Süveyş Kanalı

Alıntıla
kure star outline
Süveyş Kanalı

Süveyş Kanalı

Açılış Tarihi

17 Kasım 1869

Konum

Mısır (Sina Yarımadası'nın batısı)

Kanal Tipi

Deniz seviyesi kanalı

Uzunluk

Yaklaşık 193 kilometre (120 mil)

Derinlik

Yaklaşık 24 m

Genişliği

Yaklaşık 205–345 m

Yoğunluk

Yılda ortalama 20.000'den fazla gemi

Bağladığı Denizler

Akdeniz ile Kızıldeniz

Süveyş Kanalı, Mısır’daki Süveyş Kıstağı üzerinden Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayan yapay bir deniz yoludur. İnşasına 25 Nisan 1859’da başlanan kanal, 17 Kasım 1869’da düzenlenen törenle ulaşıma açılmıştır.【1】 Asya ile Avrupa arasındaki en kısa deniz yolunu oluşturan kanal, 2000’li yılların sonunda dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 7,5’ini taşıyan bir güzergâh olarak önem kazanmış olup 2020 yılına ait verilere dayanan çalışmalarda bu oran yaklaşık yüzde 12 olarak verilmiştir. Kanal, 1956’dan bu yana Mısır devletine bağlı Süveyş Kanalı İdaresi tarafından işletilmektedir.【2】

Konum ve Teknik Özellikler

Adlandırma ve Konum

Kanal adını, Kızıldeniz’in kuzey kıyısında yer alan ve tarihte Kulzüm adıyla bilinen eski şehrin güneyindeki Süveyş liman şehrinden almaktadır. Süveyş, Kahire’den gelen hac yolu üzerinde bir konak yeri olarak önem kazanmış; Asya ve Afrika’dan gemilerle gelen mallar burada karaya çıkarılarak kara yoluyla Dimyat, Reşîd ve İskenderiye limanlarına aktarılmıştır. 1869’da açılan kanalın uzunluğu 163 km olup genişliği ise 75–125 m arasında değişen ölçülerle verilmektedir.【3】

Süveyş Kanalı'nın Konumu (EİA)


Kanal kuzeyde Akdeniz kıyısındaki Port Said’den başlayıp güneyde Süveyş limanında sona ermektedir. Güzergâh üzerinde Timsah Gölü ile Acı Göller yer almakta; kanalın inşası sırasında kurulan İsmâiliye şehri de bu güzergâh üzerinde bulunmaktadır.【4】

Teknik Özelliklerin Gelişimi

Süveyş Kanalı İdaresi verilerine göre kanal 1869’da açıldığında yaklaşık 8 m derinliğe ve 304 m² ıslak kesit alanına sahipti; geçebilecek en büyük gemi yükü 5.000 ton idi. Sonraki dönemlerde kanal kademeli olarak genişletilip derinleştirilmiş, izin verilen azami draft Ocak 2010’da 66 feet’e çıkarılmıştır. İdare, bu aşamayla birlikte tam yüklü tanker filosunun yüzde 61,2’sinin, dökme yük filosunun yüzde 92,7’sinin ve konteyner gemileriyle diğer gemi tiplerinin tamamının kanaldan geçebildiğini belirtmektedir. 【5】 Gelişim aşamaları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Tarihsel Arka Plan

Antik Çağ ve Orta Çağ’daki Kanal Girişimleri

Akdeniz ile Kızıldeniz’i birleştirme düşüncesi İlkçağ’a kadar uzanmaktadır. Süveyş Kanalı İdaresi’nin aktardığı tarih anlatısına göre bu fikri ilk ortaya atan, XII. Hanedan’dan Firavun III. Senusret’tir; bu dönemde gemiler Nil ve kollarını izleyerek Acı Göller üzerinden Kızıldeniz’e ulaşmaktaydı. Başlıca gelişim aşamaları şunlardır:【6】

Bir Amerikan Gemisinden Süveyş Kanalı'nın Görünüşü (DVIDS)

  • MÖ 610: II. Nekho, kum dolması nedeniyle kullanılamaz hâle gelen kanalı yeniden kazdırmış, ancak Acı Göller’i yalnızca Nil’e bağlayabilmiştir.
  • MÖ 510: I. Darius Acı Göller ile Nil’i yeniden bağlamış, Kızıldeniz bağlantısı ise yalnızca taşkın mevsiminde kullanılabilen küçük kanallarla sağlanabilmiştir.
  • MÖ 285: II. Ptolemaios, Kızıldeniz ile Acı Göller arasındaki kesimi kazdırarak kanalın tamamında ulaşımı yeniden sağlamıştır.
  • MS 98 civarı: Roma İmparatoru Traianus ticari amaçlarla kanalı yeniden kazdırmış; 400 civarında Bizans döneminde kanal ihmal edilerek ulaşıma kapanmıştır.
  • 641: Amr b. Âs kanalı “Emîrü’l-mü’minîn Kanalı” adıyla yeniden ulaşıma açmış; iki denizi doğrudan birleştirme düşüncesi ise Halife Hz. Ömer tarafından, Kızıldeniz sularının Mısır’ı basacağı endişesiyle engellenmiştir.
  • 760: Abbâsî Halifesi Ebû Ca‘fer el-Mansûr, Mekke ve Medine’deki isyancılara erzak taşınmasını önlemek amacıyla kanalı doldurtmuş; böylece iki deniz arasındaki ulaşım yaklaşık on bir yüzyıl kesintiye uğramıştır.
  • 1820: Mehmed Ali Paşa, kanalın bir bölümünü sulama amacıyla onarttırmıştır.

Kanalın erken dönemine ilişkin tarihlendirmeler farklılık göstermektedir. İnşa sürecini MÖ XIII. yüzyılda hüküm süren II. Ramses ile ilişkilendiren anlatımlarda, Roma dönemindeki onarım çalışmaları İmparator Hadrianus’a (117–138) atfedilmektedir. Kanal, VII. yüzyılda Amr b. Âs tarafından yeniden kullanıma açılmış ve VIII. yüzyıla kadar işletilmiştir.【7】

Osmanlı Dönemi

Osmanlılar, Memlükler döneminden kalan Süveyş Tersanesi’ni genişletmiş ve 1560’ta müstakil kaptanlık ihdas edilen Süveyş’i sancak hâline getirmiştir. Mısır Beylerbeyi Hadım Süleyman Paşa 1538’deki Hindistan seferine ait gemileri bu tersanede inşa ettirmiştir. Ancak Süveyş’te hazırlanan donanmanın, arada bir kanal bulunmadığı için Akdeniz donanmasından destek alamaması seferlerin başarısını sınırlamıştır. Bu nedenle II. Selim döneminin başında Mısır beylerbeyine gönderilen 13 Ocak 1568 tarihli fermanla Akdeniz’den Kızıldeniz’e bir çıkış yolu açılması emredilmiştir. Napolyon Bonaparte’ın 1798’deki Mısır işgaline kadar iki denizi birleştirme yönünde kayda değer bir faaliyet olmamış, yalnızca küçük deniz vasıtalarının geçebileceği su yolları kullanılabilir durumda tutulmuştur.【8】

Napolyon’un Mısır Harekatı ve XIX. Yüzyılın İlk Yarısı

1798–1801 yıllarındaki Fransız harekatı, kanala ilişkin ilk modern projeyi ortaya çıkarmıştır. Harekatla birlikte, çalışan mühendisler Kızıldeniz’in Akdeniz’den yaklaşık 30 feet daha yüksek olduğu sonucuna varmış ve Nil Deltası’nın sular altında kalabileceği endişesiyle proje terk edilmiştir.


Bu seviye farkı tespiti daha sonra Laplace ve Fourier tarafından reddedilmiştir. Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa ise kanal projesine karşı mesafeli durmuş, bölgenin Batılı güçler arasında bir çatışma alanına dönüşebileceği endişesi taşımış ve 1834’te bir demiryolu projesini onaylamakla birlikte bunu sonuçlandırmamıştır. İngiliz diplomat David Urquhart, 1853’te Londra’da yayımlanan Progress of Russia in the West, North, and South adlı eserinde buharlı gemi teknolojisinin kanalı uygulanabilir kıldığını savunmuştur.【9】

İnşa Süreci (1854–1869)

Ferdinand de Lesseps ve İmtiyazlar

Kanal projesinin yürütücüsü olan Fransız diplomat Ferdinand de Lesseps, 19 Kasım 1805’te Versailles’da doğmuştur. 1832’de İskenderiye’de konsolos yardımcısı, 1835’te başkonsolos olmuş ve bu dönemde geleceğin Mısır valisi Said Paşa’nın eğitimiyle ilgilenmiştir. Lesseps, 1830’larda üzerinde çalışmaya başladığı kanal planını Said Paşa’nın 1854’te valiliğe gelmesinin ardından ona sunmuştur.【10】


Lesseps’e kanalı kazacak şirketi kurma yetkisi veren ilk imtiyaz 30 Kasım 1854’te verilmiştir.【11】 Bu imtiyaza göre şirketin başkanı Mısır hükümetince atanacak, imtiyaz süresi kanalın açılışından itibaren doksan dokuz yıl olacak, Mısır hükümeti şirketin yıllık net kârının yüzde 15’ini alacak, geçiş ücretleri hidiv ile şirket arasında belirlenecek ve bütün ülkelere ayrım yapılmaksızın eşit muamele edilecekti; süre sonunda kanal ve tesisleri Mısır hükümetine devredilecekti. 5 Ocak 1856 tarihli ikinci imtiyaz 23 maddeden oluşmuş ve 14. maddesinde kanalın bütün ticaret gemilerine tarafsız geçit olarak sürekli açık kalacağı hükme bağlanmıştır.【12】

Büyük Güçlerin Tutumu ve İstanbul’daki Diplomatik Mücadele

İngiltere’nin karşı çıktığı Süveyş Kanalı projesi, III. Napolyon yönetimindeki Fransa tarafından desteklenmiştir. İki devlet arasındaki bu görüş ayrılığı, Bâbıâli’de diplomatik çekişmelere yol açmıştır. Projeye muhalefet eden Mustafa Reşid Paşa, Fransa’nın tepkisinin de etkisiyle 2 Mayıs 1855’te sadrazamlıktan alınmıştır.【13】 Mısır Valisi Said Paşa’nın Lesseps’e verdiği 5 Ocak 1856 tarihli ikinci imtiyaz ise kanalın inşasına başlanabilmesi için Bâbıâli’nin onayını şart koşmuştur.

Süveyş Kanalı (Anadolu Ajansı)


Proje etrafındaki diplomatik mücadele, 1855–1857 yıllarında İstanbul’da sürmüştür.【14】 Hindistan’a ulaşım yolunun tehdit altına gireceğini düşünen İngiltere, Bâbıâli üzerinden kanal projesini durdurmaya çalışmış ve alternatif olarak İskenderiye–Süveyş demiryolunu önermiştir. İngiliz Büyükelçisi Lord Stratford, Reşid Paşa üzerinde baskı kurarken Fransız Büyükelçisi Antoine Thouvenel, Lesseps’i desteklemiştir. İngiltere, 1857’de Perim Adası’nı işgal etmiş; daha sonra büyükelçilik görevini üstlenen Henry Bulwer da kanal projesine karşı sert bir tutum izlemiştir.


Osmanlı Devleti’nin projeye resmî onayı, Sultan Abdülaziz’in 19 Mart 1866 tarihli fermanıyla verilmiştir.【15】 Kanal projesine ilişkin tartışmalarda İngiltere Başbakanı Lord Palmerston, Hindistan’a ulaşım için Fırat güzergâhını tercih etmiştir. David Urquhart ise Rusya’nın, İngiltere’nin Hindistan’a daha kısa bir yoldan ulaşmasını engellemek amacıyla kanal projesine karşı çıktığını ileri sürmüştür.【16】

Şirketin Kuruluşu ve Kazı Çalışmaları

Compagnie Universelle du Canal Maritime de Suez (Süveyş Deniz Kanalı Evrensel Şirketi) 5 Aralık 1858’de 200 milyon frank sermaye ile kurulmuş; sermaye, her biri 500 frank değerinde 400.000 hisseye bölünmüştür. Başlangıçta Mısır’a 92.136 hisse ayrılmış; İngiltere, ABD, Avusturya ve Rusya için ayrılan 85.506 hisse bu devletler tarafından satın alınmayınca Mısır yüksek faizli 28 milyon franklık bir borçla bu hisseleri de almış ve toplam 177.642 hisseye sahip olmuştur. Kazı, İngiltere ve Osmanlı Devleti’nin itirazlarına rağmen 25 Nisan 1859’da bugünkü Port Said’in bulunduğu el-Ferame’de, 20.000 Mısırlı işçinin katılımıyla başlamıştır. Sular, 18 Kasım 1862’de Timsah Gölü’ne ulaşmış, iki denizin suları 18 Ağustos 1869’da birleşmiştir. Kazıda 74 milyon m³ toprak çıkarılmış, maliyet başlangıçta öngörülenin iki katı olan 433 milyon franka ulaşmıştır.【17】


Kanal ile ilgili yapılan çalışmalar, şirketin merkezi Paris’te bulunan bir Mısır anonim şirketi olduğunu, hisselerin yüzde 52’sinin Fransa’ya, yüzde 44’ünün Said Paşa’ya ait olduğunu ve ilk yönetim kurulunda 14 ülkenin temsilcilerinin yer aldığını belirtmektedir.【18】

Açılış Töreni

16 Kasımda inşaatı tamamlanan kanal 17 Kasım 1869’da yaklaşık 6.000 davetlinin katıldığı bir törenle açılmıştır. Törene Fransa İmparatoriçesi Eugénie, Avusturya İmparatoru ve Macaristan Kralı Franz Joseph, Prusya veliahdı, Emîr Abdülkadir el-Cezâirî ve Norveçli oyun yazarı Henrik Ibsen gibi isimler katılmıştır. Açılış günü L’Aigle adlı geminin önderliğinde, 50’si savaş gemisi olmak üzere 77 gemi kanala girmiştir. Törenlerin Hidiv İsmail Paşa’ya maliyeti yaklaşık 1,5 milyon Mısır lirası olmuştur. İsmail Paşa’nın açılış için Avrupa hanedanlarını doğrudan davet etmesi Sultan Abdülaziz’i öfkelendirmiş ve Osmanlı Devleti açılışa fazla itibar etmemiştir.【19】

Şirket Dönemi

Hisse Satışı, İşgal ve İstanbul Sözleşmesi

Mısır’ın mali sıkıntıları, kanalın ortaklık yapısını değiştirmiştir. Benjamin Disraeli’nin başbakanlığı döneminde İngiliz hükûmeti, 25 Kasım 1875 tarihli anlaşmayla Hidiv İsmail Paşa’nın sahip olduğu 176.602 hisseyi yaklaşık 3,98 milyon sterlin karşılığında satın almış ve şirket sermayesinin yaklaşık yüzde 44’üne sahip olmuştur.【20】 Mısır hükûmeti, yıllık net kârdan aldığı yüzde 15’lik pay üzerindeki hakkını ise 1880’de, 22 milyon frank karşılığında Crédit Foncier de France’a devretmiştir. Böylece şirketin sermayesi, yaklaşık yüzde 56’sı Fransız hissedarlara ve yüzde 44’ü İngiliz hükûmetine ait olacak şekilde Avrupa sermayesinin denetiminde toplanmıştır.【21】

Süveyş Kanalı'nda Bir Gemi (Anadolu Ajansı)


Mayıs–Eylül 1882 arasında İngiltere, Urâbî İsyanı’nın ardından Mısır’ı işgal etmiş, şirket tesislerine el koymuş ve kanaldaki trafiği bir süre durdurmuştur. Kanalın açılışından sonra on sekiz yıl boyunca yalnızca gündüz yapılabilen geçişler, 1 Mart 1887’den itibaren gece de yapılmaya başlanmıştır. Kanalın uluslararası statüsünü belirleyen 29 Ekim 1888 tarihli İstanbul Sözleşmesi (Constantinople Convention) ise Fransa, Avusturya-Macaristan, İspanya, İngiltere, İtalya, Hollanda, Almanya, Rusya ve Osmanlı Devleti arasında imzalanmıştır.【22】


1870’te 486 gemi (günde ikiden az), 1966’da ise 21.250 gemi (günde yaklaşık 58) geçmiş; net geçiş tonajı ilk yıldaki 444.000 tondan 1966’da 278 milyon tonun üzerine çıkmıştır.【23】 Sözleşmenin 1. maddesi kanalın savaşta ve barışta, bayrak ayrımı gözetilmeksizin bütün ticaret ve savaş gemilerine açık olacağını ve kanalın hiçbir zaman ablukaya konu olamayacağını hükme bağlamakta; 4. maddesi ise kanalda ve limanlarında düşmanca eylemleri ve serbest geçişi engelleyici fiilleri yasaklamaktadır. 【24】Geçiş ücretleri ve kanalı kullanan ülkeler arasındaki anlaşmazlıklar gibi konular, hükümran devlet sıfatıyla Bâbıâli aracılığıyla çözülmüştür.【25】

XX. Yüzyılın İlk Yarısı

Osmanlı hükümranlığının 1914’te sona ermesiyle başlayan İngiliz hâkimiyeti döneminde (Fiili işgal çok daha öncedir) kanal bölgesi İngiliz asker sevkiyatında önemli bir rol üstlenmiştir. 26 Ağustos 1936’da imzalanan Mısır-İngiltere Antlaşması, İngiltere’nin Mısır’daki askerî varlığını yeniden düzenlemiştir. Antlaşma, barış zamanında ve olağanüstü bir durum bulunmadığında, İngiltere’nin kanal bölgesinde en fazla 10.000 kara askeri ve 400 pilot ile gerekli idari ve teknik yardımcı personeli bulundurmasına izin vermiştir.【26】 23 Temmuz 1952’de Hür Subaylar Hareketi’nin gerçekleştirdiği askerî darbeyle Mısır’da yönetim değişmiştir. 27 Temmuz 1954’te İngiliz kuvvetlerinin kanal bölgesinden çekilmesine ilişkin ön mutabakat parafe edilmiş; 19 Ekim 1954’te ise 1936 Antlaşması’nın yerini alan ve çekilmeyi düzenleyen nihai antlaşma imzalanmıştır.【27】

Millîleştirme ve 1956 Süveyş Krizi

Asvan Barajı Meselesi ve Millîleştirme

ABD ve İngiltere, Mısır’daki Asvan Barajı’nın finansmanına ortak katkı önerisini 17 Aralık 1955’te duyurmuş, ancak bu öneriyi 19–20 Temmuz 1956’da geri çekmiştir. Bunun üzerine Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdünnâsır, 26 Temmuz 1956’da çıkardığı kararnameyle Süveyş Kanalı Şirketi’ni millîleştirmiştir. Kararnameye göre hissedarlara, hisselerin Paris Borsası’ndaki kapanış değeri üzerinden tazminat ödenecekti. Süveyş Kanalı İdaresi, Mısır’ın tazminat yükümlülüğünü 1 Ocak 1963 itibarıyla tamamladığını ve 800.000 hisse için toplam 28,3 milyon Mısır lirası ödendiğini belirtmiştir. Millîleştirme ve yabancı kılavuzların topluca çekilmesinin ardından kanal, Mısırlı ve dost ülkelerden gelen kılavuzlarla işletilmeye devam edilmiştir.【28】

Diplomatik Süreç

Millîleştirme kararının ardından, 16 Ağustos 1956’da 22 devletin katılımıyla Londra Konferansı toplanmıştır. Mısır’ın katılmadığı konferansta Türkiye’yi Büyükelçi Muharrem Nuri Birgi temsil etmiştir. ABD Dışişleri Bakanı John Foster Dulles’ın sunduğu plan, Türkiye, Etiyopya, İran ve Pakistan’ın önerdiği değişikliklerle “Beş Devlet Planı”na dönüştürülmüştür. Kahire’ye giden bir komisyon tarafından Mısır yönetimine sunulan bu plan reddedilmiştir.


19–22 Eylül 1956’da Londra’da yapılan görüşmelerde ise Süveyş Kanalını Kullananlar Birliğinin kurulması kararlaştırılmıştır. Birlik, 1 Ekim 1956’da kurulmuş ve Türkiye de birliğe üye olmuştur.【29】

Askerî Müdahale ve Krizin Sona Ermesi

İngiltere, Fransa ve İsrail yetkilileri 22–24 Ekim 1956 tarihlerinde Paris yakınlarındaki Sèvres’de kendi aralarında gizli görüşmeler yapmıştır. Görüşmelerin ardından İsrail 29 Ekim 1956’da Mısır’a saldırmış, İngiltere ve Fransa 30 Ekim’de taraflara ültimatom vermiş, Mısır’ın reddi üzerine 31 Ekim’de harekâta başlamıştır. ABD’nin Güvenlik Konseyi’ne sunduğu ateşkes önergesi İngiltere ve Fransa’nın vetosuyla düşmüş; Yugoslavya’nın girişimiyle toplanan olağanüstü Genel Kurul 2 Kasım’da ateşkes ve çekilme çağrısını 64 kabul, 5 ret ve 6 çekimser oyla kabul etmiştir.


ABD ve Sovyetler Birliği harekâtı kınamış, İngiltere 6 Kasım’da ateşkes ilan etmiş ve İngiliz-Fransız kuvvetlerinin çekilmesi Aralık ayında tamamlanmıştır. Süveyş Kanalı İdaresi, “Üçlü Saldırı” olarak adlandırdığı müdahalenin 31 Ekim–22 Aralık 1956 tarihleri arasında sürdüğünü ve kanalın kapanmasına yol açtığını, batırılan gemilerin temizlenmesinin ardından ulaşımın 29 Mart 1957’de yeniden başladığını belirtmektedir.【30】

Krizin Sonuçları ve Türkiye’nin Tutumu

Kriz, Mısır’ı Arap dünyasında ön plana çıkarmış ve Nâsır’ın itibarını artırmış; İngiltere ve Fransa’nın bölgedeki itibarı zedelenirken ABD ve Sovyetler Birliği’nin Orta Doğu’daki etkinliği yükselmiştir. Millîleştirme, sömürgeden çıkan ülkeler açısından doğal kaynaklar üzerindeki egemenlik konusunda bir emsal oluşturmuştur. Bağdat Paktı’nın bölgesel üyeleri 7 Kasım 1956’da Tahran’da toplanarak Mısır’ın egemenliğine saygı çağrısında bulunmuş, Türkiye’nin İsrail’deki büyükelçisini geri çekme kararı 29 Kasım’da açıklanmıştır.【31】


Süveyş Krizi’nin NATO’nun “alan dışılık” (out-of-area) kavramının gündeme gelmesinde bir dönüm noktası olduğu ileri sürülmektedir.【32】 Yine aynı fikre göre Türkiye, Sovyetler Birliği’nin Orta Doğu’ya nüfuzunu NATO’nun güneydoğu kanadı için bir tehdit olarak görmüş; 5 Eylül 1956’daki Kuzey Atlantik Konseyi toplantısında ABD önerisini desteklemiş, Cumhurbaşkanı Celâl Bayar 1 Kasım 1956’da TBMM’de NATO ile Bağdat Paktı arasındaki siyasi iş birliğine değinmiş ve Başbakan Adnan Menderes 11 Aralık 1956’da Kuzey Atlantik Konseyi’ne NATO ile Bağdat Paktı arasında bağlantı kurulmasını öneren bir muhtıra sunmuştur.【33】

Geçiş Serbestisi ve Hukuki Statü

Mısır, 26 Temmuz 1956’da şirketi millîleştirirken kanalın uluslararası statüsünü reddetmemiştir. Ekim 1956’da İngiltere ve Fransa’nın Güvenlik Konseyi’ne sunduğu karar metni, açık ve ayrımcılık içermeyen geçiş, Mısır egemenliğine saygı ve kanal işletmesinin herhangi bir ülkenin siyasetinden yalıtılması ilkelerini içermiştir. Mısır, 24 Nisan 1957 tarihli ve BM’ye tescil ettirdiği deklarasyonla 1888 Sözleşmesi çerçevesinde bütün uluslara serbest ve kesintisiz geçiş imkânı tanıyacağını taahhüt etmiş ve bu deklarasyondan doğacak uyuşmazlıklarda Uluslararası Adalet Divanı’nın zorunlu yargı yetkisini kabul etmiştir.【34】


Bununla birlikte Mısır, 1948’den itibaren İsrail ile süren savaş hâli sebebiyle İsrail gemilerinin ve İsrail’e yönelik bazı yüklerin kanaldan geçişini kısıtlamıştır. Güvenlik Konseyi 1 Eylül 1951 tarihli kararıyla (S/2322) Mısır’a uluslararası ticari gemicilik üzerindeki kısıtlamalara son vermesi çağrısında bulunmuştur. Mesele, 1979 Mısır-İsrail Barış Antlaşması’nın V(1). maddesiyle neticelenmiş; bu hüküm İsrail gemi ve yüklerinin 1888 Sözleşmesi temelinde kanaldan serbestçe geçme hakkına sahip olduğunu öngörmüştür.【35】

Kapanışı ve Sonrası

5 Haziran 1967’de Altı Gün Savaşı’nın başlamasıyla Mısır kanalı kapatmış; kanal tam sekiz yıl kapalı kalarak 5 Haziran 1975’te yeniden açılmıştır. “Sarı Filo” (Yellow Fleet) olarak bilinen 15 yük gemisi ise kapanış süresince kanalda mahsur kalmıştır. Kanal, sonraki sekiz yıl boyunca bir ateşkes hattı işlevi görmüş; Ekim 1973 savaşının ardından başlayan görüşmelerle İsrail kuvvetleri 5 Mart 1974’e kadar kanalın batı yakasından çekilmiştir.【36】


Kapanış en çok Güney Asya ve Doğu Afrika ülkelerini etkilemiş; ticaret ağırlıklı ortalama deniz mesafesi Pakistan için yüzde 31,4, Hindistan için yüzde 30,6, Kenya için yüzde 23,6 ve Sri Lanka için yüzde 20,4 oranında artmıştır. Kanalın kapanması ve yeniden açılmasını inceleyen model tahminlerinde, deniz yolu mesafesindeki yüzde 1’lik artışın ikili ticareti yaklaşık yüzde 0,15–0,46 oranında azalttığı hesaplanmıştır. Ticaret akımlarının mesafe değişikliklerine uyum sağlaması ise yaklaşık üç yıl sürmüştür.【37】


Cumhurbaşkanı Enver Sedat, kanalın yeniden açılacağını 29 Mart 1975’te Halk Meclisi’nde açıklamış ve 5 Haziran 1975’teki açılışta “6 Ekim” muhribiyle ilk konvoya katılmıştır.【38】 Kanal, 1967 ve 1973 savaşlarında batan gemilerden temizlenmiş, ancak derinlik ve kesit alanı kapanış öncesindeki düzeyde kalmıştır. 1980’de Timsah ve Port Said baypasları hizmete girmiştir. Kanal 1956–1957 ve 1967–1975 dışında da kısa süreli kesintiler yaşamış; 2004’te “Tropic Brilliance” adlı gemi nedeniyle üç gün, 2017’de ise “OOCL Japan” adlı gemi nedeniyle bir süre geçişler aksamıştır.【39】

Yeni Süveyş Kanalı Projesi

Ağustos 2014’te duyurulan ve “Yeni Süveyş Kanalı” olarak adlandırılan proje, mevcut kanalın 60. ve 95. kilometreleri arasında 35 km uzunluğunda yeni bir paralel kanal açılmasını ve Büyük Acı Göller ile Ballah baypaslarının toplam 37 km boyunca derinleştirilip genişletilmesini kapsamaktadır; projenin toplam uzunluğu 72 km’dir. Yeni kanal 24 m derinlik ve su seviyesinde 317 m genişlikle 66 feet drafta sahip gemilerin geçişine uygun olarak tasarlanmıştır. Süveyş Kanalı İdaresi’nin açıkladığı hedefler şunlardır:【40】

Süveyş Kanalı (Anadolu Ajansı)

  • güney yönlü konvoyun geçiş süresinin 18 saatten 11 saate indirilmesi,
  • bekleme süresinin 8–11 saatten en fazla 3 saate düşürülmesi,
  • günlük ortalama geçişin 2023’e kadar 49 gemiden 97 gemiye çıkarılması,
  • kanal gelirlerinin 5,3 milyar dolardan 2023’te 13,226 milyar dolara yükseltilmesi.

Proje 11 ayda tamamlanmış ve 35 km’lik kesimde iki yönlü trafik Ağustos 2015’te başlamıştır. Kanalın yıllık geliri 2019’da 5,804 milyar dolar, 2023’te ise 10,25 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.【41】 Böylece gelirler artmış olmakla birlikte, Yeni Süveyş Kanalı Projesi kapsamında 2023 için belirlenen yaklaşık 13,2 milyar dolarlık yıllık gelir hedefinin altında kalınmıştır. Proje için açıklanan tahminî bütçe 8,2 milyar dolar olup bunun 4,2 milyar doları yeni kanalın kazılmasına, 4 milyar doları ise kanal altında altı tünel inşa edilmesine ayrılmıştır.【42】

Ekonomik ve Stratejik Önemi

Güncel verilere göre 2023’te kanaldan yaklaşık 26.000 gemi geçmiştir. Gemi sayısı bakımından dökme yük gemileri yüzde 28, petrol tankerleri yüzde 24 ve konteyner gemileri yüzde 23’lük paya sahipken, gros tonaj bakımından konteyner gemileri yüzde 43’lük payla ilk sıradadır. Kanalın 2023’te küresel deniz yolu konteyner ticaretinin tahminen yüzde 22’sini taşıdığı ve bir önceki mali yılda Mısır’a 9,4 milyar dolar gelir sağladığı belirtilmektedir; bu tutar Mısır’ın 2023 gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 2,3’üne karşılık gelmektedir.【43】


Süveyş Kanalı, işçi dövizleri ve turizmle birlikte Mısır’ın başlıca döviz geliri kaynaklarından biridir. 2021’de yayımlanan değerlendirmede, kanaldan günde yaklaşık 1 milyon varil petrol geçtiği ve dünya sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yüzde 8’inin bu güzergâhı kullandığı belirtilmiştir.【44】 Çin, 2014’te başlatılan Süveyş Kanalı Koridoru Projesi’nin başlıca yatırımcıları arasında yer almakta ve Süveyş Kanalı Ekonomik Bölgesi, Kuşak ve Yol Girişimi’nin bir parçası olarak değerlendirilmektedir.【45】

Çağdaş Krizler

Ever Given Krizi (2021)

Süveyş Kanalı | Dünyanın En Kritik Su Yolu (Teknik Rehber)

23 Mart 2021’de Malezya’dan Hollanda’ya giden “Ever Given” adlı konteyner gemisi, şiddetli rüzgâr ve kum fırtınası koşullarında kanalın tek şeritli bir kesiminde çapraz biçimde karaya oturarak geçişleri tamamen durdurmuştur. Gemi altı gün sonra 13 römorkör kullanılarak yüzdürülmüştür. Bekleyen gemi sayısı kısa sürede 350’yi aşmış, Lloyd’s List’in yayın yönetmeni Richard Mead, kanalın yeniden açıldığı dönemde yaklaşık 450 geminin geçiş için beklediğini belirtmiştir.


Kanaldan saatte yaklaşık 400 milyon dolar değerinde yük geçtiği hesabıyla, kesinti nedeniyle geçişi geciken yükün günlük değeri yaklaşık 9,6 milyar dolar olarak tahmin edilmiştir. Süveyş Kanalı İdaresi Başkanı Usâme Rebî ise kanalın günlük gelir kaybını 14–15 milyon dolar olarak açıklamıştır.【46】 Allianz’ın 26 Mart 2021 tarihli değerlendirmesinde, kanalın kapalı kaldığı her günün küresel ticarete maliyetinin 6–10 milyar dolar arasında olabileceği öngörülmüştür.【47】

Kızıldeniz Krizi (2023–2024)

Kasım 2023’ten itibaren Kızıldeniz’de ticaret gemilerine yönelik saldırılar, kanal trafiğinde ciddi bir düşüşe yol açmıştır. Şubat 2024 tarihli değerlendirmeye göre kanaldan geçişler zirve düzeyine kıyasla yüzde 40’ın üzerinde azalmış, kanaldan geçen konteyner tonajı Şubat 2024’ün ilk yarısı itibarıyla yüzde 82 düşmüştür. Kilometre farkına rağmen Aden Körfezi’ne giren gemi tonajı Aralık 2023 başı ile Şubat 2024 başı arasında yüzde 70’in üzerinde azalırken Ümit Burnu’ndan geçen tonaj yüzde 60 artmıştır. Örneğin Ras Tanura–Rotterdam arasındaki bir petrol tankeri seferi Süveyş üzerinden 10.358 km iken Ümit Burnu üzerinden 17.975 km’ye çıkmaktadır. Şanghay–Avrupa navlun oranları aynı dönemde yüzde 256 artmıştır.【48】


Süveyş Kanalı’ndan geçen gemilerin günlük ortalama brüt tonajı, Aralık 2023’teki 4,40 milyon GT’den Ocak 2024’te 2,27 milyon GT’ye gerilemiştir. Aralık 2023 ortalamasına göre düşüş, Ocak’ta yaklaşık yüzde 48, Şubat başındaki verilerde ise yüzde 62 olarak kaydedilmiştir. Şubat başında LNG gemilerinin geçişleri de durmuştur. Ümit Burnu üzerinden geçen gemilerin brüt tonajı ise aynı karşılaştırma dönemine göre Ocak’ta yüzde 63, Şubat başında yüzde 74 artmıştır.【49】


Kanal trafiğindeki düşüş, Mısır’ın geçiş ücreti gelirlerini de azaltmıştır. Cibuti’nin dış ticaret hacminin yaklaşık yüzde 31’inin, Sudan’ınkinin ise yüzde 34’ünün Süveyş Kanalı üzerinden taşınması, bu ülkeleri güzergâhtaki kesintilere karşı duyarlı hâle getirmektedir.【50】 Gemilerin Ümit Burnu’na yönlendirilmesi, sefer sürelerini uzatmış; navlun ve gemi kiralama piyasalarını etkileyerek filo kapasitesinin farklı güzergâhlar arasında yeniden dağıtılmasına yol açmıştır. Filo büyüklüğü ve kapasite planlaması, şirketlerin uzayan sefer sürelerine ve değişen taşıma gereksinimlerine uyum sağlamasında önem kazanmıştır.【51】

Kanalın Kronolojisi

  • 13 Ocak 1568: II. Selim’in Akdeniz’den Kızıldeniz’e çıkış yolu açılmasını emreden fermanı
  • 1798–1801: Napolyon’un Mısır harekatı ve ilk modern kanal projesi
  • 30 Kasım 1854: Said Paşa’nın Lesseps’e verdiği ilk imtiyaz
  • 5 Ocak 1856: İkinci imtiyaz
  • 5 Aralık 1858: Süveyş Deniz Kanalı Evrensel Şirketi’nin kuruluşu
  • 25 Nisan 1859: Kazı çalışmalarının başlaması
  • 18 Ağustos 1869: İki denizin sularının birleşmesi
  • 16 Kasım 1689: İnşaatın tamamlanması
  • 17 Kasım 1869: Açılış töreni
  • 25 Kasım 1875: Mısır hisselerinin İngiltere’ye satışı
  • Mayıs–Eylül 1882: İngiltere’nin Mısır’ı işgali
  • 29 Ekim 1888: İstanbul Sözleşmesi
  • 26 Ağustos 1936: Mısır-İngiltere antlaşması
  • Ekim 1954: İngiliz kuvvetlerinin çekilmesine ilişkin antlaşma
  • 26 Temmuz 1956: Kanal şirketinin millîleştirilmesi
  • Ekim–Aralık 1956: İsrail, İngiltere ve Fransa’nın askerî müdahalesi
  • 29 Mart 1957: Kanalın yeniden ulaşıma açılması
  • 5 Haziran 1967: Altı Gün Savaşı ile kanalın kapanması
  • 5 Haziran 1975: Kanalın yeniden açılması
  • 1979: İsrail gemileri ve yüklerinin serbest geçiş hakkının barış antlaşmasında açıkça teyit edilmesi
  • Ocak 2010: Azami draftın 66 feet’e çıkarılması
  • Ağustos 2015: Yeni Süveyş Kanalı’nda iki yönlü trafiğin başlaması
  • 23–29 Mart 2021: Ever Given krizi
  • Kasım 2023–: Kızıldeniz krizi ve kanal trafiğinde düşüş

Alternatif Güzergâh Projeleri

Kanala alternatif olarak gündeme gelen projeler arasında İsrail’in Eilat–Aşdod demiryolu ve kara bağlantısı, İran’ın Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru ve Türkiye’nin Orta Koridoru sayılmakla birlikte Süveyş Kanalı’nın orta vadede merkezî konumunu koruyacağı düşünülmektedir.【52】

Kaynakça

Allianz. “The Suez Canal Ship Is Not the Only Thing Clogging Global Trade.” 26 Mart 2021. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://www.allianz.com/en/economic_research/insights/publications/specials_fmo/2021_03_26_SupplyChainDisruption.html.

Anadolu Images. “Suez Canal Sees Heavy Traffic as Officials Discuss Large-Scale Transits.” Fotoğraf, görsel no. 30812037. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://www.anadoluimages.com/p/suez-canal-sees-heavy-traffic-as-officials-discuss-large-scale-transits/30812037.

Anadolu Images. “Süveyş Kanalı’nda Gemi Trafiği Görüntülendi.” Fotoğraf, görsel no. 30811940. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://www.anadoluimages.com/p/suveys-kanalinda-gemi-trafigi-goruntulendi/30811940.

Anadolu Images. “Süveyş Kanalı’nda Gemi Trafiği Görüntülendi.” Fotoğraf, görsel no. 30811948. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://www.anadoluimages.com/p/suveys-kanalinda-gemi-trafigi-goruntulendi/30811948.

Arauz, Wendy. “USS Delbert D. Black (DDG 119) Transits the Suez Canal.” Fotoğraf, görsel no. 9499951. U.S. Navy, DVIDS, Ocak 2026. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://www.dvidshub.net/image/9499951/uss-delbert-d-black-ddg-119-transits-suez-canal.

Beaufort, Indra. “USS Roosevelt (DDG 80) Conducts Suez Canal Transit.” Fotoğraf, görsel no. 9489601. U.S. Navy, DVIDS, Ocak 2026. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://www.dvidshub.net/image/9489601/uss-roosevelt-ddg-80-conducts-suez-canal-transit.

Beydilli, Kemal. “Mustafa Reşid Paşa.” TDV İslâm Ansiklopedisi içinde, 31:348–350. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2020. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://cdn2.islamansiklopedisi.org.tr/dosya/31/C31010184.pdf.

Bilge, Mustafa L. “Süveyş.” TDV İslâm Ansiklopedisi içinde, 38:186–187. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2010. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://cdn2.islamansiklopedisi.org.tr/dosya/38/C38012498.pdf.

Birleşik Krallık Parlamentosu. Suez Canal (Shares) Act 1876. 39 & 40 Vict., c. 67. 15 Ağustos 1876. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Vict/39-40/67/pdfs/ukpga_18760067_en.pdf.

Birleşik Krallık Parlamentosu. “Anglo-Egyptian Treaty.” Hansard, Avam Kamarası, c. 318, 24 Kasım 1936, süt. 251–339. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1936/nov/24/anglo-egyptian-treaty.

Engin, Vahdettin ve Samet Tufan. “NATO’nun Alan Dışılık Kavramının Ortaya Çıkışı: Süveyş Krizi ve Türkiye’nin Rolü.” Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 12, sy. 2 (2025): 701–734. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4752216.

Feyrer, James. Distance, Trade, and Income – The 1967 to 1975 Closing of the Suez Canal as a Natural Experiment. NBER Working Paper 15557. Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research, 2009. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://web.williams.edu/Economics/seminars/feyrer.pdf.

Fondation Napoléon. “Firman Concerning the Suez Canal.” 19 Mart 1866 tarihli fermanın İngilizce çevirisi. L’Isthme de Suez, sy. 235 (15–18 Nisan 1866)’dan. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://www.napoleon.org/wp-content/themes/napoleon/annexes/hors-serie/suez/en/html-content/historique/txt-017.html.

Karakaş, Serkan. “The Impact of the Red Sea Crisis on Container Shipping: A Comparison between the Suez Canal and the Cape of Good Hope Route.” Kent Akademisi 19, sy. 3 (2026): 1–14. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4892788.

Kuş, Ayşegül. “The Opinions and Assessments of the English Diplomat David Urquhart Regarding the Opening of the Suez Canal.” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 23, sy. 46 (2023): 239–267. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3322829.

Ministry of Tourism and Antiquities. “Ramesses II and Sekhmet.” Discover Egypt’s Monuments. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://egymonuments.gov.eg/en/collections/ramesses-ii-and-sekhmet-6/.

Piquet, Caroline. “The Suez Company’s Concession in Egypt, 1854–1956: Modern Infrastructure and Local Economic Development.” Enterprise & Society 5, sy. 1 (2004): 107–127. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://educatoroutreach.uchicago.edu/files/2019/07/sti2014_caroline-piquet_the-suez-companys-concession-in-egypt.pdf.

Rodriguez-Diaz, Emilio, Juan Ignacio Alcaide ve R. Garcia-Llave. “Challenges and Security Risks in the Red Sea: Impact of Houthi Attacks on Maritime Traffic.” Journal of Marine Science and Engineering 12, sy. 11 (2024): makale 1900. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://www.mdpi.com/2077-1312/12/11/1900.

Sabel, Robbie. “International Law and Freedom of Navigation Through the Suez Canal.” The Suez Canal: Past Lessons and Future Challenges içinde, editörler Carmela Lutmar ve Ziv Rubinovitz, 135–145. Cham: Palgrave Macmillan, 2023. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-15670-0_7.

Serbest, M. Bürkan. “Süveyş Kanalı’nın Ulusallaştırılması Sorunu ve Süveyş Bunalımı.” MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 6, sy. 4 (2017): 689–711. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/578971.

Suez Canal Authority. New Suez Canal. Broşür, t.y. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://www.suezcanal.gov.eg/English/MediaCenter/Brochures/New%20Suez%20Canal.pdf.

Suez Canal Authority. “Canal Characteristics.” Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/SuezCanal/Pages/CanalCharacteristics.aspx.

Suez Canal Authority. “Canal History.” Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/SuezCanal/Pages/CanalHistory.aspx.

Suez Canal Authority. “Constantinople Convention.” 29 Ekim 1888 tarihli sözleşme. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/CanalTreatiesAndDecrees/Pages/ConstantinopleConvention.aspx.

Suez Canal Authority. “New Suez Canal.” Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/SuezCanal/Pages/NewSuezCanal.aspx.

Suez Canal Authority. “بحضور رئيس الهيئة ولفيف من الوزراء والسفراء وممثلي التوكيلات الملاحية.” 16 Nisan 2025. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://www.suezcanal.gov.eg/Arabic/MediaCenter/News/Pages/sca_16-04-2025.aspx.

Teknik Rehber. “SÜVEYŞ KANALI | — Dünyanın En Kritik Su Yolu [Belgesel].” YouTube videosu, 1:45. 6 Mart 2026. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://www.youtube.com/watch?v=Ox0ZTpUgSSM.

Telci, İsmail Numan ve Recep Yorulmaz. Political Economy of the Suez Canal and the “Ever Given Crisis”. ORSAM Analysis 283. Ankara: ORSAM, 2021. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://orsam.org.tr/dosya/Political_Economy_of_the_Suez_Canal_and_the_YEver_Given_CrisisY.pdf.

U.S. Navy. “USS Gerald R. Ford (CVN 78) Transits the Suez Canal during Operation Epic Fury.” Fotoğraf, görsel no. 9552479. DVIDS, 5 Mart 2026. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://www.dvidshub.net/image/9552479/uss-gerald-r-ford-cvn-78-transits-suez-canal-during-operation-epic-fury.

UNCTAD. Navigating Troubled Waters: Impact to Global Trade of Disruption of Shipping Routes in the Red Sea, Black Sea and Panama Canal. UNCTAD/OSG/INF/2024/2. Cenevre: UNCTAD, 2024. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://unctad.org/system/files/official-document/osginf2024d2_en.pdf.

United Nations. “Agreement between the Government of the Republic of Egypt and the Government of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. Signed at Cairo, on 19 October 1954.” United Nations Treaty Series 210 (1955): 3–62. No. 2833. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://treaties.un.org/doc/publication/UNTS/Volume%20210/v210.pdf.

United States Department of State. “Editorial Note.” Foreign Relations of the United States, 1952–1954, The Near and Middle East içinde, c. 9, bölüm 2, belge 1348. Editörler Paul Claussen, Joan M. Lee ve Carl N. Raether. Washington, DC: United States Government Printing Office, 1986. Erişim tarihi: 16 Kasım 2026. https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v09p2/d1348.

Uygur, Fatma. “Süveyş Kanalı Projesinde İstanbul’da Cereyan Eden Diplomatik Mücadeleler.” Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi 22, sy. 3 (2018): 699–720. Erişim tarihi: 15 Kasım 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/592490.

Dipnotlar

Ayrıca Bakınız

Yazarın Önerileri

Sen de Değerlendir!

0 Değerlendirme

Yazar Bilgileri

Avatar
YazarAzra Karaca15 Kasım 2026 19:24

Tartışmalar

Henüz Tartışma Girilmemiştir

"Süveyş Kanalı" maddesi için tartışma başlatın

Tartışmaları Görüntüle

İçindekiler

  • Konum ve Teknik Özellikler

    • Adlandırma ve Konum

    • Teknik Özelliklerin Gelişimi

  • Tarihsel Arka Plan

    • Antik Çağ ve Orta Çağ’daki Kanal Girişimleri

    • Osmanlı Dönemi

    • Napolyon’un Mısır Harekatı ve XIX. Yüzyılın İlk Yarısı

  • İnşa Süreci (1854–1869)

    • Ferdinand de Lesseps ve İmtiyazlar

    • Büyük Güçlerin Tutumu ve İstanbul’daki Diplomatik Mücadele

    • Şirketin Kuruluşu ve Kazı Çalışmaları

    • Açılış Töreni

  • Şirket Dönemi

    • Hisse Satışı, İşgal ve İstanbul Sözleşmesi

    • XX. Yüzyılın İlk Yarısı

  • Millîleştirme ve 1956 Süveyş Krizi

    • Asvan Barajı Meselesi ve Millîleştirme

    • Diplomatik Süreç

    • Askerî Müdahale ve Krizin Sona Ermesi

    • Krizin Sonuçları ve Türkiye’nin Tutumu

  • Geçiş Serbestisi ve Hukuki Statü

  • Kapanışı ve Sonrası

  • Yeni Süveyş Kanalı Projesi

  • Ekonomik ve Stratejik Önemi

  • Çağdaş Krizler

    • Ever Given Krizi (2021)

    • Kızıldeniz Krizi (2023–2024)

  • Kanalın Kronolojisi

  • Alternatif Güzergâh Projeleri