Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyi (TİKA)

1991-ci ildə Sovet Sosialist Respublikalar İttifaqının (SSRİ) dağılması ilə Orta Asiya və Qafqazda bir çox yeni müstəqil dövlət meydana gəldi. Türkiyə bu prosesdə müstəqillik qazanan türk dövlətlərini tanıyan ilk ölkə oldu və bu dövlətlərlə tarixi, mədəni və dil əlaqələrini gücləndirmək üçün geniş əməkdaşlıq siyasətləri həyata keçirdi. Bu səylərin bir göstəricisi olaraq 1992-ci ildə Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyi (TİKA) quruldu.

TİKA, Türk Respublikalarının müstəqillikdən sonrakı dövrdə sosial, iqtisadi və mədəni inkişaf proseslərini dəstəkləmək məqsədilə qurulmuşdur. Təşkilatın əsas məqsədi bu ölkələrin sosial strukturlarını gücləndirmək, mədəni və siyasi hüquqların inkişafını təmin etmək, texniki infrastruktur tələbatlarını ödəmək və inkişaf yönümlü layihələr həyata keçirməkdir. Bu çərçivədə təhsil, səhiyyə, bərpa, kənd təsərrüfatının inkişafı, sənaye və turizm kimi sahələrdə bir çox layihə həyata keçirilmişdir. TİKA-nın ilk Proqram Koordinasiya Ofisi Türkmənistanda açılmış və Avrasiya regionunda ofislərin sayı altıya çatmışdır.

1995-ci ildən etibarən TİKA təhsil və mədəni əməkdaşlıq layihələrinə önəm vermişdir. İnkişaf proseslərində keyfiyyətli insan resurslarının əhəmiyyətinə vurğu edən agentlik məktəblər, kitabxanalar, laboratoriyalar tikmiş, universitetlərə texniki avadanlıq yardımları etmişdir. Bu dövrdə TİKA-nın layihələri region ölkələrinin institusional qabiliyyətlərini artırmağa yönəlmiş işlərə çevrilmişdir.

2000-ci illərlə birlikdə TİKA-nın fəaliyyət sahəsi Türk Respublikalarının hüdudlarından kənara genişlənmişdir. Qloballaşmanın təsiri ilə agentlik Sakit Okeandan Latın Amerikasına qədər geniş coğrafiyada əməkdaşlıq layihələri həyata keçirməyə başlamışdır. 2002-ci ildə TİKA-nın Proqram Koordinasiya Ofislərinin sayı 12 olduğu halda, 2012-ci ildə bu rəqəm 33-ə, 2025-ci ildə isə 61 ölkədə 63 ofisə çatmışdır. Bu gün TİKA 150-dən çox ölkədə fəaliyyət göstərir və Türkiyənin humanitar yardım və inkişaf əməkdaşlığı fəlsəfəsini təmsil edir.

TİKA, qərəzsizlik, şəffaflıq, insan mərkəzliyi və davamlılıq kimi əsas dəyərlərə əsaslanan iş prinsipləri ilə fəaliyyət göstərir. Agentlik ölkələrin ehtiyaclarını və prioritetlərini nəzərə alaraq tələb yönümlü layihələr hazırlayır və böhranlara sürətli cavab verir. Türkiyənin beynəlxalq inkişaf əməkdaşlığı siyasətlərinin həyata keçirilməsində vacib bir vasitə olaraq TİKA, dövlət qurumları, universitetlər, qeyri-hökumət təşkilatları və özəl sektorla əməkdaşlıq edir.

TİKA, Türk Tipi İnkişaf Əməkdaşlığı Modelinin beynəlxalq səviyyədə həyata keçirilməsində lider bir təşkilatdır. Bu model səmimiyyətə, qarşılıqsız yardıma, insan mərkəzli və həll yönümlü yanaşmaya əsaslanır. Eyni zamanda ölkələrlə məlumat və təcrübə mübadiləsinin aparılmasını və qarşılıqlı öyrənmə proseslərini dəstəkləyir.

2002-ci ildə Türkiyənin rəsmi inkişaf yardımları 85 milyon ABŞ dolları olduğu halda, 2017-ci ildə bu rəqəm 8,12 milyard ABŞ dollarına yüksəlmişdir. TİKA, Türkiyənin ümumi inkişaf yardımlarının 2,7%-ni həyata keçirmiş və qlobal inkişaf əməkdaşlığı layihələrində mühüm aktor olmuşdur. Agentlik Balkanlardan Afrikaya, Qafqazdan Latın Amerikasına qədər geniş bir coğrafiyada fəaliyyət göstərir.

TİKA yarandığı gündən bəri Türkiyənin beynəlxalq inkişaf əməkdaşlığı vizyonunun həyata keçirilməsində mühüm rol oynamışdır. Ümumi tarix və mədəni irsin qorunması, iqtisadi və sosial inkişafın dəstəklənməsi kimi hədəflərlə həyata keçirilən işlər, Türkiyənin dost və qardaş ölkələrlə əlaqələrinin güclənməsinə töhfə vermişdir. Bu gün TİKA, genişlənən fəaliyyət sahəsi və effektiv layihələri ilə Türkiyənin qlobal inkişaf əməkdaşlığı aktoru olma məqsədinə xidmət etməyə davam edir.