılık alanında ise 1 Ocak 2026’dan itibaren banka ve elektronik hesap bakiyelerinin yeni para birimi cinsinden ifade edilmesi benimsenmiştir. Ayrıca değişim işleminin ücretsiz olduğu; herhangi bir ad altında komisyon, ücret veya vergi alınmasının yasaklandığı ve uygulamanın ilgili kurumlarca izleneceği belirtilmiştir.

Teknik Yapı ve Banknot Tasarımı

Reformun teknik omurgasını, para biriminin nominal değerinde iki sıfırın kaldırılması oluşturmuştur. Bu düzenleme kapsamında 100 eski Suriye lirası 1 yeni Suriye lirasına eşitlenmiş; parasal değer korunurken, günlük hesaplamaların ve nakit kullanımının daha yönetilebilir bir ölçeğe çekilmesi amaçlanmıştır. Dönüşüm oranının, fiyatlar, ücretler, sözleşmeler ve diğer mali yükümlülüklerde aynı biçimde uygulanması öngörülmüş; böylece piyasada farklı ölçeklerin eşzamanlı kullanılmasından doğabilecek karışıklıkların azaltılması hedeflenmiştir.

Yeni banknot serisinin altı kupür üzerinden kurgulandığı belirtilmiştir. Bu kupür yapısının, küçük–orta–büyük değer aralığını kapsayacak biçimde tasarlanması; perakende işlemlerden daha yüksek tutarlı ödemelere kadar uzanan nakit gereksinimini tek bir seri içinde karşılaması amaçlanmıştır. Kupür çeşitliliği, nakit üstü/para bozma gibi işlemlerde yaşanan sürtünmeyi azaltmaya dönük bir düzenleme olarak gerekçelendirilmiştir.

Banknot tasarımında belirgin tercih, portre ve kişi temsillerinden uzaklaşma yönünde şekillenmiştir. Bu yaklaşım, tasarımın “bireyleri yücelten” bir görsel dil yerine, daha genel ve temsilî bir çerçeveye yerleşmesini hedeflemiştir. Görsel kompozisyonda tarımsal ve yerel üretimle ilişkilendirilen sembollerin (örneğin buğday gibi çeşitli tarım ürünleri ve bitkisel öğeler) öne çıktığı; politik figürlerin ve önceki döneme atfedilen portrelerin banknotlardan çıkarıldığı aktarılmıştır.^【9】 Tasarımın, ulusal kimliği çağdaş bir dille temsil etme ve geçmiş dönemin siyasal simgeleriyle kurulan görsel sürekliliği sonlandırma niyetiyle ilişkilendirildiği görülmektedir.

Tasarım ilkeleri bakımından banknotların daha sade, okunaklı ve doğrulanması kolay bir görsel düzene yöneldiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda “temiz” ve “soyut/simgesel” tasarım dili, hem kullanım kolaylığı hem de denetlenebilirlik (ayırt edilebilirlik) bakımından işlevsel bir tercih olarak çerçevelenmiştir. Teknik düzenleme ile tasarım yaklaşımı birlikte değerlendirildiğinde, reform hem işlem kolaylığı sağlayan bir nominal sadeleştirme girişimi, hem de banknot ikonografisi üzerinden temsil rejimini dönüştürmeyi amaçlayan bir yeniden kurgu niteliği taşımıştır.

Uygulama Takvimi ve Değişim Mekanizması

Para reformunun uygulama takvimi, 1 Ocak 2026 tarihinde değişim işlemlerinin başlatılması üzerine kurulmuştur. Değişim dönemi 90 gün olarak kurgulanmış; sürenin uzatılabilmesi için, bitiş tarihinden önce alınacak bir kararla yeni sürenin ilan edilmesi öngörülmüştür. Bu takvimlendirme, dönüşümün kısa süreli bir operasyon olarak değil, belirli idari eşikler ve kamuya duyurulan son tarihler üzerinden yönetilen sınırlı bir “geçiş rejimi” olarak tasarlandığını göstermiştir.

Değişim mekanizmasının temel unsurlarından biri, geçiş süresince eski ve yeni para birimlerinin birlikte tedavül etmesi ilkesidir. Bu ilke, değişim döneminde her iki banknot serisinin de hukuki ödeme gücünü koruması anlamına gelmektedir. Uygulama, bir yandan yeni kupürlerin dolaşıma sokulmasını, diğer yandan eski banknotların sistemli biçimde çekilmesini eşzamanlı olarak hedeflemiş; böylece nakit arzında ani bir kopuşun ve piyasada panik davranışının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

Aşamalandırma bakımından, değişimin ilk adımı büyük kupürlerden başlatılmıştır. İlk aşamada 1.000, 2.000 ve 5.000 değerli eski banknotların değişimine öncelik verilmesi benimsenmiş; kalan kupürlerin değişim takvimine ilişkin ayrıntıların daha sonra belirlenmesi yaklaşımı tercih edilmiştir. Bu yöntem, özellikle tedavülde yoğun biçimde kullanılan yüksek değerli banknotların önce dönüştürülmesi yoluyla hem nakit lojistiğinin hem de hesaplama ölçeğinin kısa sürede sadeleştirilmesine yönelik bir yöntem olarak anlaşılmaktadır.

Değişim işlemlerinin hangi noktalarda yapılacağı, reformun işleyişi açısından belirleyici bir idari bileşen oluşturmuştur. Bu kapsamda değişimin Suriye içinde yürütülmesi; resmî olarak yetkilendirilen merkezler üzerinden yapılması ve yetkilendirilmiş ağın 59 finansal kurum ile 1.500’ü aşkın şubeyi kapsaması öngörülmüştür. Böylece ülke geneline yayılmış bir dağıtım ve kabul altyapısı oluşturularak, değişim işlemlerinin yalnızca merkezî noktalarda yoğunlaşmasının yaratabileceği kapasite sorunlarının azaltılması hedeflenmiştir.

Takvim, eşzamanlı tedavül ilkesi, büyük kupürlerden başlayan aşamalı geçiş ve geniş değişim merkezi ağı birlikte değerlendirildiğinde, para reformunun operasyonel tasarımının “kısa süreli ama yaygın erişimli” bir değişim dönemi üzerinden şekillendiği; uygulamanın idari ve teknik ayrıntılarla desteklenerek piyasa davranışlarının yönetilmesine özel önem atfedildiği görülmektedir.

Uygulama Esasları, İletişim ve Tartışmalar

Para reformunun uygulanmasında temel amaç, dönüşüm oranının piyasada tekil ve bağlayıcı bir ölçüt hâline getirilmesi olmuştur. Bu çerçevede, kamu ve özel sektörün fiyatlar, ücretler, maaşlar, sözleşmeler ve her türlü mali yükümlülükte dönüşüm oranını esas alması benimsenmiştir. Geçiş döneminde şeffaflığın sağlanması için işletmelerin fiyatları hem eski hem yeni para birimiyle birlikte göstermesi öngörülmüştür. Aynı doğrultuda, döviz kurlarının da her iki para birimi için resmî bültenlerle ilan edilmesi yaklaşımı benimsenmiş; böylece uygulama sırasında ayrımcılık, belirsizlik ve spekülatif fiyatlandırma risklerinin azaltılması hedeflenmiştir.

Bankacılık ve kayıtlı ödeme alanında dönüşümün bütünleyici bir parçası, hesapların yeni para birimi cinsinden ifade edilmesi olmuştur. 1 Ocak 2026 itibarıyla banka ve elektronik hesap bakiyelerinin yeni Suriye lirası üzerinden tanımlanması kabul edilmiş; böylece nakit değişimi ile muhasebe/hesap birimi dönüşümü arasında uyum kurulması amaçlanmıştır. Sözleşme ve belge düzeni bakımından da değişim döneminin başlamasıyla birlikte yeni para biriminin mali belgelerde esas alınması; para birimi türünün belgelerde açıkça belirtilmesi yönünde bir çerçeve benimsenmiştir.

Değişim işleminin ücretsiz yürütülmesi, uygulama esaslarının ayırt edici başlıklarından biri olmuştur. Herhangi bir ad altında komisyon, ücret, vergi veya kesinti uygulanması yasaklanmış; bu yasağın, uygulamaya duyulan güvenin korunması ve maliyet kaynaklı eşitsizliklerin önlenmesi bakımından kritik olduğu kabul edilmiştir. Denetim ve izleme görevinin Merkez Bankası ve ilgili kamu kurumları tarafından yürütülmesi esası da bu bütünün tamamlayıcı unsurunu oluşturmuştur.

İletişim boyutunda, reformun “panik davranışı” üretmemesi ve ani talep yığılmalarının kur ve fiyatlar üzerinde baskı oluşturmaması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda, kademeli geçiş vurgusu öne çıkarılmış; toplumun aceleci değişim davranışlarından kaçınması istenmiştir. Spekülatif işlem ve fırsatçılık riskine dikkat çekilerek, geçiş döneminde piyasa disiplininin korunması ve likiditenin kademeli biçimde yönetilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Reform etrafındaki tartışmaların başlıca eksenini, redenominasyonun enflasyon ve satın alma gücü üzerindeki olası dolaylı etkileri oluşturmuştur.

Dönüşümün teknik olarak değeri değiştirmeyen bir nominal sadeleştirme olduğu belirtilmiş; buna karşılık uygulama sürecinde fiyatların yeniden etiketlenmesi, algısal fiyatlama ve geçiş dönemi davranışları nedeniyle olası riskler gündeme gelmiştir. Uluslararası boyutta ise bankacılık sisteminin yeniden dış finansal ağlarla ilişkilendirilmesi hedefi çerçevesinde SWIFT ve Sibos gibi platformlarla temaslar ile banknot basımına ilişkin tedarik süreçleri reformun tamamlayıcı bağlamı olarak görünürlük kazanmıştır. Bu bileşenler birlikte değerlendirildiğinde, para reformu hem teknik-idari kurallarla yönetilen bir dönüşüm programı hem de piyasa güveni ve yönetişim kapasitesi üzerinden sınanan bir geçiş süreci niteliği taşımıştır.