Tlayuda, geniş mısır tortillası üzerine çeşitli malzemelerin yerleştirilmesiyle hazırlanan geleneksel bir Oaxaca yemeğidir. Bu yemek, Oaxaca eyaletine özgü sokak mutfağı öğelerinden biri olup, nixtamalize edilmiş (kireç ile işlem görmüş) mısır unundan elde edilen büyük ve gevrek bir tortilla tabanına asiento (donmamış domuz yağı), siyah fasulye püresi ve yerel quesillo (Oaxaca peyniri) gibi bileşenler eklenerek sunulur. Hazırlanışında kullanılan mısır ve teknikler, yerel gastronomi ve kültürel bağlamı yansıtır.

Köken ve Kültürel Bağlam

Tlayuda, Meksika’nın güneyinde, özellikle Oaxaca eyaletinde ortaya çıkan bir yemektir. Bu bölgenin yerel gastronomisinin bir parçası olarak tarihsel kökleri ön-Hispanik dönemlere kadar uzanan mısır (maíz) kültürünü ve nixtamalizasyon yöntemini içerir. Asiento ve siyah fasulye gibi malzemelerin kullanımı, Oaxacan mutfağının temel bileşenleri arasında yer alır ve tlayuda bu bileşenleri somutlaştırır.

Oaxaca mutfağı, UNESCO tarafından 2010 yılında Intangible Cultural Heritage (Somut Olmayan Kültürel Miras) kapsamında tanınmıştır ki bu tanıma tlayuda da dahildir; bu kapsam, bölgenin özgün yemek kültürünün ve geleneksel hazırlama yöntemlerinin korunmasını amaçlar.

Hazırlanışı ve Bileşenler

Tlayuda’nın temelini, nixtamalize edilmiş mısır unundan elde edilen büyük bir tortilla oluşturur. Bu tortilla geleneksel olarak comal adı verilen ızgara veya dökme demir plakalar üzerinde pişirilir ve gevrekleşene kadar kavrulur.

Pişirilen tortilla üzerine önce asiento ve refried (kızartılmış) siyah fasulye püresi sürülür. Ardından yerel quesillo gibi peynir türleri, çeşitli etler (örneğin tasajo, cecina veya chorizo), avocado, domates, marul ve salsa gibi ek malzemeler ilave edilir. Sunum biçimi açık yüzlü olabileceği gibi, bazen katlanarak da servis edilebilir.

Gastronomik Özellikler

Tlayuda, büyüklüğü ve doku özellikleri ile geleneksel mısır tortillasından ayrılır. Tortillanın daha büyük boyutlu ve hafifçe gevrek olması, üzerine eklenen çeşitli bileşenlerin dengeli bir biçimde taşınmasını sağlar. Hazırlanan bu yemek, Oaxaca’da sokak tezgâhlarında, pazar yerlerinde ve yerel restoranlarda yaygın olarak tüketilir.

Kullanılan malzemeler ve hazırlama tekniği, mısır ve fasulye gibi yerel tarımsal ürünlerin mutfaktaki önemini yansıtır. Bu bağlamda tlayuda, Oaxaca mutfağının ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilir ve bölgesel yemek kültürünün somut bir örneğidir.